این جلسه دربارهٔ فیلم Reservoir Dogs است. او نخست هدف نقد روانکاوانه را میگوید و کار را از لایهٔ خودآگاه فیلمساز آغاز میکند. سپس بر رابطهٔ Mr. White و Mr. Orange و جنبهٔ اخلاقی پایان تأکید میکند، شخصیتها را مرور میکند و دربارهٔ علاقهٔ تارانتینو به دنیای گانگسترها فرضیهای میآورد. در پایان به اسم فیلم، ژانر و ناخودآگاه جمعی میرسد.
متن ویرایششده بر پایهٔ پیادهٔ خودکار گفتار؛ با صوت تطبیق داده نشده.
همیشه که دربارهٔ یک فیلم یا یک کار هنری صحبت میکنیم سعی میکنم این را تکرار کنم: اگر روشهای خیلی مشخص تدوینشدهای نداریم برای اینکه نقد روانکاوانه را چگونه انجام بدهیم، لااقل یک ایدهٔ مشخصی از اینکه هدف نقد روانکاوانه چیست وجود دارد. این را مجدداً تکرار میکنم: چه وقت به این احساس میرسیم که نقد را انجام دادهایم و مثلاً به درک خوبی از یک اثر هنری رسیدهایم؟ بر خلاف سایر انواع نقد، نقد روانکاوانه خیلی معطوف به این است که ما در واقع تشخیص بدهیم اثر انگار چگونه از مؤلف صادر شده؛ یعنی مؤلف چطور اثر را تألیف کرده؟ چه عوامل خودآگاه یا ناخودآگاهی، چه لایههایی در روان هنرمند وجود داشته که باعث شده چنین اثر هنریای به وجود بیاید. اساس نقد روانکاوانه برخلاف آن تئوریهایی که کلاسیک بودند — و وقتی میگفتند هدفشان از نقد تشخیص دادن قصد مؤلف است، منظورشان آن مقاصد آگاهانهای بود که مؤلف در ذهن خودش داشت — معطوف به این است که بخش عمدهای از دستهایی که در واقع در مؤلف هست و باعث به وجود آمدن اثر هنری میشود، ناخودآگاه است. بنابراین هدف نقد روانکاوانه این است که کل آن عواملی را که باعث به وجود آمدن اثر شدهاند تشخیص بدهد و در عین حال دربارهٔ اینکه این چه لایههاییاند — کدامشان خودآگاه، کدامشان ناخودآگاه در خلق اثر دخالت داشتهاند — همه را سعی کنیم تا جای ممکن بفهمیم. از طرف دیگر سعی کنیم نحوهٔ اثرگذاری اثر بر مخاطب را هم درک کنیم؛ به هر حال اینکه اثری که هنرمند خلق کرده چگونه تأثیراتش را بر مخاطب میگذارد. اینها مجموعهایاند در واقع — اینکه منشأ اثر هنری چیست و چگونه تأثیر میگذارد — و اگر تا هر اندازه که بتوانیم اینها را بفهمیم، اینها هدف در واقع یک نقد روانکاوانهاند. و اینکه متدهایش چگونه است و قرار است چگونه به این هدف برسیم، کاملاً بستگی پیدا میکند که در چه سبک روانکاوی دارید فکر میکنید و چه چیزهایی را قبول دارید؛ طبعاً مثلاً فرض کنید اگر یونگی نگاه میکنید، دنبال پیدا کردن لایههای ناخودآگاه جمعی هم به طور طبیعی هستید، اگر نه، فرویدی نگاه میکنید و بیشتر به ناخودآگاه شخصی نگاه میکنید و الی آخر. اینکه این نقد چگونه انجام میشود و تا کجا وسعت پیدا میکند، بستگی به تئوریهایتان دارد. چیزی که مبهم است — و واقعیتش این است که دوست داشتم و دارم که برای خودم هم روشن بشود — این است که آیا میشود متدهای مشخصی برای رسیدن به چنین هدفی بیان کرد یا نه. میل داشتم که مثلاً در این جلسات مجموعهای از نقدها را بگویم و برای خودم هم روشن بشود که خطوط کلی یک متد برای رسیدن به هدف نقد روانکاوانه را پیدا کنم. بنابراین در این کلاسها سعیام این بوده که از روشهایی کمی استانداردتر سعی کنم استفاده کنم و میل دارم ببینم میتوانم مثلاً تا جایی برسم که لااقل خطوط کلی یک روش را بتوانم بیان کنم.
