→ بازگشت به نقشهٔ جلسات

جلسهٔ ۷۲ · نقشهٔ جلسات

خلاصهٔ تولید شده توسط هوش مصنوعی

پاپ فیکشن کنار رزروار داگز و مرگ وینسنت

این خلاصه را هوش مصنوعی از روی متنِ همین جلسه نوشته و هر بندِ آن را ماشین با بندهای متناظرِ متن سنجیده است؛ بازبینیِ انسانی نشده. برای اطمینان به متنِ کاملِ جلسه مراجعه کنید.

او می‌گوید می‌خواهد پالپ فیکشن را کنار رزروار داگز بگذارد و نشان دهد نقد روان‌کاوانه تلاشی برای علمی کردن نقد است. زوج عاشق تبهکار و گانگستر پروفشنال را دنبال می‌کند، به مرگ وینسنت و ظهور بوچ می‌رسد، و در پایان از افت کارهای بعدی تارانتینو می‌گوید.

نقد روان‌کاوانه به‌مثابه ساختن مدل

او می‌گوید پالپ فیکشن را می‌شود کنار رزروار داگز و آثار پیش‌تر از آن گذاشت و دربارهٔ آن‌ها بحث کرد؛ آثار اولیهٔ هنرمندان راهنمای خیلی خوبی‌اند، چون احساساتشان را بازتر و صریح‌تر بیان می‌کنند. تارانتینو پیش از فیلم‌هایش دو فیلم‌نامه نوشت و فروخت: نچرال بورن کیلرز که الیور استون ساخت و تارانتینو صراحتاً اعلام کرده «این فیلم من نیست»، و ترو رومنس که تونی اسکات ساخت.

هدفش این است که نشان دهد نقد روان‌کاوانه یعنی ساختن مدلی با بیشترین فکت‌ها که بگوید چرا این اتفاق‌ها در فیلم می‌افتد، آن‌ها را به مؤلف برگرداند و حتی دربارهٔ آیندهٔ مؤلف پیش‌گویی کند. او می‌گوید همهٔ فیلم‌های تارانتینو بعد از پالپ فیکشن را ندیده و آنچه در این جلسه می‌گوید به نوعی بعضی تغییرات آثار بعدی را توجیه می‌کند.

نقدی را که شخصیت‌های فیلم را روان‌کاوی می‌کند، مثلاً می‌گوید هملت عقدهٔ اودیپ دارد، او اصلاً نقد نمی‌داند. نقد فرویدی از متن به مشکلات روانی مؤلف می‌رسد، ولی به گفتهٔ او لزومی ندارد فرض کنیم واقعاً دربارهٔ مؤلف چیزی می‌فهمیم؛ ارجاع به مؤلف برای ساختن بهتر مدل دربارهٔ اثر است. اصطلاحی را که خوب می‌داند چنین می‌گوید: هر کسی در فیلمی می‌میرد، مؤلف او را کشته و باید فهمید چرا.

چرا تارانتینو وینسنت را کشت

پرسش او این است که چرا تارانتینو وینسنت را به دست بوچ کشت. وینسنت یک جورایی کلیدی‌ترین شخصیت فیلم در هر سه اپیزود است و نسبت به جان تراولتا سمپاتی وجود دارد. به گفتهٔ او ضرورت دراماتیکی ندارد که بوچ وینسنت را بکشد؛ پس قتل عمد است و او رسماً اعلام می‌کند تارانتینو وینسنت را کشت، انگار چیزی را در درون خودش کشت، نه لزوماً آگاهانه.

زوج عاشق تبهکار

او می‌گوید این زوج از اول در آثار تارانتینو هست تا این فیلم، و این فیلم پایان خیلی چیزها در درون اوست. ایدهٔ اصلی نچرال بورن کیلرز، به گفتهٔ او، پسر و دختری جوان در خانواده‌ای تحت فشار است که عاشق هم می‌شوند و فرار می‌کنند، خانوادهٔ دختر کشته می‌شود و عشقی آتشین همراه با کشتار ادامه می‌یابد؛ احتمال می‌دهد بخش رسانه‌ای را استون وارد کرده باشد، ولی ایدهٔ فرار و کشتار بعد از عاشق‌شدن را مال تارانتینو می‌داند.

