→ بازگشت به نقشهٔ جلسات

جلسهٔ ۱۷ · نقشهٔ جلسات

خلاصهٔ تولید شده توسط هوش مصنوعی

کاربردِ فروید در نقدِ هنری

این خلاصه را هوش مصنوعی از روی متنِ همین جلسه نوشته و هر بندِ آن را ماشین با بندهای متناظرِ متن سنجیده است؛ بازبینیِ انسانی نشده. برای اطمینان به متنِ کاملِ جلسه مراجعه کنید.

او می‌گوید این جلسه را به دورهٔ نسبتاً اولیهٔ کار یونگ، یعنی آنچه دربارهٔ خودآگاهی نوشت و گفت، اختصاص می‌دهد. نخست از جایگاه یونگ در محیط دانشگاهی و شیوهٔ پراکندهٔ او می‌گوید که باعث می‌شود شاید اصلاً نظریهٔ ثابتی به نام او نداشته باشیم. بعد تیپولوژی را شرح می‌دهد، از حس و شهود و تفکر و عاطفه تا درون‌گرایی و برون‌گرایی، و در پایان همه را به زدن تست آنلاین دعوت می‌کند.

یونگ و محیط دانشگاهی

او می‌گوید یونگ را همه با تحقیقات عمیقش دربارهٔ لایه‌های ناخودآگاه می‌شناسند، ولی پیش از آن کارهای تجربی جالبی دربارهٔ خودآگاهی داشت، در دوره‌ای که هنوز آدمی معتبر در محیط‌های دانشگاهی بود. به گفتهٔ او هرچه از سالی به سال بعد نگاه کنید تا اواخر عمر یونگ، اعتبارش در مجامع دانشگاهی کمتر شده است.

یونگ در اوج اعتبار یکی از نخستین پشتیبان‌های معتبر نظریهٔ فروید شد و تقریباً جایگاه معاونت او را یافت، ولی بعد با فروید اختلاف پیدا کرد و به جایی رفت که برای مجامع دانشگاهی قابل‌پذیرش نبود. او می‌گوید به نظر می‌رسد از دههٔ ۵۰ و ۶۰ به این‌سو مدام اهمیت یونگ بیشتر می‌شود؛ آمار نشان می‌دهد درمان یونگی در آمریکا طرفدار بیشتری پیدا می‌کند و تفسیر رؤیا با دیدگاه یونگی به نظر می‌رسد بر دیدگاه فرویدی غلبه می‌کند.

یونگ تجربه‌گرا و نبودِ «نظریهٔ یونگ»

او دربارهٔ سخنرانی‌های یونگ در سال ۱۹۳۵ در انگلستان می‌گوید که یونگ در همان سال هم به عنوان آدمی عجیب و غریب شناخته می‌شد ولی سعی می‌کند شسته‌رفته صحبت کند. می‌گوید به نظر می‌رسد خود یونگ بعداً به این چیزها اهمیت زیادی نداده، ولی خودش فکر می‌کند این‌ها خیلی مهم‌اند و هشدار می‌دهد که این موضوع‌ها را حاشیه‌ای در نظر نگیرند.

یونگ به گفتهٔ او کمتر از فروید نظریه‌پرداز بود و بیشتر تجربه‌گرا: ادعا می‌کند صد هزار رؤیا تفسیر کرده، به آفریقا و سرخ‌پوست‌های آمریکا سفر کرده، و دربارهٔ فرهنگ چینی و هندی و کیمیاگری مطالعه کرده است. چنین آدم‌هایی در جنبهٔ نظری آشفتگی پیدا می‌کنند: فروید توانست همهٔ دیدگاه‌هایش را در چند صفحه خلاصه کند، ولی متنی از یونگ پیدا نمی‌کنید که نظریه‌اش را خلاصه کرده باشد و هر متنش پر از مشاهدات است.