مسیر نزدیک شدن به اثر
برای خود من خیلی روشن نیست که واقعاً شما وقتی دارید یک اثر هنری را — حالا مثلاً به طور مشخص ما بیشتر تمرکزمان روی فیلم بوده — وقتی یک فیلم را دارید نگاه میکنید، چگونه به این هدف نزدیک میشوید. و من دربارهٔ هر اثر هنری راهی را که خودم میروم — یا بهطوری که میبینم — آنگونه توضیح میدهم و پیدا میکنم. امیدوار بودم — همینطور امیدوارم — که بعد از مدتی از مجموع مثلاً چند اثری که دربارهٔشان صحبت کردیم به یک جمعبندی کلی برسیم دربارهٔ اینکه بهطور کلی چه گامهایی وجود دارد که ما را به این هدف نزدیک میکند. حالا بیایید روی همین کاری که قرار است دربارهٔ آن صحبت کنیم متمرکز شویم. این جلسه قرار است دربارهٔ فیلم Reservoir Dogs صحبت کنیم — که در ایمیلهایی که زده شد تحت عنوان «سگهای انباری» آمده بود؛ شاید ترجمهٔ جاافتادهای هم باشد، من نمیدانم — ولی به هر حال نکتهٔ مهم دربارهٔ اسم این فیلم این است که اسم این فیلم معنیدار نیست. یعنی ما چیزی در زبان انگلیسی تحت عنوان Reservoir Dogs نداریم. «سگ انباری» — من نمیدانم، مطمئن نیستم ولی فکر نمیکنم قبل از این فیلم عبارت Reservoir Dogs وجود داشته باشد؛ یعنی نوعی سگ هستند که به آنها مثلاً Reservoir Dogs میگویند. اسم کاملاً یک حالت — چه میگویند — مندرآوردی دارد؛ یعنی برای خودش مثلاً یک اسم تولید کرده. نمیخواهم فعلاً دربارهٔ اسمش صحبت کنم. در یک مصاحبهای، در همان موقعی که فکر میکنم این فیلم را ساخته بودند، از Tarantino طبعاً پرسیدند که یعنی چه Reservoir Dogs؟ چرا این اسم را گذاشتی؟ فکر میکنم جوابی که Tarantino داده بود این بود که گفته بود: «به نظرم میآید اسم درست این فیلم همین است و باید همین اسم را برایش میگذاشتم.» من نمیدانم واقعاً — یک احساسی دارد که اسم خیلی خوبی است برای این فیلم. نه در شروع کار ولی بعداً سعی میکنم دربارهٔ حداقل این مجموع اطلاعاتی که دربارهٔ اسم این فیلم داریم بحثی بکنم.
بیاییم همان کاری را که دربارهٔ فیلم هامون کردیم و دربارهٔ همهٔ فیلمهایی که تا حالا دربارهٔ آنها صحبت کردهام بکنیم: فکر میکنم بهطور طبیعی نقد روانکاوانه هم مثل همهٔ نقدها به آن لایهٔ خودآگاهی که در ذهن هنرمند هست اهمیت میدهد. یعنی خوب است تشخیص بدهیم که هنرمند خودآگاهانه چه میخواسته بگوید؛ اگر از او بپرسید که مثلاً این فیلم دربارهٔ چیست، چه به شما میگوید؟ تشخیص آن لایهٔ خودآگاه مهم است. بعداً برویم سراغ لایههای ناخودآگاه. همیشه در واقع اینگونه است — باز هم مثال قبلاً گفتم — اگر از یک ریاضیدان بپرسم که این قضیهٔ ریاضیای که ثابت کردی چه میگوید، فکر میکنم همهچیز را میگوید؛ یعنی اصولاً در ریاضیات لایهٔ ناخودآگاهی به آن صورت در آن نمیبینید. شاید لایهٔ ناخودآگاه این باشد که ریاضیدان نمیتواند به شما جواب بدهد که چرا به این موضوع علاقهمند شده. علاقهاش ممکن است به چیزهای خیلی عمیقی باشد — چرا یک نفر هندسه دوست دارد، چرا به این شاخهٔ هندسه علاقهمند است — اینها ممکن است برای آدمی که کار علمی میکند خیلی روشن نباشد. ولی مطلبی که بیان کرده، مقالهای که نوشته را میتواند تقریباً همهاش را به شما بگوید: چرا اینگونه این مقاله را نوشته، چرا این قضایا درستاند و قضایا چه میگویند. حالا هرچند در ریاضیات هم فکر میکنم یک مقالهٔ ریاضی را هم شما بردارید، ممکن است مثلاً در اینتروداکشنش بتوانید ایدههایی داشته باشید که چرا اینتروداکشن اینگونه نوشته شده، چرا روی بعضی چیزها تأکید شده و روی بعضی چیزها تأکید نشده، ولی محتوای ریاضیاش همهاش در خودآگاه است.
