→ بازگشت به نقشهٔ جلسات

جلسهٔ ۷۳ · نقشهٔ جلسات

خلاصهٔ تولید شده توسط هوش مصنوعی

پالپ فیکشن و شوکران

این خلاصه را هوش مصنوعی از روی متنِ همین جلسه نوشته و هر بندِ آن را ماشین با بندهای متناظرِ متن سنجیده است؛ بازبینیِ انسانی نشده. برای اطمینان به متنِ کاملِ جلسه مراجعه کنید.

جلسه با پاسخ به یک ایمیل دربارهٔ فیلم شوکران آغاز می‌شود. سپس از نقد روان‌کاوانه می‌گوید که احساس‌های منتقد را نباید ملاک قرار داد و دربارهٔ تارانتینو بحث می‌کند: آنچه او می‌خواهد بگوید، شباهت رزروار داگز به یک فیلم هنگ‌کنگی و المان‌های مشترک و تکراری در فیلم‌هایش. در پایان از فضای مرگ در رزروار داگز و از From Dusk Till Dawn سخن می‌گوید.

پاسخ دربارهٔ شوکران

او می‌گوید دو سه جلسه پیش مختصر دربارهٔ فیلم شوکران افخمی گفته بود که می‌شود محتوای فیلم را نوعی خیال‌پردازی پیرامون یک مضمون دانست. می‌گوید در نقد روان‌کاوانه آنچه دربارهٔ مؤلف می‌گوییم هیچ‌وقت خیلی جدی نیست؛ جدی آن تئوری‌ای است که می‌سازیم تا متن را با آن هماهنگ درک کنیم. در ایمیل پرسیده شده بود که آیا فیلم خیال‌پردازی کارگردان دربارهٔ جواب دادن یا ندادن به سیگنال‌های یک همکار زن است. او می‌گوید لازم نیست افخمی چنین سیگنالی گرفته باشد؛ کافی است وسوسه‌ای در اعماق وجودش باشد.

به گفتهٔ او مفهومی که فیلم پیش می‌برد این است که آدمی خانواده‌دار با وسوسهٔ ارتباط با زنی دیگر روبه‌رو می‌شود و فیلم نشان می‌دهد این ارتباط چقدر خطرناک است. فکر می‌کند افخمی به خودش یا به دیگرانی که این وسوسه را دارند هشدار می‌دهد. فیلم به سمت فاجعه‌ای می‌رود که آبروی این آدم و کانون خانواده‌اش را به خطر می‌اندازد و با مرگ آن زن تمام می‌شود.

ایمیل می‌گفت اغلب حاضران پس از فیلم به آدم‌های مذهبی ریاکار فحش می‌دادند و فیلم دربارهٔ ریاکاری مذهبی طبقه‌ای است که تازه به ریاست رسیده‌اند. او می‌گوید این استدلال که جمعیتی در اتوبوس چیزی فهمیدند برای او استدلال نیست. فیلم دو موضوع را کنار هم روایت می‌کند: وسوسهٔ ارتباط خارج از خانواده و وسوسهٔ مالی، یعنی پیشنهاد رشوه. می‌گوید واقعاً نمی‌داند ریاکاری کجاست، چون قهرمان فیلم به نظرش آدم منفی‌ای نیست، و برای او واضح است که تم اصلی همان مسئلهٔ خارج از خانواده است.

او به صحنهٔ در نیمه‌باز اشاره می‌کند و، با این تذکر که از خاطرات ده پانزده سال پیش می‌گوید و اگر اشتباه نکند، می‌گوید تمام فیلم انگار همین است: از این در بروم تو یا نروم؟ خیال‌پردازی لزوماً به نتیجهٔ خوشایند ختم نمی‌شود؛ فیلم ادامه دادن تصورات است که اگر این کار را بکنم چه می‌شود، و نتیجه این است که له می‌شوم، پس نکنم. به نظر او شوکران مثل یک موعظهٔ مذهبی برای آدم‌های مذهبی است که خارج از خانواده ارتباط برقرار نکنند.

اصول نقد

او می‌گوید بارها گفته که یک نقد کامل باید همهٔ پرسش‌های دربارهٔ متن را جواب بدهد، و وظیفهٔ نقد این هم هست که تأثیر اثر روی آدم‌ها را توضیح بدهد؛ اگر آدم‌ها فیلم را بد فهمیدند باید بتواند توضیح بدهد چرا.