در ترو رومنس پسری که در فروشگاه ویدیو کار می‌کند، همان کاری که تارانتینو قبل از فیلم‌ساز شدن می‌کرد، با دختری که به عنوان هدیهٔ تولد فرستاده‌اند عاشق می‌شود؛ این ایده در فیلم قدیمی خود تارانتینو هم هست. پسر برای نجات دختر چمدانی پر از مواد مخدر برمی‌دارد و داستان تلاش آن‌ها برای فروختن آن است؛ او می‌گوید چمدانی مشابه در پالپ فیکشن هم هست.

ترو رومنس با نچرال بورن کیلرز ترکیب شده است؛ در رزروار داگز زوج عملاً نیست و فقط اشاره‌ای هست که آلاباما جدا شده. او می‌گوید پالپ فیکشن پایان این مایه است: دو جوان در کافی‌شاپ می‌خواهند دزدی کنند، جولز آن‌ها را نصیحت می‌کند و پولی به آن‌ها می‌دهد و می‌روند. فکر می‌کند دیگر در فیلم‌های تارانتینو ظاهر نشوند، هرچند واقعاً چک نکرده است.

از شورش نوجوانی به پروفشنالیسم

به گفتهٔ او Natural Born Killers حس نوجوانانهٔ طغیان بر ضد همهٔ نُرم‌های جامعه است که کم‌وبیش در هر نوجوانی در دورهٔ بلوغ پیدا می‌شود؛ جدّ این تیپ فیلم‌ها بانی و کلاید است، فیلم آرتور پن که فکر می‌کند اواخر دههٔ ۶۰ یا اوایل ۷۰ ساخته شده و دقیق یادش نیست. در True Romance شورش کور نیست: مواد مخدری دستشان افتاده و هدفی مشخص دارند.

از ترو رومنس به بعد گانگستر از موجودی ضدقانون به آدمی پروفشنال تبدیل می‌شود، و اوجش رزروار داگز است. یکی از ویژگی‌های عجیب پالپ فیکشن این است که در آن پلیس نیست؛ به نظر او پلیس نماد اخلاق است، و گانگسترها اینجا نماد شغل داشتن و عملیات پروفشنال‌اند، یعنی بیزنس‌من.

او صحنهٔ پدرخوانده را مثال می‌زند که در آن می‌گویند به مایکل بگویید همه‌اش برای بیزنس بود. می‌گوید فقط تارانتینو نیست؛ این نوع فیلم، مخصوصاً وقتی پلیس در آن نیست، بیشتر خشونت شغلی را نمادین می‌کند، طبعاً ناخودآگاه. در رزروار داگز و پالپ فیکشن نه ضدیت با اخلاق هست و نه پلیس نمایندهٔ اخلاق؛ گانگسترها نمایندگان فضای خشن شغلی‌اند.

هالیوود و جابه‌جایی همدلی

ترو رمانس را او چنین می‌بیند: آدمی در ویدیو کلوب، در آرزوی ورود به هالیوود، که آرزویش ورود زنی به زندگی‌اش و پذیرفتن مردانگی اوست؛ در هر دو فیلم اول زوج در انتها موفق‌اند. در شروع پالپ فیکشن آنچه می‌بینید پایان این احساس است، چون تارانتینو فیلم‌هایش را فروخته و یک فیلم ساخته: دیگر برای چه قیام کند؟

در ترو رومنس شما این‌ورید و گانگسترها آن‌ورند؛ در پالپ فیکشن برعکس شده و حالا شما طرف گانگسترِ بزرگ‌ها هستید. به گفتهٔ او جایگاه شغلی تارانتینو عوض شده و دیگر نباید انتظار داشت به عنوان بچهٔ شورشی فیلم بسازد؛ از موضع جولز و وینسنت و مارسلوس نگاه می‌کند.

در رزروار داگز بیننده جزو دارودستهٔ پایین است، ولی در پالپ فیکشن جولز و وینسنت با مارسلوس والاس مثلثی می‌سازند و پادو نیستند. به نظر می‌آید تارانتینو از نظر حسی به رأس هرم نزدیک می‌شود.

وینسنت و کودک درون

به گفتهٔ او جولز بیشتر نماد پروفشنالیسم است و وینسنت اصلاً نمی‌خورد نماد آن باشد: همه‌اش اشتباه می‌کند و می‌رقصد. وینسنت نمایندهٔ شور موسیقی و فرهنگ پاپولار، لذت از زندگی، مواد مخدر و رابطه با زن‌هاست، و شادابی فیلم به خاطر اوست.