لایه خودآگاه فیلمساز
در مورد آثار هنری لایهٔ خودآگاه ممکن است گاهی خیلی خیلی دور از معانی واقعی فیلم باشد؛ یعنی فیلمساز برای خودش فکر میکند دارد کاری میکند ولی واقعیتش این است که کار دیگری دارد انجام میدهد. به هر حال شناختن این لایهٔ خودآگاه مهم است: اینکه از دیدگاه فیلمساز واقعاً چه اثری قرار است این فیلم بگذارد، چه چیزی در این فیلم بیان میشود. فکر میکنم دربارهٔ هامون هم و دربارهٔ بقیهٔ فیلمها هم از همینجا شروع کردیم. دربارهٔ هامون یادم است که در اولین جلسه سعی کردم، با توجه به اینکه محتوای خود فیلم خیلی مورد بحث قرار گرفت و اختلافنظر وجود دارد، حداقل کمکم آغاز کنیم تا آن اختلاف در این قسمتِ خودآگاهش به چیزی برسد که قرار است چه چیزی بیان شود. دربارهٔ این فیلم مطمئناً صدها برابرِ فیلم هامون بحث شده. اصلاً دربارهٔ تارانتینو — که یکی از بحثبرانگیزترین کارگردانهای دو دههٔ اخیر بوده — بحثها با همین فیلم شروع شد، وقتی پالپ فیکشن نخل طلایی جشنوارهٔ کن را برد که دیگر اصلاً تبدیل به ستارهٔ مثلاً سینمای آمریکا از نظر کارگردانی شد. و واقعاً نمیدانم ولی فکر میکنم شاید بیشتر از ۱۰ تا کتاب دربارهٔ تارانتینو وجود دارد؛ در کتابها از مجموعه مقالات دربارهٔ او گرفته تا مصاحبههایش و زندگیاش و این حرفها. به هر حال کلی در این ۲۰ سال اخیر — ۱۵ سال اخیر، از سال ۹۴ به اینسو — دربارهٔ تارانتینو حرف زدهاند و دربارهٔ این فیلم خاص هم فکر میکنم همهٔ مجلات سینمایی احتمالاً چیزی نوشتهاند، در سطح دنیا. بنابراین آن حالت محلی بودن هامون که در ایران فیلم مهمی است، برای فیلمهای تارانتینو در سطح دنیا وجود دارد؛ یعنی همهٔ منتقدهای سینمایی مهم دنیا احتمالاً اظهارنظرهایی دربارهٔ فیلمهای تارانتینو ردوبدل کردهاند. شما مطمئناً نقدهای فیلمهای تارانتینو را به زبان فارسی در مجلات داخلی ما هم میتوانید پیدا کنید؛ حتماً چیزهایی نوشته شده. و فکر میکنم با توجه به ابهامهایی که در کار تارانتینو هست، سوءتفاهمهای خیلی زیادی هم دربارهٔ کارهای تارانتینو وجود دارد. بنابراین انتخاب کردن خیلی از فیلمهای تارانتینو برای نقد خطرناک است، برای اینکه حتی در آن لایههای ظاهریاش هم ممکن است توافق خوبی وجود نداشته باشد. من تا به حال احساسم این نبوده که دربارهٔ یک فیلمی در این کلاس بحث کرده باشم و نتوانسته باشم افرادی را که لااقل اینجا نشستهاند — و ظاهر امر برمیآمد که همه قانع میشدند — قانع کنم که حداقل در یک زمینهای که این فیلم قرار است این را بگوید و آن را نگوید، نوعی توافق وجود داشت. خیلی اختلافنظری به نظر نمیرسید وجود داشته باشد، ولی مطمئن نیستم دربارهٔ فیلمهای تارانتینو بتوانم به چنین توافقی حتی برسم. بنابراین کلاً به دلیل — نه از نظر من پیچیدگی — از نظر شهرت فیلمها و زیاد در اطرافش بحث شدن، کمی فکر میکنم مثل خیلی از کارهای هنری دیگر جامعهٔ منتقدین معمولاً بیشتر بحثها را بهانگار به انحراف میکشانند تا اینکه به محتوا مثلاً نزدیک شوند. مثلاً کلی ایدههای فلسفی دربارهٔ فیلمهای تارانتینو وجود دارد که من فکر میکنم روح تارانتینو از این ایدهها خبر نداشته و ندارد.
