او جلسه را با معرفی کتاب «یونگ و سیاست» و برنامهٔ چند جلسه دربارهٔ دیدگاههای سیاسی اجتماعی یونگ آغاز میکند. سپس از تفاوت ایمیلهای داخل و خارج ایران میگوید و با آن اهمیت حضور و اطلاعات ناخودآگاه را نشان میدهد. بعد به توصیههایی دربارهٔ تحلیل سیاسی میرسد و در پایان از تحلیل یونگ دربارهٔ فاشیسم میگوید.
یونگ و سیاست
او میگوید دربارهٔ دیدگاههای سیاسی اجتماعی یونگ کتابی به فارسی با عنوان «یونگ و سیاست» چاپ شده و بر آن است که دو سه جلسهٔ آینده دربارهٔ این موضوع صحبت کند. یونگ خیلی دوست داشت پیشبینی کند و به این افتخار میکرد که در مقالهای در سال ۱۹۲۸ خطر جنگ بزرگ دوباره از طرف آلمان را پیشگویی کرده بود. نویسندهٔ کتاب از شاگردان مستقیم یونگ بوده و جاهایی که یونگ اظهارنظر نکرده هم دیدگاه میدهد؛ برنامهٔ جلسات این است که خود تئوریهای یونگ و نحوهٔ نگاه او به مسائل سیاسی مطرح شود، نه اینکه با آنها شرایط معاصر تحلیل شود.
حضور و اطلاعات ناخودآگاه
او میگوید دربارهٔ ایمیلهایی که در لیست زده شد احساس کلیاش این بود که محتوای ایمیلهای ساکنان ایران و خارج از ایران فرق دارد. از نگاه یونگی به ذهنش متبادر میشود که حضور در یک محیط خیلی اهمیت دارد، چون بخش عمدهٔ اطلاعات میان آدم و جهان خارج از راهی مبادله میشود که از خودآگاهی عبور نمیکند. وقتی از دور فقط اخبار میخوانید، ذهن بیشتر با جاهایی که کمیت دارد درگیر میشود، مثل بحثهای ریاضی دربارهٔ اینکه تقلب شده یا نه.
او میگوید به نظرش فضای ذهنی کسی که یک شب در کوی دانشگاه مانده قابل انتقال نیست و شخصاً بیشترین احساس را از اینکه در این کشور چه میگذرد، در خیابان پیدا کرد، نه پای اینترنت. فکر میکند اکثر آدمهایی که در ایراناند احساس میکنند کشور وارد مرحلهٔ جدیدی شده، در حالی که آدمهای بیرون از ایران ممکن است اصلاً این احساس را نکنند.
او میگوید روز قبل از آن انتخابات در مرکز تحقیقات برای اولین بار حرف از کودتا شد، در حالی که تا آنجا که یادش هست آقای موسوی این کلمه را به کار نبرد؛ و بعداً در نامهای خصوصی از آمریکا نوشتند که این مسئلهٔ کودتا خیلی متخیلی است. او نمیگوید این واژه درست است یا غلط؛ به نظرش شاید واژهٔ درستی برای اتفاق افتاده نباشد، ولی به فضایی اشاره میکند که آدمها اینجا حس میکردند، مثلاً قطعبودن اساماسها و استقرار نیروهای انتظامی. فکر میکند فضای اتفاقهای آینده شاید پیش از وقوع در ناخودآگاه آدم ایجاد شود.
اشتباه محاسباتی بیرون از جامعه
او میپرسد چرا آدمهایی که خودخواسته یا ناخواسته از یک جامعه جدا میشوند در محاسبات سیاسی معمولاً بهشدت اشتباه میکنند. مثال میزند از عملیات مرصاد: بعضی فکر میکنند این یک توافق بود، ولی او حاضر است قسم بخورد که چنین نبود و تحلیل رهبری مجاهدین این بود که تا تهران میرسند و جمعیتشان بهمنی زیاد میشود، در حالی که مردم در روستاها و شهرها با آنها درگیر میشدند.