به گفتهٔ او بدترین چیز در نقد این است که منتقد احساس‌هایی را که به خودش دست می‌دهد ملاک معنای اثر قرار بدهد. مثال می‌زند که اگر آدمی خیلی ملایم باشد و لحظه‌های خشن فیلم‌های تارانتینو برایش دردآور باشد، فکر می‌کند تارانتینو آن صحنه‌ها را گذاشته که دردآور باشد، در حالی که تارانتینو حال می‌کند. او این مثال را می‌آورد که می‌گویند اولین باری که فیلم مستند غذا خوردن چینی‌ها با دو چوب در اروپا پخش کردند، تماشاگرانی که فیلم را می‌دیدند خندیدند؛ او می‌گوید حق نداشتند و این از نادانی‌شان بود.

به نظر او فهم یک اثر هنری مثل فهمیدن حرف یک فیلسوف است: باید همراه شد و از دیدگاه او دنیا را دید. توبهٔ جولز در پایان پالپ فیکشن را نمی‌شود جزو چیزهای خنده‌دار فیلم گفت؛ کسی که چنین بگوید با فیلم ارتباط برقرار نکرده. زاویهٔ دید تارانتینو طوری است که آن خنده‌ها در کنار این پایان جدی می‌تواند وجود داشته باشد.

نیت تارانتینو

او یادآوری می‌کند که استدلال کرده بود محتوای اصلی رزروار داگز مواجههٔ مستر وایت و مستر اورنج است و محتوای پالپ فیکشن مواجهه با مرگ و تحول انسان: جولز متحول می‌شود، وینسنت که متحول نمی‌شود می‌میرد و بوچ به ارزش‌های خودش برمی‌گردد. می‌پرسد چند درصد تماشاگران این محتوا را گرفته‌اند.

دو توجیه می‌بیند: اینکه تارانتینو اصلاً نمی‌خواسته چنین تأثیری بگذارد، یا اینکه می‌خواسته و فیلم‌ها اثر نمی‌گذارند. او دومی را می‌پسندد. می‌گوید به یاد دارد هاروی کایتل در مصاحبه‌ای گفته مستر وایت شخصیت مثبت فیلم است. به نظر او فیلم‌ها اثر اخلاقی نمی‌گذارند چون حجم شوخی و طنز در آن‌ها زیاد است؛ تارانتینو عاشق هنر پاپولار است و شاید در پس ذهنش قواعدی اخلاقی هست.

می‌گوید مثل بچه‌ای است که در میان بازی‌گوشی یک لحظه جملهٔ اخلاقی می‌گوید و دوباره بازی می‌کند. اگر موفقیت هنرمند را در منتقل کردن آنچه می‌خواهد بدانید، فیلم‌های تارانتینو به نظر او موفق نیستند و به گفتهٔ او مردم، یعنی دوست‌داران تارانتینو، فیلم‌های او را برای همان بازی‌گوشی‌ها دوست دارند. سینما برای تارانتینو غیرواقعی است و ممکن است تعجب کند که عده‌ای با دیدن Natural Born Killers رفتند آدم کشتند.

او فیلم‌ها را موفق نمی‌داند چون اکثر منتقدان آن‌ها را فیلم بی‌اخلاق و نئونوآر دیدند و فکر می‌کند خود تارانتینو هم تأکید دارد که فیلمش نوآر نیست. می‌گوید اگر همهٔ حضار از حرف او چیزی دیگر بفهمند، باید این را به خودش بگوید.

رزروار داگز و فیلم هنگ‌کنگی

او می‌خواست پس از روشن کردن تکلیف پالپ فیکشن به مؤلفه‌های سینمای پست‌مدرن برود و تارانتینو را راهنما بگیرد. می‌گوید دربارهٔ پالپ فیکشن توافق هست که پست‌مدرن است، هرچند خودش با آنچه می‌گویند خیلی موافق نیست. مشکلش این است که صحبت دربارهٔ یک اثر هنری تمام نمی‌شود، پس می‌خواهد سریع سؤال مطرح کند.

در کتابی با عنوان سینمای کوئنتین تارانتینو که تازه دیده، مقاله‌ای می‌گوید رزروار داگز بازسازی یک فیلم هنگ‌کنگی است، شهر در آتش یا چیزی شبیه آن، و فکر می‌کند یک سال طول کشید تا کسی این را اعلام کرد. تارانتینو هم گفته کارش دزدی است و آن فیلم را دیده و پوسترش را دارد؛ او حرف دقیق تارانتینو را یادش نیست. او می‌گوید این‌گونه تهمت‌ها معمولاً معتبر نیست، ولی به گفتهٔ آن مقاله اینجا شباهت داستانی بیشتر از آن است که بشود پنهانش کرد و بعضی نماها عیناً کپی شده؛ او خودش آن فیلم هنگ‌کنگی را ندیده و خیلی با اطمینان این حرف‌ها را نمی‌گوید. فکر می‌کند تارانتینو باید در تیتراژ به آن فیلم اشاره می‌کرد.