حالا بگذارید کمی جلو برویم. احساسم این است که از یک راهی میتوانیم به توافقی برسیم که لااقل بخشهایی از فیلم خیلی واضح است که قرار است چه بگوید و چگونه قرار است تأثیر بگذارد. یک نکتهٔ خیلی مهم که میتواند ذهن آدم را منحرف کند، وقتی که با یک اثر هنری سروکار دارید، این است که تأثیرهایی را که شما میپذیرید به حساب این بگذارید که قرار است این تأثیر ایجاد شود.
خشونت و صحنه در تارانتینو
فکر میکنم دربارهٔ همین فیلم رزروار داگز بعضیها از آن صحنهٔ خشن — ظاهراً خشن، شکنجه کردن و گوش بریدن و اینها — تأثیر خاصی میگیرند که شاید تصورشان این باشد که کارگردان هم میخواهد همین اثر را بگذارد. حداقل دربارهٔ آن صحنه به وضوح به نظر من اینگونه نیست. یعنی باید شما فکر کنید که آدمها ممکن است آن صحنه را ببینند؛ به نظر بعضیها خیلی خشن بیاید، به نظر بعضیها نیاید. به نظر تارانتینو — من فکر نمیکنم تارانتینو آن صحنه را خیلی منزجرکننده ببیند. این را من از اول دارم به هر حال میگویم: خیلی اهمیت ندهید به اینکه شما چه تأثیری از بعضی از این صحنهها پذیرفتهاید؛ به این اهمیت بدهید که کلیتِ این فیلم قرار است چه بگوید. نه اینکه آن صحنه از نظر تارانتینو منزجرکننده نیست، ولی نه آنقدر که شاید به عنوان — اصلاً من نمیدانم — صحنهٔ تاریخ سینما در دههٔ ۹۰ از آن یاد میکنند.
بگذارید کمی جلو برویم؛ چیزهای خیلی ساده. کاری که خودم میکنم وقتی با یک کار — مثلاً یک داستان یا یک فیلم کمی پیچیده که به راحتی نمیتوانم با آن ارتباط برقرار کنم — سروکار دارم، و یک تجربهای که فهمیدم خیلی میتواند مفید باشد، این است که اگر میخواهید کنش اصلی فیلم را — بهاصطلاح منتقدها — درک کنید، یعنی اینکه نهایتاً این فیلم قرار است چه تأثیری بگذارد و قرار است چه بگوید — «چه بگوید» کمی شاید مسامحهآمیز باشد؛ شاید چیزی قابلگفتنی نداشته باشد ولی به هر حال حسی در آن هست که قرار است منتقل شود — یک کار خیلی خوب این است که سعی کنید، برای اینکه جزئیات و حواشی که وجود دارد خیلی اذیتتان نکند، تا حد ممکن آن بهاصطلاح پلات فیلم یا داستان را خلاصه کنید؛ اگر میتوانید در یک جمله، اگر نه در پنج جمله بیان کنید. اگر این کار را سعی کنید انجام بدهید، خودبهخود خیلی از حواشی که ممکن است نظر شما را خیلی جلب کرده باشد، کنار میرود.
