این جلسه دربارهٔ فیلم Reservoir Dogs است. او نخست هدف نقد روانکاوانه را میگوید و کار را از لایهٔ خودآگاه فیلمساز آغاز میکند. سپس بر رابطهٔ Mr. White و Mr. Orange و جنبهٔ اخلاقی پایان تأکید میکند، شخصیتها را مرور میکند و دربارهٔ علاقهٔ تارانتینو به دنیای گانگسترها فرضیهای میآورد. در پایان به اسم فیلم، ژانر و ناخودآگاه جمعی میرسد.
هدف نقد و شروع از خودآگاه
او میگوید نقد روانکاوانه، بر خلاف نقدهای دیگر، میخواهد بفهمد اثر چگونه از مؤلف صادر شده و چه لایههای خودآگاه و ناخودآگاهی در روان هنرمند در پیدایش آن دخالت داشته است؛ در کنارش باید نحوهٔ اثرگذاری اثر بر مخاطب را هم فهمید. روش انجام آن به سبک روانکاوی بستگی دارد: نگاه یونگی دنبال ناخودآگاه جمعی است و نگاه فرویدی بیشتر به ناخودآگاه شخصی نگاه میکند. او میگوید برایش روشن نیست بتوان متدهای مشخصی بیان کرد و امیدوار است از چند اثری که دربارهٔشان صحبت کردهاند به جمعبندی کلی برسند.
او میگوید نام Reservoir Dogs معنادار نیست و فکر نمیکند پیش از این فیلم چنین عبارتی در انگلیسی بوده باشد. به یاد میآورد که تارانتینو در مصاحبهای گفته به نظرش اسم درست فیلم همین است، و بحث دربارهٔ اسم را به بعد میگذارد.
کار را از لایهٔ خودآگاه شروع میکند: خوب است بدانیم هنرمند خودآگاهانه چه میخواسته بگوید. مثال او ریاضیدانی است که مقالهاش همه در خودآگاه است و شاید ناخودآگاه فقط در علاقهاش باشد. او میگوید لایهٔ خودآگاه گاهی بسیار دور از معانی واقعی فیلم است، و دربارهٔ تارانتینو، به دلیل بحثهای فراوان و سوءتفاهمها، انتخاب فیلمهایش برای نقد را خطرناک میداند.
خلاصه کردن فیلم و نقد ژانرمحور
پیشنهاد او این است که برای فهم کنش اصلی فیلم، پلات را تا حد ممکن در یک جمله یا پنج جمله خلاصه کنید تا حواشی کنار برود؛ مثلاً صحنهٔ صبحانه در خلاصهٔ Reservoir Dogs نمیآید. خودش میگوید این حرف قابل اعتراض است، چون بعضی فیلمها قرار نیست داستانی بگویند، ولی حتی دربارهٔ آنها هم خلاصه کردن را مهم میداند.
خلاصهٔ او این است که یک پلیس در گروهی گانگستر نفوذ کرده و هدف دزدی دستگیری رئیس ماجراست، ولی دزدی و ستاپ هر دو به هم میخورد. فیلم یک ساعت پس از دزدی ناموفق را نشان میدهد و اینکه این آدمها چگونه با همدیگر رابطه برقرار میکنند؛ پیش از اقدام پلیس خودشان همدیگر را میزنند و میکشند و همه جز یک نفر کشته میشوند. ویژگی فیلم را عدم تمرکز بر عملیات دزدی میداند.
او منتقدان بیاستعداد را کسانی میداند که به جای بحث دربارهٔ خود فیلم، دربارهٔ ژانر و تاریخ آن بحث میکنند. ژانر را منتقدان ایجاد میکنند و هنرمندها معمولاً در قالب یک ژانر نمیآیند؛ کسانی که ژانر تشخیص میدهند معمولاً منتقدین خیلی خوبیاند، ولی نقد خوب نقدی است که به درک جزئیات آن فیلم خاص کمک کند. میخواهد از این قالبها بیرون بیاید و خود فیلم را بفهمد.
