→ بازگشت به نقشهٔ جلسات

جلسهٔ ۲۱ · نقشهٔ جلسات

خلاصهٔ تولید شده توسط هوش مصنوعی

یونگ انسان‌شناس در برابر فروید درمانگر

این خلاصه را هوش مصنوعی از روی متنِ همین جلسه نوشته و هر بندِ آن را ماشین با بندهای متناظرِ متن سنجیده است؛ بازبینیِ انسانی نشده. برای اطمینان به متنِ کاملِ جلسه مراجعه کنید.

این جلسه با نقل‌قولی دربارهٔ هدف یونگ شروع می‌شود و خلاصهٔ جلسهٔ قبل را می‌آورد که می‌کوشد یونگ را با مفهوم information بیان کند. بعد دربارهٔ تعادل و رشد در فروید و یونگ حرف می‌زند و می‌پرسد آیا این سیستم فیزیکی است. سپس از ارتباط ناخودآگاه با بیرون و از زبان نمادین ناخودآگاه می‌گوید و به آرکتایپ و آنیما می‌رسد.

هدف یونگ و تفاوت او با فروید

از کتابی از فریدا فوردهام دربارهٔ روان‌کاوی یونگ نقل می‌شود که این روان‌کاوی بر پایهٔ تجربه و استنباط شخص یونگ از انسان‌ها است و نوعی آسیب‌شناسی روانی نیست. به گفتهٔ او فروید روان‌درمانگرتر از یونگ است و یونگ خواسته یا ناخواسته بیشتر مکتبی انسان‌شناسی شده است. عمدهٔ رؤیاهایی که فروید نقل می‌کند یا از خودش است یا از بیمارانش، ولی یونگ تعداد بسیار زیادی رؤیای آدم‌های بهنجار از قوم‌های مختلف جمع کرده است.

اطلاعات و ناخودآگاه

او می‌گوید مفهوم information از مهندسی شروع شد و به‌عنوان مفهومی پایه حتی در فیزیک مطرح می‌شود؛ در بدن هم تبادل information داریم و مغز محل پردازش آن است. می‌شود دیدگاه‌های یونگ را به دیدگاهی ترجمه کرد که information مفهوم پایه است. هر ارگانیسم زنده شرایط تعادل و مطلوبی دارد، مثل تعادل هورمونی که با واکنش‌های جبرانی و فیدبک حفظ می‌شود، و برای رسیدن به تعادل حجم عظیمی information ردوبدل می‌شود.

این information به نوعی معرفت یا آگاهی است و در دیدگاه یونگی می‌شود آن را دانش ناخودآگاه دانست. بدن از ساده‌ترین حالت‌های جسمانی تا حالت‌های روانی لایه‌هایی دارد و در همهٔ طبقات information تبادل می‌شود. هر بخشی از پردازش information که آگاهانه به آن دسترسی نداریم، همان است که یونگ ناخودآگاه می‌گوید، و با این توصیف تشبیه خودآگاهی به جزیره‌ای در اقیانوس ناخودآگاهی موجه به نظر می‌رسد.

ریداکشن و استقلال روان‌کاوی

او یادآوری می‌کند که این نگاه خودِ یونگ نیست و سابقه‌ای پیش از دههٔ ۶۰ ندارد. به نظر او عقیده به اینکه حتماً باید به فیزیک reduction کرد دلبخواهی است؛ می‌شود به unity of science معتقد بود بی‌آنکه reduction به فیزیک باشد. بخشی از آگاهی ما نسبت به مسایل روانی دست‌اول‌تر از جهان فیزیکی است، و ممکن است در روان‌کاوی مشاهداتی باشد که فیزیک را باید بر اساس آن‌ها اصلاح کرد، هرچند باید احتیاط کرد و عجله نکرد.

به گفتهٔ او بعضی فیزیکدان‌ها از اینکه در یک singularity زمان زندگی می‌کنیم احساس خوبی ندارند، و با داده‌های روان‌شناسی شاید کسی به این نظر علاقه پیدا کند که حاله‌ای از آینده در زمان حال هست. احساس جزمی که همه‌چیز باید به فیزیک reduction شود جلوی پیشرفت علم را می‌گیرد. مفهوم information را می‌شد خیلی زودتر از شانون از روان‌شناسی و بیولوژی گرفت، و در تئوری یونگ، هرچند اسمش نیست، وجود دارد.