خلاصه Reservoir Dogs
مثلاً اگر بخواهید Reservoir Dogs را خلاصه کنید، طبعاً از آن صحنهٔ صبحانه حرفی نمیزنید؛ با داستان فیلم ربطی به آن صحنهٔ صبحانه ندارد. من این حرفی که دارم میزنم قابل اعتراض است، برای اینکه بعضی از آثار هنری — مثل بعضی از فیلمها — اصولاً قرار نیست داستانی بگویند. ولی حتی دربارهٔ فیلمی که قرار نیست داستان بگوید، به نظر من مهم است که شما در نهایت تا جایی که میتوانید سعی کنید آن را خلاصه بیان کنید. من یک بار یک دوستم دربارهٔ فیلم رنگ انار گفت که آن موقعی که اکران شده بود در ایران گفته بود: «این نمایشگاه عکسی را که در سینما عصر جدید هست دیدی؟» من گفتم: «چه نمایشگاه عکسی؟» گفت: «همان رنگ انار را میگویم.» تصورش از خلاصه، اگر میخواست بکند، این بود که مثل اینکه نمایشگاه عکس است، یک سری عکساند که خیلی هم ربطی به همدیگر مثلاً ندارند. اشکال ندارد اگر یک فیلمی حالتی به نمایشگاه عکس داشته باشد. واقعاً این توصیف از فیلمهای پاراجانف خیلی بیراه نیست، برای اینکه برای پاراجانف خیلی از این فریمها خیلی مهماند؛ یعنی انگار گاهی صحنههایی بهگونهای ترکیب داده میشوند تا خلاصهٔ آرایش صحنه و رنگها به یک حالت ایدهآلی که دوست دارد برسد. حالا به هر حال چون دربارهٔ رنگ انار صحبت کردم، میتوانم ادعا کنم که این خیلی هم توصیف خوبی نیست، چون به هر حال داستانی واقعاً دارد گفته میشود ولی آن خیلی پیچیده است. حالا اگر بخواهید Reservoir Dogs را خیلی خلاصه بگویید — چه اتفاقهایی دارد میافتد؟ داستانش را میگویم ها، حالا نمیخواهم وارد نقد بشویم — چه اتفاقی دارد میافتد؟ چه چیزی در این فیلم روایت میشود؟ داستان مثلاً داستان یک دزدی است؛ چه میدانم، یک دزدی دارد اتفاق میافتد.
داستان دزدی و شخصیتها
این دزدها که به اتفاق هم دزدی کردهاند دارند به این فکر میکنند که چه بلایی سرشان آمده — یک موقعیت خاصی هستند. حالا چه بلایی سرشان آمده در هر حال؟ بلایی که سرشان آمده این است که لو رفتهاند. یک ستاپ وجود دارد. به قول خودشان در فیلم میگویند Rat-in-a-net؛ یک رتی اینجا وجود دارد. اگر بخواهید داستان فیلم را خیلی خلاصه کنید، داستان فیلم در واقع نفوذ کردن یک پلیس است در گروهی که مثلاً گانگستر است و قرار است یک دزدیای انجام بدهند. چون میخواهم خیلی خلاصه بگویم، نمیگویم دزدی الماس؛ یک کاری خلاف، یک دزدیای را قرار است انجام بدهند، یک عملیاتی. یک پلیس بهاصطلاح Undercover رفته در اینها نفوذ کرده و هدف این دزدی دستگیری رئیس ماجراست. و موضوع این است که نهتنها برنامهٔ دزدی به هم خورده، ستاپ هم به هم خورده. پلیسها هم نمیخواستند این کارها را بکنند، دزدها هم نمیخواستند این کارها را بکنند. و موضوع اصلی فیلم به نظر میآید همین است: خیلی خلاصه بخواهید بگویید، خیلی از دور نگاه کنید، مسئلهٔ نفوذ کردن یک پلیس است و یک دزدی که موفق — موفقیتآمیز — نبوده؛ و فیلم یک ساعت از زندگی این گانگسترها را بعد از این دزدی ناموفق نشان میدهد — که مشکل اصلیشان این است که چگونه این ستاپ را کی انجام داده، دربارهٔ آن در واقع بحث میکنند — و شما روابط این آدمها را در یک ساعت بعد از دزدی و کارهایی که میکنند میبینید، و نهایتاً خود این دزدها قبل از اینکه پلیسها هیچ اقدامی بکنند در واقع همدیگر را میزنند و میکشند. همهشان به غیر از یک نفر کشته میشوند. این را که خیلی از دور نگاه کنید، به هر حال یک ماجرای دزدی است و یک ماجرای دزد و پلیسی بهاصطلاح؛ در این قالب دارد بیان میشود. و ویژگی فیلم در واقع عدم تمرکز روی عملیات دزدی است و تمرکز روی یک ساعت بعد از دزدی، بعد از شکست، و اینکه اینها با همدیگر چگونه رابطه برقرار میکنند.