رابطهٔ White و Orange و پایان فیلم
به گمان او بیشترین چیزی که در فیلم روی آن تأکید میشود رابطهٔ عاطفی بین Mr. White و Mr. Orange است و فیلم با همین رابطه تمام میشود. پررنگترین چیزِ آگاهانه در فیلم را پرورش دادن شخصیت این دو و رابطهای میداند که بینشان شکل میگیرد.
او مثال میزند: Mr. White هنگام رفتن از در تا آخرین لحظه به Mr. Orange نگاه میکند؛ وقتی Mr. Pink میگوید ممکن است Mr. Orange رت باشد، عصبانی میشود؛ با «پسر» و «بچه» صدایش میکند و حالت پدرانهای دارد. احساس گناه میکند که تیر خوردنش تقصیر او بوده، در حالی که به نظر میرسد بیاحتیاطی خود Mr. Orange علت بوده است. او میگوید شاید ۲۰ یا ۳۰ مورد از این تأکیدها را بتواند بگوید.
دربارهٔ پایان میگوید مستر اورنج همان پلیس و رت است و بقیه بهنوعی فهمیدهاند، ولی مستر وایت نمیخواهد قبول کند و همین به کشتن همه میانجامد: اورنج اعتراف میکند پلیس بوده، وایت او را میکشد و خودش به دست پلیسها کشته میشود. دستگیری جو کبوت هم به هم میریزد و وقتی پلیسها میآیند او کشته شده است. به گمان او همهچیز به دلیل علاقهٔ بیش از حد وایت خراب میشود، و مستر وایت را آدمی ساده، احساساتی، مهربان و دوستداشتنی میداند.
او دیالوگی را میآورد که در آن پینک از وایت میپرسد کسی را کشته است و پاسخ میشنود «a few cops»، چون پلیس در شغل آنها آدم حساب نمیشود. صحنهٔ کشتن پلیسها توسط وایت تعمداً خشن است؛ قرار نیست مستر وایت ایدهآل بشود، ولی به عنوان یک گانگستر آدم بسیار مثبتی است. او میگوید نمیشود گفت تارانتینو نمیخواسته بر علاقهٔ وایت تأکید کند، چون صحنههای خودآگاه در این جهت آنقدر زیاد است که تصادفی نیست.
اخلاق، وظیفهشناسی و اعتراف
او میگوید پایان فیلم، برخلاف کسانی که آن را بیان پستمدرنیستی بیمعنایی زندگی میدانند، احساساتی و اخلاقی است. به گفتهٔ او اکثریت قاطع کسانی که دربارهٔ فیلم حرف زدهاند آن را غیراخلاقی دانستهاند و برای همین بر مسائل اخلاقی فیلم تأکید میکند.
از لحظهای که میفهمیم پلیس اسیر میداند Mr. Orange پلیس است و با وجود شکنجه چیزی نمیگوید، شخصاً تأثیر میپذیرد. او میگوید فیلم میخواهد این مقاومت را شجاعانه و وظیفهشناسانه ببینیم، نه نتیجهٔ حساب هوشمندانه، چون شکنجه در کار است و پلیس اسیر میتواند امید نجات داشته باشد.
نشانهها به گمان او این است که یکی از پلیسها در ماشین میگوید آدمهایی که آندرکاور کار میکنند کلهشان سنگ است، اورنج در آینه میکوشد ترس را از خودش دور کند و ماروین عصبانی میشود که «من را فرستادهاند که جوکبوت را بگیرم». او نمیداند فیلم از کجا بیمعنی میدهد.
به گمان او فیلم به لحظهٔ آخر وابسته است: اگر مأموریت برای Mr. Orange بیمعنی نشده باشد، لزومی ندارد به Mr. White بگوید پلیس بوده، با اینکه پلیسها یک خیابان آنورترند. او این را به اعتراف در برابر کشیش در سنت مسیحی مانند میکند.