او از یکی از کانالهای ماهواره میگوید که مدام خبر قیامهای کارگری میخواند، در حالی که به گفتهٔ او بعد از انقلاب در ایران حتی اعتصاب کارگری جدی نبوده؛ وقتی به آنها گفت چنین نیست، گفتند از وزارت اطلاعات پول گرفته است. او میگوید همه را دعوت میکند یک روز بیایند در خیابان، و به نظرش حتی دقیقترین انعکاس خبری از خارج همان اطلاعات نیست؛ مثلاً باور میکند که احمدینژاد در خارج از کشور واقعاً طرفدارانی دارد و میگوید مقالهای، اگر اشتباه نکند از یکی از چپگرایان فرانسه، او را نمایندهٔ طبقهٔ کارگر ایران میداند، در حالی که اینجا چنین حسی نیست.
او میگوید فکر میکند نداشتن سفارت آمریکا در ایران روی سیاستهای آمریکا تأثیر گذاشته، چون اگر چند آمریکایی کارکشته در خیابانها بودند میفهمیدند که این الان انقلاب سال ۵۷ نیست؛ هر کشوری میکوشد در جای مهم خبر دست اول داشته باشد.
ژیژک و فوکو
او میگوید مقالهٔ ژیژک را که لینکش به لیست فرستاده شد، خوب نمیداند و صددرصد تحلیلش را اشتباه میداند. به نظرش ژیژک سعی کرد ادای فوکو را در مورد انقلاب ۵۷ درآورد؛ فوکو برای نوشتن مقالههایش آمد ایران و خودش میگوید با دیدگاهی تقریباً منفی آمد و بعد از یکی دو هفته نظرش عوض شد، و این مقالهها راه جدیدی برای نگاه به انقلاب ایران باز کرد، در حالی که جناح چپ فرانسه و اروپا آن را انقلابی ارتجاعی میدانست.
او میگوید ژیژک اینفورمیشن خام را از اینترنت و بعضی ایرانیهایی که با او همکاری میکنند گرفته و مقالهای به سبک فوکو نوشته که به نظر او کاملاً اشتباه است؛ به گمان او اگر دو روز میآمد تهران و با دو نفر صحبت میکرد، این مقالهها را نمینوشت. میگوید آن آقایانی که ایرانیاند و به او اطلاعات میدهند هم میگویند صددرصد دقیقاً چنین نیست.
جغرافیا، تجربهٔ خیابان و صدا و سیما
او میگوید به نظرش حضور در جغرافیا اثر ناخودآگاه دارد؛ مثلاً ما که در ایران نشستهایم از بنلادن احساس خطر نمیکنیم و از بوش میکنیم، و آدم وقتی به آمریکا میرود احساسش عوض میشود. به شوخی میگوید آمریکاییها وقتی میگویند تروریست، منظورشان کسی است که آنها را میترساند؛ و چامسکی به نظر او میکوشد این تحلیلهای ناخودآگاه را از ذهن آمریکاییها پاک کند.
او میگوید به نظرش اپوزیسیون بیرون از ایران در سی سال طوری حرف میزند که انگار دربارهٔ مریخ است، و ایرانیهایی که در آلمان زندگی میکنند هر بار فکر میکنند اوضاع خطرناک شده است. او فکر میکند اخبار مستقیم از کسی که در صحنه است معمولاً موثقتر است؛ میگوید در خیابان ولیعصر ایستاده بود و ناگهان نیروهای گارد آمدند و گفتند راه را باز کنید.
او میگوید نمیخواهد نظر شخصیاش را دربارهٔ تقلب بگوید، و اگر آمار مشابه سال قبل اعلام میشد بهتر بود. اگر از او بپرسند، صدا و سیما: به نظرش با اعتمادبهنفس هیجان ایجاد کرد، نتوانست کنترلش کند و این موج را نمیشد به این راحتی جمع کرد.
او میگوید صبح شنبه ایمیلی به گروه زد و خودش را حتی برای جنگ داخلی آماده کرد، و فکر میکند اطلاعیهٔ آقای خامنهای برای کنترل بود، چون تا قبل از آن مطمئن نبود حرکت را کلیت نظام کرده یا آقای احمدینژاد و چهار نفر اطرافیانش. میگوید آدمهایی که در ایران بودند احساس میکنند ماجرا به این راحتی قطع نمیشود و تفاوت را فقط با این میشود توضیح داد که اطلاعات را فقط با ذهن خودآگاه نمیگیریم.