حالا کاری که منتقدهای بیاستعداد معمولاً انجام میدهند — منتقدهای بیاستعداد منتقدهایی هستند که هیچ اثر هنری را مستقیماً خوب درک نمیکنند — و برای اینکه شما یک روش نوشتن نقد بد را تشخیص بدهید، این است که میآیند به جای اینکه دربارهٔ خود فیلم بحث کنند، دربارهٔ اینکه این در چه ژانری میگنجد بحث میکنند. بعد تاریخ آن ژانر را میگویند، اینکه از کجا شروع شده. این در واقع مثل این است که قطعههایی از کتابها و نقدهای دیگری که خواندهاند را برایتان بنویسند. گاهی میبینم این کسانی که دعوت میشوند در تلویزیون دربارهٔ سابقهٔ هنرپیشهها، سابقهٔ کارگردان، اینکه این چه ژانری است، ژانرش تاریخش از کجا بوده، این فیلم در تاریخ آن ژانر در چه موقعیتی قرار میگیرد — مهم است، مهم نیست — بحث میکنند. آخرش هم دربارهٔ اطلاعاتی که به شما میدهند، مستقیماً دربارهٔ خود این فیلم مینویسند. شاید ۱۰ تا فیلم دیگر هم بشود ردیف کرد که همهٔ این حرفهایی که اینجا زده شد را دربارهٔ آنها هم میشود گفت: آنها هم در همین ژانر بودهاند، همین حدود تاریخ ساخته شده بودند و الی آخر.
ژانر و نگاه منتقد
هر چقدر این منتقد از نظر درک اثر هنری خالیتر باشد، بیشتر اینگونه به حواشی میپردازد به جای اینکه مستقیماً دربارهٔ یک اثر هنری صحبت کند. اصلاً منتقدین این مفهوم ژانر را ایجاد میکنند. یعنی مثلاً جان فورد احساس نمیکند که فیلمش وسترن است؛ یک فیلمی ساخته است. حالا بعداً اسم اینگونه فیلمها شده وسترن. نمیدانم، هنرمندها معمولاً در قالب یک ژانر نمیآیند؛ اصولاً هنرمندان قدیمی هم حداقل این کار را نمیکردند. منتقدین هستند که فیلمها را نگاه میکنند، فیلمهای مختلف را، و بعد یک خطوط کلی را تشخیص میدهند و یک چیزی را اسمش را میگذارند مثلاً ژانر وسترن که یک مجموعهای از عوامل دارد. حالا من دربارهٔ نقش منتقدین: این کسانی که ژانر تشخیص میدهند، تثبیت میکنند، معمولاً منتقدین خیلی خوبیاند، برای اینکه کار مهمی هم انجام میدهند؛ واقعاً نوعی کلاسیفیکیشن از فیلمها دارند ارائه میدهند، عناصر ژانر را مثلاً بیرون میکشند. ولی وقتی منتقد خوب است، وقتی که عناصر ژانر و همهچیز را گفت، حالا میگوید که این فیلم چقدر تطبیق میکند، چقدر تطبیق نمیکند؛ به هر حال یک چیزی دربارهٔ خود این فیلم هم آخرش به شما میگوید. نقد خوب نقدی است که به شما در درک جزئیات آن فیلم خاص مثلاً کمک میکند، نه کلیات فیلم که در کتابها مثلاً نوشته است. شما یک عالمه از این نقدها دارید که دربارهٔ همین ریزروار داگز و پالپ فیکشن و اینها مثلاً یک عالم بحث میکنند که این نئونوآر است. نمیدانم. خود نئونوآر هم از نظر تاریخی به دو بخش تقسیم میشود: مدرنیستی و پستمدرنیستی. این مثلاً نئونوآر پستمدرنیستی است؛ یکی از اولین فیلمهای نئونوآر پستمدرنیستی، فیلمهای مجموعهٔ فیلمهای تارانتینو هستند. حالا این حرفها گاهی مفید است، مخصوصاً دربارهٔ آدمهایی مثل تارانتینو که خیلی آدمهای سینمایی هستند؛ اصلاً دربارهٔ سینما انگار دارند فیلم میسازند. ولی من میخواهم که کمی از این قالبها بیایم بیرون؛ اینکه از این بحثها نکنیم. الان دربارهٔ ژانر و اینها بحث میکنیم، ولی هدفمان این باشد که واقعاً خود این فیلم را خوب بفهمیم.