کودک درون، می‌گوید، ضدپروفشنالیسم است و در محیط پروفشنال باید سلسله‌مراتب را رعایت کرد؛ وینسنت به زن رئیسش علاقه‌مند می‌شود و تارانتینو را به خطر می‌اندازد. او به این نتیجه می‌رسد که ۹۰ درصد وجود واقعی تارانتینو وینسنت است، و مرگ تصادفی او را چنین می‌فهمد که روند روانی واقعی برای مرگ وینسنت در تارانتینو رخ نداده؛ گویی تارانتینو می‌کوشد خودش را بکشد.

وینسنت نمایندهٔ دوران الویس و فرهنگ راک اند رول دههٔ ۵۰ است؛ رستوران فیلم همه‌اش دههٔ ۵۰ است. به نظر او مرگ وینسنت طبیعی نیست و مثل قتل عمد است، گویی به زور می‌خواهد روی بخشی از وجود خودش سرپوش بگذارد. او می‌گوید در فیلم قدیمی خود تارانتینو نقشی شبیه وینسنت دارد: دی‌جی‌ای که موسیقی پاپ پخش می‌کند.

بوچ، مواجهه با مرگ و روحیهٔ آمریکایی

او می‌گوید هر سه داستان فیلم با مواجهه با مرگ قطع می‌شود و آدم‌ها متحول می‌شوند، ولی وینسنت متأثر نمی‌شود و می‌میرد. این را به سلف برمی‌گرداند، یعنی شروع بحران میان‌سالی: در تارانتینو، احتمالاً خارج از خودآگاهی‌اش، نه پروفشنالیزم راضی است و نه زندگی وینسنت‌وار. به نظر او نکتهٔ اصلی پالپ فیکشن ظهور بوچ است، آرکتایپی آمریکایی.

بوچ نمایندهٔ روحیه‌ای است که آمریکایی‌ها خودشان را منجی عالم می‌بینند؛ به گفتهٔ او در اعماق وجودشان حسی هست که باید دیوها را از بین ببرند، و اگر منفی نگاه نکنیم، حس قهرمانی از جان گذشتن برای جان دیگران. وقتی بوچ تصمیم می‌گیرد برگردد و مارسلوس را نجات دهد پس‌زمینه‌اش پرچم آمریکاست، و همین آدم وینسنت را می‌کشد؛ گویی تارانتینو با تقویت این جنبهٔ جدید می‌خواهد وینسنت را سرکوب کند، هرچند کلمهٔ سرکوب را به کار نمی‌برد چون طبیعی اتفاق نمی‌افتد.

بوچ شمشیر ژاپنی را برمی‌دارد، و او می‌گوید کیل بیل ادامهٔ این صحنه است و فیلم‌های بعدی تارانتینو قهرمانی‌اند نه گانگستری. فیلم‌های بعد از پالپ فیکشن به نظر او به خوبی آن نیستند چون تارانتینو واقعاً وینسنت است، و اینگلیوریس باستردز را، که یک بار دیده، «واقعاً مزخرفی» می‌داند.

هنرمند و درون خودش

او می‌گوید در فیلم جدید تارانتینو جایی لذت نبرد؛ هنرمند باید خودش باشد و سفارش قبول نکند، و فیلم‌های قهرمانی جان فورد خوب است چون جان فورد همان است. به نظر او زندگی شغلی تارانتینو از پالپ فیکشن به بعد نزول کرده، چون عوامل درونی را به نفع بوچ دستکاری می‌کند. در گفت‌وگو با یکی از حاضران می‌پذیرد آرکتایپ فرهنگی را یک جور سوپر ایگو بنامد و می‌گوید شاید بهتر باشد چنین بیان شود: کودک را سوپر ایگو می‌کشد.

به گفتهٔ او پالپ فیکشن به دلیل اینکه داستان مواجهه با مرگ، توبه و رستگاری است محبوب نیست؛ اکثریت طرفدارانش این مضمون‌ها را نمی‌گیرند و خیلی‌ها شک دارند حرف جدی فیلم شوخی است یا جدی. میا فم‌فتال است و مارسلوس والاس را می‌شود خود هالیوود دانست؛ او می‌گوید همه‌جای دنیا خط قرمز وجود دارد.

پالپ فیکشن به نظر او بهترین و آخرین فیلم خوب تارانتینو است؛ می‌گوید این نظر خودش است و بعضی‌ها کیل بیل را بیشتر دوست دارند. هنرمندی که تابع حس درونی خود نباشد نمی‌تواند خلاق کار کند؛ اگر به تارانتینو سفارش بدهند دربارهٔ خطر هسته‌ای ایران فیلم بسازد، مطمئن است چیز مزخرفی می‌سازد.

→ متنِ کاملِ این جلسه