توصیه به مطالعهٔ مبنایی و تحلیل مارکسیستی
او میگوید میخواسته از فضای سیاسی پیشآمده استفاده کند تا مخاطبان را تحریک کند عمیقتر سیاسی شوند. میگوید دانشجوها چیزهای زیادی از تاریخ انقلاب نمیدانند و پیشنهاد میکند وقتی میگویند ماجرا به این سمت میرود یادداشت کنند و هفتهای یک بار ببینند چقدر اشتباه کردهاند؛ خودش شخصاً فکر میکند استعداد سیاسی ندارد و آدمهای خیلی نظری به درد تحلیل سیاسی نمیخورند.
او میگوید اکثر تحلیلگران سیاسی معروف مبانی روشن تئوریک ندارند. تحلیل مارکسیستی برای تحلیل سیاسی دنبال ریشههای اقتصادی میگردد؛ مثلاً میگویند آقای موسوی نمایندهٔ طبقهٔ متوسط جدید است، طبقهای که بر اساس کتابی که یاد میکند در دههٔ شصت از بین رفته بود و تحولات دههٔ هفتاد و هشتاد آن را پدید آورد.
او میگوید معتقد نیست مبنای خاصی همیشه خوب جواب میدهد: مبانی مارکسیستی دربارهٔ برخی تحولات خوب جواب میدهد، ولی فکر میکند دربارهٔ انقلاب ایران نگاه روانکاوانه نتیجهٔ بهتری میدهد. به جای خواندن اخبار روز توصیه میکند چیزهای مبنایی و سوابق ده پانزده سال و بیشتر را بخوانند و با جامعهشناسی و فلسفهٔ سیاسی آشنا شوند.
او فکر میکند مشکل مارکسیستها این است که همهچیز را میخواهند در این قالب ببینند، ولی همهٔ مارکسیستها چنین نیستند و واژگانشان تغییر کرده است. میگوید نمیخواهد بگوید این حرفها درست یا غلط است؛ ولی تحولات سیاسی اجتماعی عمیق معمولاً مبانی پیچیدهتری دارد و عمیقترینش را از یونگ باید شناخت.
یونگ، فاشیسم و ناخودآگاه جمعی
او میگوید یونگ دربارهٔ ظهور فاشیسم در آلمان تحلیلی دارد که چیزی از اقتصاد در آن نیست: زندهشدن تصویر موجودی اسطورهای که روی آدمی مثل هیتلر پروجکت شد، و یونگ میگوید ظهور این شخصیت را در رؤیاهای آلمانیها تأیید کرده است. شرایط اقتصادی بستر را فراهم میکند، ولی به گفتهٔ یونگ آدمها حالتی تسخیرشده داشتند و تحت کنترل نیروهای ماورایی کار میکردند.
او میگوید به گفتهٔ فروید فرهنگ در مقابل روانکاوی مقاومت میکند، چون خودآگاهی نمیخواهد بپذیرد چیزی خارج از اختیارش هست. از دید یونگ آیینها به نیازهای عمیق روان بشر پاسخ میدهند؛ وقتی در اروپا فرهنگ دینی ضعیف شد، آدمها خویشتنشان را روی رهبر سیاسی، مثلاً هیتلر، پروجکت کردند و برای خودشان قهرمان ساختند؛ او میگوید این تقریباً مبنای تحلیلهای یونگ دربارهٔ دو جنگ جهانی و فاشیسم است.
او میگوید فکر میکند بعد از جنگ کشورهایی که فاشیسم را دیدند آن را با آثار هنری پوشاندند؛ مثلاً جنبش مقاومت فرانسه به نظر او چند نفر بیشتر نبود. فیلم آلمانی «پل» را به نظر او صادقانه فضای آلمان را نشان میدهد، و فیلمی ایتالیایی را نام میبرد که ظاهراً «یک روز بهخصوص» است.
او میگوید حرف روانکاوی این است که ناخودآگاه وجود دارد و اگر انکارش کنید در جاهایی خودش را نشان میدهد؛ مدرنیسم به این معنا انکار ناخودآگاه است و برای همین به نظر او عقیم است. در پایان توصیه میکند از اخبار روز یک ساعت کم کنند و برای تاریخ و فهمیدن اینکه سیاست چیست وقت بگذارند، چون تحولات مهم سیاسی اجتماعی برمیگردد به جاهای عمیق در فرهنگ، اقتصاد و زیربناها، نه اختلاف شخصی چند نفر.
→ متنِ کاملِ این جلسه