یاغی‌گری و کوئیت کردن

به گفتهٔ او تارانتینو از موضع شورشی شروع می‌کند و کم‌کم به سمت گانگسترهای بزرگ‌تر می‌رود؛ در پالپ فیکشن حتی گانگسترها توطئه می‌کنند. در Jackie Brown گانگسترها آدم‌های منفی‌اند و چون Vincent در Pulp Fiction مرد، سرزندگی و ارجاعات پاپ را نمی‌بینید. می‌گوید همین‌طور که تارانتینو به شهرت می‌رسد با جامعه همرنگ می‌شود، یعنی بخش والدش خودش را تحمیل می‌کند.

از اولین جملهٔ فیلم این است که پسر می‌گوید «من می‌خواهم کوئیت کنم»، چون کارشان خطرناک است. او می‌گوید آدمی که در حاشیه زندگی می‌کند حس خطری ندارد، ولی آدمی که به جایی رسیده، آن کودک و نپذیرفتن نظم و والد واقعاً برایش خطرناک است. تحلیلش این است که این دو شخصیت جنبه‌های کودکانه و ضدوالد درون Tarantino را نمایش می‌دهند؛ Vincent هم به نوعی این‌گونه است، ولی آدم جاافتاده‌تری است.

عناصر تکراری در فیلم‌ها

در مکالمهٔ Vincent و Jules اطلاعات دربارهٔ Mia و حساسیت Marsellus داده می‌شود تا صحنه در خانهٔ Mia هیجان‌انگیز شود. او می‌گوید Vincent اخلاقی نیست ولی به زور می‌کوشد اخلاقی باشد. پای زن‌ها نکتهٔ مهمی است، چون دیگران تارانتینو را متهم به فتیشیسم نسبت به پای زن می‌کنند و فکر می‌کند در همین کتاب دیده که نوشته بود تارانتینو دومین کارگردان متهم به این است، بعد از لوئیس بونوئل.

رزروار داگز و پالپ فیکشن هر دو با صبحانه خوردن در کافی‌شاپ شروع می‌شوند، با بحث دربارهٔ تیپینگ و گارسون‌ها. در چند فیلم هم صحنه‌ای هست که کسی روی صندلی نشسته و دیگری بالای سرش ایستاده تا بکشد یا شکنجه کند، و این صحنه‌ها همیشه با شوخی همراه است.

او می‌گوید در رزروار داگز، From Dusk Till Dawn، جکی براون و پالپ فیکشن یک آدم در صندوق عقب است. این المان بیش از اندازه تکراری است که آدم بخواهد بدون اینکه حرفی دربارهٔ آن بزند از آن بگذرد، و به نظرش می‌آید تصادفی نیست، انگار وسواسی هست.

مرگ، تابوت و فضای غیرواقعی

می‌گوید آنچه در پالپ فیکشن واضح است، یعنی مواجهه با مرگ و تأثیرش روی آدم‌ها، در رزروار داگز هم هست: اعتراف آخر مستر اورنج را عمل اخلاقی مستر وایت نمی‌رساند، بلکه حس اینکه دارد می‌میرد. انبار پر از تابوت است و ماشینی که آن عقب است نعش‌کش است، و او می‌گوید همه‌چیز آگاهانه طراحی شده تا فضای مرگ پدید بیاید، هرچند شاید آن‌قدر که باید در نیامده.

دربارهٔ خانه‌ای که در آن هروئین تزریق می‌شود، می‌گوید بر پیرسینگ و سوزن تأکید می‌شود و همه‌چیز از نوع سوزن زدن و سوراخ کردن است. فرانسوی بودن آن دختر هم مهم است، چون تارانتینو با فرهنگ فرانسوی حال می‌کند و آمریکایی‌ها نسبت به فرانسه تصوراتی جنسی دارند، همان‌طور که اروپایی‌ها دربارهٔ شرق داشتند.

او From Dusk Till Dawn را مثال می‌زند: فیلمی دزد و پلیسی که از میانه یک دفعه دراکولایی و مذهبی می‌شود، با کشیش و صلیب. می‌گوید در پالپ فیکشن هم فضای واقعی ناگهان می‌شکند، مثلاً وقتی بوچ و مارسلوس گیر دو آدم می‌افتند، کمی کم‌رنگ‌تر. کسانی که فکر می‌کنند تارانتینو ایدهٔ مذهبی ندارد باید ببینند فضای فیلم‌ها گاهی کاملاً مذهبی می‌شود. در پایان فیلم روبان سفید هانکه را فیلم خوبی می‌داند.

→ متنِ کاملِ این جلسه