او میگوید مفهوم اخلاق در مقابل پروفشنال بودن یکی از اساسیترین مسائل آگاهانهٔ فیلم است و فیلم نهایتاً پروفشنال بودن را در برابر انسان بودن رنگباخته نشان میدهد. میگوید هیچ واژهای به اندازهٔ پروفشنال در فیلم تکرار نمیشود، و این اخلاقی بودن را به معنای کلاسیکش نمیداند.
تفسیر بهمثابه نظریه و پرسشها
او میگوید تفسیر یک متن یعنی ساختن نظریهای که هماهنگی اجزا را نشان دهد. نظریهاش به برخی پرسشها پاسخ میدهد، مثلاً چرا دزدی دیده نمیشود و چرا یک ساعت پس از دزدی را میبینیم، ولی دربارهٔ صحنهٔ نسبتاً طولانی صبحانه پیش از تیتراژ توجیهی ندارد و فکر میکند دهها پرسش از این دست میشود پرسید.
او عبارت «انتخاب بین عشق و وظیفه» را، که یکی از حاضران گفته، میپسندد و میپرسد آیا قبول ندارند که این موضوع، به معنای مسیحیاش، بسیار دینی است. بعد میگوید منتظر اعتراض است نه همراهی؛ پاسخ «فیلمهای تارانتینو اینگونهاند» را جواب نمیداند و میگوید باید علت حواشی را توضیح داد.
برای فهم این فیلم گاه باید فیلمهای بعدی، مثل پالپ فیکشن، را هم دید و او فعلاً نظریهای ابتدایی میدهد؛ ممکن است تمهای دیگری هم باشد. دربارهٔ صحنهٔ گوش بریدن از خود فیلم دلیل میآورد: دوربین پن میکند، موسیقی مفرح پخش میشود و بلوند کمی بامزه است. صحنهٔ پایانی را هم نه القای پوچی بلکه بهنوعی قضاوت به سود وایت میداند.
شخصیتها یکییکی
او میگوید باید رنگارنگی این شش نفر را فهمید. مستر بلو تقریباً کاری نمیکند و فلاشبک ندارد؛ مستر براون لایک ویرجین را تفسیر میکند و یک جا رانندگی میکند. او میتواند برای خودش فرض کند براون اضافه شده چون تارانتینو میخواسته در فیلم بازی کند، ولی آنگاه باید جواب بدهد مستر بلو چهکاره است.
وایت، مثل شخصیتهای هنر مدرن، سیاه و سفید نیست: با همهٔ رفتارهای انسانی نسبت به پلیسها بیرحم است، و در دیالوگی با اورنج دربارهٔ آدمهای عادی خونسرد میگوید ته هفتتیر بزن و انگشت ببر، بعد میگوید «let's go taco». نگاه اورنج در آن صحنه ما را با این همراه میکند که این حرف زننده بود.
بلوند آدم بد فیلم است و وجودش ضروری، چون دنیای گانگسترها نباید پاک به نظر برسد؛ وایت و پینک دزدند و از شکنجه لذت نمیبرند، ولی بلوند بدون دلیل موجه عدهٔ زیادی را کشته است. با این حال سیاهِ سیاه نیست: در زندان گروه را لو نداده و به جوکبوت وفادار است، که به گمان او جای پدرش را برایش پر کرده است. او این را احتمالی میداند که بچهای بیپدر و مادر شاید فقط از یک رئیس گانگستر حمایت دیده باشد.
مستر پینک زنده میماند و به گمان او تنها کسی است که به معنای واقعی پروفشنال رفتار میکند؛ تنها کسی است که فهمیده ستاپ وجود داشته. الماسها را نه به عنوان عمل اخلاقی بلکه حرفهای برمیدارد و میگوید بعضیها خوششانسی میآورند و بعضی بدشانسی. او میگوید وایت میمیرد چون پروفشنال رفتار نمیکند.
براون، بلو و ادوارد بانکر
او میگوید اگر چیزی را نتوانیم توجیه کنیم باید نظریه را بسط دهیم و بگوییم داستان فقط تقابل عشق و وظیفه نیست. ادی بانکر، که نقش مستر بلو را بازی میکند، به گفتهٔ او واقعاً دزد بانک بوده و بعداً نویسنده شده.