او می‌گوید یونگ ذاتاً به چیزهای عجیب و غریب علاقه‌مند است و فکر می‌کند این را پنهان هم نمی‌کند؛ تز دکترای یونگ دربارهٔ پدیده‌های عجیب و غریب است. در کیمیاگری و آسترولوژی و اسطوره‌ها هم یونگ حقایقی پیدا می‌کرد و نمادگرایی پیدا می‌کرد؛ شاید واقعاً جنبهٔ افراطی داشته باشد، و خود یونگ در اواخر عمر در یکی از متن‌هایش می‌گوید فکر می‌کند بیش از اندازه سراغ علوم غیرروان‌کاوی رفته و نوعی ابراز پشیمانی می‌کند.

از همین رو او می‌گوید شاید چیزی به نام «نظریهٔ یونگ» اصلاً وجود نداشته باشد: جمع‌بندی ثابتی از همهٔ آنچه یونگ گفته نه از خودش هست نه از دیگران، هرچند خطوطی از یک نظریه در کارهایش هست.

حس در برابر شهود

او از درون‌گرایی و برون‌گرایی و تیپولوژی یونگ می‌گوید و همه را دعوت می‌کند تست آنلاین را بزنند. تست شانزده حالت دارد، ولی تیپولوژی خود یونگ آدم‌ها را به هشت دسته تقسیم می‌کند و بخش آخر تست را دیگران افزودند.

یونگ بر اساس تقابل تفکر و احساس و حس و شهود، که کارکردهای خودآگاه‌اند، آدم‌ها را تقسیم می‌کند. حس همان دریافت از راه حواس پنج‌گانه است و شهود را یونگ در مقابل آن می‌گذارد؛ او فکر می‌کند پیش از یونگ کسی چیزی را مقابل حس نگذاشته بود. شهود به نظر یونگ نوعی حس‌کردن با حواسی درونی است، دریافت‌های عمیق ناخودآگاه، و هرچه شهود بیشتر باشد دریافت حسی ضعیف‌تر می‌شود.

برای مثال، با دوستی به خانه‌ای می‌روید: آدم حسی از رنگ پرده و مبل و فنجان‌ها حرف می‌زند، ولی آدم شهودی می‌گوید جوّ خانه عصبی بود و نمی‌تواند بگوید چرا. او می‌گوید خودش در تست شهودی درآمده و ممکن است صد بار به خانهٔ کسی برود و رنگ پرده را نداند. به گفتهٔ او آدم‌های شهودی ممکن است حواس‌پرت باشند، هرچند خودش می‌گوید با افراط صحبت می‌کند. شاید با MRI بشود فرق حس و شهود را دقیق نشان داد.

تفکر در برابر عاطفه

دوگانگی دیگر تقابل تفکر و عاطفه است. آدم متفکر اطلاعات را به گزاره تبدیل می‌کند و از اصول کلی نتیجه می‌گیرد، و آدم عاطفی ارزش‌گذاری می‌کند و بیشتر دنبال حس بهتر است. او تأکید می‌کند چیزهایی که می‌گوید لزوماً حرف یونگ نیست؛ مثلاً این حرفی که دربارهٔ زبان می‌زند جایی ندیده که یونگ گفته باشد: فکر می‌کند این تیپ از آنجا تشکیل می‌شود که چقدر شما به جنبه‌های زبانی رفتارتان توجه می‌کنید، و آدم عاطفی به‌راحتی نمی‌تواند بگوید این تصمیم را چطور گرفت.

هیچ‌کدام برتر نیستند. او می‌گوید تیپولوژی مهم است چون باید آن پانزده تیپ دیگر را بخوانید و بفهمید همه مثل شما نیستند؛ فکر می‌کند عمده‌ترین سوءتفاهم‌هایی که در زندگی برای آدم‌ها پیش می‌آید از همین است که متفکر و عاطفی از هم عصبانی می‌شوند و حسی و شهودی هم همین‌طور.

او دربارهٔ تست آنلاین هشدار می‌دهد که هفتادودو پرسش بله و نه دارد، به دلایل فرهنگی درصدها چندان قابل‌اعتماد نیستند و باید پرسش‌ها را دقیق خواند.