او می‌گوید این روحیه که روان‌کاوی و بیولوژی فقط از بیرون مطالعه شود باید شکسته شود. introspection ممنوع شده، چون فردی است و محیط آکادمیک می‌خواهد بین‌الاذهانی باشد؛ رؤیا بین‌الاذهانی نمی‌شود، ولی همه رؤیا می‌بینند.

تعادل پویا و رشد

پرسش این است که information ناخودآگاه به خودآگاهی راه پیدا می‌کند یا نه. به گفتهٔ او جواب یونگ این است که این سیستم‌ها با هم information تبادل می‌کنند و از عمیق‌ترین قسمت‌های ناخودآگاه می‌شود به خودآگاهی رسید. این بازگشت به تعادل را به صورت امر و نهی کلامی از درون نمی‌بینیم، بلکه فعالیت‌های هورمونی به شکل غیرکلامی در برابر عقاید و افکار و اعمال غلط واکنش نشان می‌دهند.

پرسیده می‌شود چه نیازی هست از دیدگاه فرویدی دور شد، چون فروید ارگانیسم را در حداقل تنش می‌دانست و می‌شود همه‌چیز را به سیستم عصبی برگرداند. او پاسخ می‌دهد این ایده فرویدی نیست: در نگاه فروید تبادل بین خودآگاهی و ناخودآگاهی شخصی است و فروید دربارهٔ لایه‌های ناخودآگاهی جمعی می‌گوید قابل مطالعه نیستند. به نظر او برگرداندن به سیستم عصبی برای ساده‌ کردن بحث ایرادی ندارد، ولی تعادل یونگ دینامیک است نه استاتیک، و این در فروید پررنگ نیست.

دو تفاوت عمدهٔ یونگ و فروید به گفتهٔ او این است که ناخودآگاه حجم عظیمی است و خودآگاهی جزیرهٔ کوچکی است، و رشد در یونگ مفهوم پایه است به‌جای لذت. مکانیسم‌های روانی تا پایان عمر رشد می‌کنند و اگر در سنین مختلف تکمیل نشوند، سیگنال‌های اخطار می‌رسد. جسم و روان در دیدگاه یونگی مجزا نیستند و وحدت مفهوم اساسی رشد است. در دیدگاه فرویدی رشد فقط سه مرحله دارد.

او می‌گوید reduce کردن تعادل به سیستم عصبی فایده‌ای ندارد، چون بعضی هورمون‌ها مستقیم‌تر با عواطف سروکار دارند. ناخودآگاه یونگی منبع عظیمی از دانش است و با ناخودآگاه فرویدی قابل مقایسه نیست. ناخودآگاه شخصی می‌تواند حایل و آلودگی میان ناخودآگاه جمعی و خودآگاه باشد، و این آلودگی معمولاً از والد می‌آید: گزاره‌ای که تحمیل شده با انرژی زیاد مانع کنار گذاشتن کار غلط می‌شود.

فیزیکی‌بودن سیستم و پرسش فلسفی

در جواب پرسشی که آیا این سیستم فیزیکی است، او می‌گوید فروید همه‌چیز را به زیست‌شناسی و آن را به فیزیک reduce می‌کند و احساس می‌کند کار داروین را ادامه می‌دهد. در یونگ صراحتی نیست و یونگ معتقد است روان‌کاوی دانشی تازه است و حتی نظریه‌پردازی هنوز زود است. به نظر او هر جوابی به این پرسش ایدهٔ فلسفی خود شخص است، نه نتیجهٔ روان‌کاوی. او می‌گوید معلوم نیست فیزیک چیست، چون در حال بسط است، و چالمرز پیشنهاد کرده آگاهی عنصر بنیادی تازه‌ای به فیزیک اضافه شود.

او مثالی از هرم می‌زند: جسم و هورمون و مغز و در نوک آن چیزی ماوراءطبیعی. به نظر او ساینس هیچ‌وقت نمی‌تواند نتیجه بگیرد آن نقطهٔ بالا غیرمادی هست یا نیست. پنروز استدلال می‌کند ذهن non-computational کار می‌کند و باید در فیزیک، در Quantum Gravity، دنبال قانون‌هایی با ریاضیات non-computational گشت.