فرضیهٔ او این است که فیلم از شیفتگی و کنجکاوی تارانتینو به دنیای گانگسترها میآید و گزارشی تا حد ممکن رئالیستی از آن است. بهعنوان اولین فرضیهٔ روانی فرض میکند تارانتینو دوست داشته گانگستر شود ولی جرئت یا امکانش را نداشته، و فیلم تجربهٔ نفوذ به آن دنیا را برایش فراهم میکند.
با نگاهی کمی فرویدی فیلم مثل تحقق یک آرزو است: معلمی که یاد بدهد چگونه بدون لو رفتن میان گانگسترها قاطی شد. به گمان او تارانتینو برای همین شخصیتی زائد برای خودش ساخته است. میگوید ادوارد بانکر آن تجربهای است که تارانتینو شاید دوست داشت انجام بدهد.
در صحنهٔ معلم اورنج، معلم رو به دوربین میگوید در آندرکاور باید کاملاً رئالیستی رفتار کرد، و او میگوید تارانتینو هم میکوشد تمام جزئیات را مثل واقعیت دربیاورد. پس صحنههای دیالوگ، مثل صبحانه و چهار نفر در ماشین، به نظر او زائد نیستند؛ همانطور که داستان تخیلی اورنج باعث میشد باور کنند گانگستر است، دیالوگها فیلم را رئالیستی و باورپذیرتر میکنند. به گمان او بدون توجه به تمایل به نفوذ در دنیای گانگسترها نمیشود فیلم را فقط با تقابل عشق و وظیفه توجیه کرد.
او میپرسد آیا پایان فقط پیروزی عشق بر احساس وظیفه است یا لایههای پایینتری هم دارد. میگوید میشود فرض کرد مستر اورنج هم نسخهای از تارانتینو است، چون ادای گانگسترها را درمیآورد ولی گانگستر نیست؛ و از شنوندگان میخواهد دربارهٔ اینکه پینک چه بخشی از وجود تارانتینو است و زنده ماندنش چه معنایی دارد فکر کنند.
اسم فیلم، ژانر و ناخودآگاه جمعی
او میگوید آنچه گفته لزوماً ناخودآگاه نیست. دربارهٔ اسم احتمالی میدهد ولی فکر نمیکند کسی از او بپذیرد: اسم را تارانتینو آگاهانه انتخاب کرده و به گمان او باید حرف خودش را پذیرفت، چون «اسمگذاری در ناخودآگاه نمیشود». او تئوری دیگری هم میآورد که امروز در راه به ذهنش رسیده و عواقبش را نسنجیده: رزروار معادل بانکر است و بانکر کتابی با عنوان داگز ایت داگز دارد.
او میگوید علاقهای ندارد ثابت کند فیلم نوآر هست یا نه؛ ژانرها قراردادیاند و هیچ فیلمی همهٔ قواعد وسترن را رعایت نمیکند. ژانرشناسی از این جهت مهم است که ژانر مثل اسطوره از داستانهایی میآید که عموم مردم دوست دارند، و به گفتهٔ او ژانرها نماد ناخودآگاه جمعیاند، نه ناخودآگاه شخصی.
تارانتینو به گفتهٔ او ژانربازی است که شاید بتواند چهار شبانهروز دربارهٔ وسترن حرف بزند، و اگر قاعدهٔ نوآر را رعایت نمیکند، میداند که رعایت نمیکند، اگر بخواهد نوآر بسازد. نوآر کلاسیک زن فتال دارد، ولی Reservoir Dogs اصلاً زن ندارد و کاملاً مردانه است. او دو چیز را برای بحث لازم میداند، یکی ژانر و ارتباطش با مؤلف و دیگری دیدگاههای فمینیستی، و از شنوندگان میخواهد جزئیاتی بیابند که با این نظریهها جور درنمیآید.
→ متنِ کاملِ این جلسه