به گفتهٔ او آدم متفکر عواطف دارد، ولی کنترلی روی آن‌ها ندارد و دودستی احساسش را می‌چسبد که منفجر نشود؛ آدم عاطفی هم از تفکر خودش همین احساس را دارد. او فکر می‌کند در دانشکدهٔ فنی درصد بالایی تیپ Thinking باشند و خودش هم چنین است؛ می‌گوید کشف اینکه همهٔ آدم‌ها چنین نیستند برایش جالب بود.

او می‌گوید نباید ارزش‌گذاری کرد؛ برتری مطلق آدم متفکر فقط در این است که همیشه می‌تواند روشن بگوید چرا کاری را کرده، در حالی که آدم عاطفی ممکن است نتواند. توضیح یونگ دربارهٔ تفکر و عاطفه برای خودش کشف مهمی بود.

زن و مرد، درون‌گرایی و برون‌گرایی

او می‌گوید یونگ، شاید به دلیل حساسیتی که نسبت به فروید پیدا کرده بود، هیچ اشاره‌ای نمی‌کند که از نظر آماری میان مرد و زن در قطب تفکر و feeling تفاوتی وجود دارد. به نظر می‌آید زن‌ها بیشتر متکی به عواطف‌اند و مردها بیشتر به thinking، ولی خودش می‌گوید نمی‌خواهد بگوید اکثریت مردها thinking هستند، شاید حرف درستی نباشد.

درون‌گرایی و برون‌گرایی به گفتهٔ او ربطی به کارکردهای خودآگاه ندارد و به منش کلی آدم مربوط است: درون‌گرا از تنهایی لذت می‌برد و برون‌گرا در جمع خودش را پیدا می‌کند و عملی‌گراتر است. خود یونگ جایی اشاره می‌کند که این اختلاف شاید بزرگ‌ترین اختلاف میان آدم‌هاست؛ برون‌گراها درون‌گراها را بیمار می‌دانند و درون‌گراها برون‌گراها را سطحی. او می‌گوید هر دو شاید حقی داشته باشند و نباید ارزش‌گذاری کرد، هرچند درون‌گرایی در میان مردم واژه‌ای منفی است.

به گفتهٔ او آدم‌های درون‌گرا نسبت به برون‌گراها آدم‌های عمیق‌تری‌اند و همهٔ فیلسوف‌ها و کسانی که کارهای علمی برجسته می‌کنند درون‌گرایند، چون ساعت‌ها در تنهایی فکر می‌کنند. با این حال می‌گوید همهٔ آنچه گفت تقریبی است و شاید با یونگ فرق کند.

چهارمین دوگانگی و جمع‌بندی

در تست معروف دوگانگی چهارمی هست میان پرسیوینگ و جاجینگ، یعنی گرایش به درک‌کردن یا به قضاوت‌کردن؛ او می‌گوید خودش شاید خیلی علاقه‌مند نیست و فکر نمی‌کند خیلی فکر شده باشد. احساسش این است که با پارامترهای دیگر همبستگی دارد و با سه حرف اول می‌شود با احتمال خوبی حرف آخر را حدس زد.

او می‌گوید توصیه‌اش این است که بروید و بخوانید بقیهٔ آدم‌ها چگونه‌اند؛ بعضی از آدم‌های عجیبی که فکر می‌کردید دیوانه‌اند دیوانه نبودند، فقط با شما فرق داشتند. تقابل حس و شهود و کارکردهای خودآگاه را بعداً بیشتر دنبال می‌کند و فهمیدنشان را خیلی مهم می‌داند. برای پیدا کردن تست می‌گوید JUNG را با تیپولوژی تست یا پرسونالیتی تست جست‌وجو کنید، و تست مایر بریگز را کسانی طراحی کردند که دوگانگی پرسیوینگ و جاجینگ را افزودند.

→ متنِ کاملِ این جلسه