ناخودآگاه و جهان بیرون

نکتهٔ سوم این است که اگر سیستم بیولوژیک پر از information است و با محیط خارج تبادل می‌کند، شاید ناخودآگاه از بیرون هم information جذب کند؛ او این را دیگر خیلی غیر فرویدی می‌داند و می‌گوید اقیانوس کم‌کم به اقیانوس‌های دیگر وصل می‌شود. عجیب‌ترین بخش نظریهٔ یونگ، که اعتراض آکادمیک شدید داشته، این بوده که یونگ معتقد بوده ما با ناخودآگاه خود با آگاهی جهانی در ارتباط هستیم. یونگ به‌عنوان مثال از سرخ‌پوست‌هایی یاد می‌کند که می‌گفتند درون هر انسان مرد بزرگی زندگی می‌کند که همه‌چیز را می‌داند.

دنیای مدرن به گفتهٔ او بی‌نهایت به خودآگاهی اتکا می‌کند، ولی یونگ به فرهنگ‌های غیرمدرن با احترام نگاه می‌کند و وجود آگاهی کیهانی در هندویسم و ادیان شرقی او را به مطالعهٔ آن‌ها علاقه‌مند کرد. این آگاهی شخصیتی ندارد که بشود دعا کرد و بیشتر مثل واقعیتی scientific است. او می‌گوید این برای عرفا یا فلاسفه شاید جالب باشد ولی در بحث اینجا به درد نمی‌خورد. به نظر او می‌توان حرف‌های فروید و یونگ و لکان را هماهنگ کرد و سه‌گانهٔ فرویدی و مکانیسم‌های دفاعی ارزشمندند و باید حفظ شوند.

زبان نمادین و آرکتایپ

پرسش این است که انتقال information از ناخودآگاه به خودآگاه هم مثل جریان از والد در قالب زبان است یا نه. او پیشنهاد می‌کند لحظه‌هایی را نگاه کنیم که خودآگاهی خاموش است، مثل رؤیا، و از نظر یونگ اسطوره‌ها که رؤیاهای دسته‌جمعی‌اند. یونگ نتیجه می‌گیرد زبان ناخودآگاه نمادین است و فروید هم همین را می‌گوید، ولی فروید علتش را سانسور می‌داند و یونگ آن را زبان ویژهٔ ناخودآگاه، تا حدود زیادی مشترک بین انسان‌ها، تصویری‌تر و طبیعی‌تر از زبان‌هایی که در کودکی یاد می‌گیریم.

همهٔ information به این شکل منتقل نمی‌شود: بخش وسیعی مربوط به غرایز و احساسات و عواطف است که مستقیم‌اند. یونگ بیشتر روی بخش نمادین کار کرده، چون در ناخودآگاه جمعی حقایق بیشتری ممکن است متمرکز باشد، ولی این به معنای آن نیست که همهٔ محتویات ناخودآگاه این است. او می‌گوید آرکتایپ‌ها در دیدگاه یونگی مکانیسم بیماری نیستند؛ ناخودآگاه ظرف تولید می‌کند و نمادها در ظرف جای می‌گیرند، و ظرف‌ها همیشه با محتوایی پر می‌شوند.

در مثال آنیما، ویژگی‌های زنانهٔ درون مرد جای خالی‌ای می‌سازد که اولین باری که زنی را می‌بیند پر می‌شود، و به طور طبیعی با مادر پر می‌شود و بعد با تجربه تغییر می‌کند. یونگ شکل‌های آنیما را از اسطوره‌ها و رؤیاها جمع کرده، مثل زن نابودکننده یا مریم مقدس. او می‌گوید ناخودآگاه این فرد تصور زن جادوگر را خلق نکرده است، بلکه ظرف و نقاط تعادلی ساخته که تجربهٔ شخصی پر می‌کند. به نظر او شناخت آرکتایپ‌ها در تحلیل فرهنگی آثار هنری مؤثر است، مثلاً در آثار فلینی آنیمایی خاص دیده می‌شود، و در جلسهٔ بعد دربارهٔ پیدایش و آرکتایپ‌های مهم صحبت می‌شود.

→ متنِ کاملِ این جلسه