اولین کاری که من الان به نظرم میرسد که خوب است آدم دربارهٔ هر فیلمی انجام بدهد این است که سعی کند آن خط کلی داستان — یا اگر داستان ندارد، به هر حال یک خط کلی، نوعی خلاصهسازی کل ماجرا — را برای خودش داشته باشد. اینگونه معلوم است که کدام صحنهها در حاشیه هستند. من الان فقط در حد خیلی کلی صحبت کردیم، طوری که به محتوای فیلم اصلاً ربطی ندارد. حالا بیایید کمی نزدیکتر شویم. و چه چیزهایی در فیلم مهم است؟ مثلاً اینکه خلاصه وقتی که فیلم تمام میشود، فیلم چگونه تمام میشود؟ مهم این است که چه تأثیری از فیلم میپذیرید وقتی این فیلم را نگاه میکنید. حالا ممکن است این تأثیرهایی که شما میپذیرید هدفِ خودآگاهِ مؤلف باشد، ناخودآگاهش باشد، یا اصلاً کاملاً تأثیری که شما دارید میپذیرید لزوماً جزو تأثیرهای فیلم نیست — مهم نیست. شما الان این فیلم را که نگاه میکنید، چه چیزهایی در این فیلم هست که، چه لحظههایی، چه چیزی تأثیرگذار است؟ من میخواهم به یک نکتهای اشاره کنم که فکر میکنم شاید بیشترین چیزی است که در این فیلم روی آن تأکید میشود: رابطهٔ عاطفی بین Mr. White و Mr. Orange. من تقریباً فکر میکنم وقتی این فیلم را دارم نگاه میکنم، روی هیچ چیزی به اندازهٔ این رابطه تأکید نمیشود. یعنی شاید بگویم دقایق این فیلم را بخواهید، دقایق زیادی از این فیلم وجود دارد که اصلاً صرف این میشود که شما این رابطه را ببینید چگونه شکل میگیرد، و فیلم با همین رابطه هم تمام میشود. یعنی پررنگترین چیزی که به نظر من آگاهانه در این فیلم وجود دارد، پرورش دادن شخصیت Mr. White، شخصیت Mr. Orange و این رابطهای است که بین این دو نفر دارد شکل میگیرد.
فیلم بحثبرانگیز
من دارم سعی میکنم نزدیک بشوم و اگر کسی این فیلم را دیده و اعتراضی دارد، همین الان کمی میل دارم که — چون فکر میکنم کلاً فیلم بحثبرانگیزی است — همینجا هم اگر کسی بحثی دارد، بتوانیم بحث کنیم. و یک نکتهای که پس من دارم میگویم: اگر الان فیلم بود و وقت داشتیم که همهاش را یک دور نگاه کنیم، من میتوانستم روی فیلم مثلاً یک کرونومتر بگذارم، ببینم چند دقیقهٔ این فیلم اصلاً اختصاص دارد به اینکه شما این رابطه را ببینید. بگذارید من حتی گاهی، با این دفعهٔ آخری که این فیلم را دیدم، احساسم این است که شاید زیاده از حد و اغراقآمیز روی علاقهٔ Mr. White و Orange — یعنی دیگر نمیدانم چگونه بگویم — چون Tarantino کلاً روی چیزی تأکید نمیکند، تأکیدش روی این علاقه بیش از اندازهای است که حتی انتظار میرود. شما Mr. White را میبینید که هر وقت از در میآید تو، میرود سراغ Mr. Orange که آنجا افتاده. از در میرود بیرون، تا آخرین لحظه برمیگردد، قبل از اینکه در را ببندد، نگاهش میکند. قبل از اینکه برود، مثلاً بالای سرش رفته، ولی باز وقتی دارد میرود بیرون تا آخرین لحظه نگاهش به این است که او با همه دعوایش میشود برای اینکه به Mr. Orange چیزی نگویند. مثلاً این صحنهای که این تأکیدها را میخواهم بگویم چقدر است، شاید بتوانم ۲۰، ۳۰ مورد از این فیلم را بگویم که آگاهانه دارد روی این علاقهٔ شدید Mr. White به Mr. Orange تأکید میکند. مثلاً یک جایی وقتی که دارد با Mr. Pink بحث میکند، او به این ثابت میکند که ستاپی وجود داشته. اینها اصلاً — تنها کسی که مطمئن است و فهمیده که ستاپ وجود داشته، پلیسها آنجا بودند و با آژیر نیامدند — Mr. Pink است که از همه به نظر باهوشتر میرسد. وقتی که Mr. Pink دارد توضیح میدهد و Mr. White را قانع میکند که یک ستاپ اتفاق افتاده و میگوید که حالا باید ببینیم رت کیست و هر کسی ممکن است باشد، بین حرفهایش میگوید که ممکن است Mr. Orange، میگوید که ممکن است تو باشی. Mr. White خیلی اعتراضی ندارد. وقتی میگوید ممکن است Mr. Orange باشد، عصبانی میشود؛ این مدام با عنوان مثلاً «پسر» و «بچه» و اینها از او یک حالت پدرانهای نسبت به او دارد، میگوید اینجا افتاده دارد از خونریزی میمیرد؛ نباید بگویی که این، نباید این را فکر کنی که این رت است. و این حالت اغراقآمیز علاقه؛ و یک جایی وقتی که تمام مدت به فکر این است که این را به کمک پزشکی برساند، احساس مسئولیت میکند، احساس گناه میکند که تیر خوردنش تقصیر او بوده است. شما در فیلم نمیبینید که تقصیر او باشد؛ ولی به دلیل آن شدت علاقهای که وجود دارد، مرتب همین احساسش این است که «چون من اشتباه کردم این تیر خورد»، در حالی که به نظر میرسد بیاحتیاطی خودش باعث تیر خوردنش شده است. تمام صحنههایی که از همراهی این دو تا در ماجرای بعد از دزدی میبینید، این را مثل یک بچه دنبال خودش، مثلاً یک دستش را میگیرد، میبرد اینور، میبرد آنور، مواظبش است. یک سکانس در این فیلم وجود دارد، از موقعی که تیتراژش تمام میشود تا وقتی مستر پینک وارد آن انباری میشود، که فقط این دو نفر دارند بازی میکنند و شما میبینید که این دارد از این مراقبت میکند، موهایش را شانه میزند، سعی میکند به او روحیه بدهد، بخنداند. بعد دارم سعی میکنم همینطوری در حافظهام ببینم چقدر روی این رابطه دارد تأکید میشود. بعد نهایتاً فیلم اینگونه تمام میشود، یعنی از نظر دراماتیک، در لحظهای که ما میدانیم که همین مستر اورنج که پلیس است و رت است و ستاپ را انجام داده.
مستر وایت و اورنج
نه، همهٔ اینها بهنوعی فهمیدند، ولی مستر وایت که نمیخواهد قبول کند و چون نمیخواهد قبول کند، نهایتاً این عدم پذیرش مستر وایت به کشتن همه منجر میشود. یعنی دو تا در واقع از گانگسترها را میزند میکشد، یکی را که خود اورنج قبلاً کشته؛ خودش هم تیر میخورد و نهایتاً وقتی که فیلم اینگونه تمام میشود که خود اورنج اعتراف میکند که پلیس بوده، اورنج را هم میکشد و خودش هم به دست پلیسها کشته میشود. یعنی کلاً اصلاً ماجرای دراماتیک اینگونه پیش میرود. نه؛ کسی — جو، رئیس دزدها را — پلیسها میتوانند بگیرند. وقتی میگویم که دزدی موفق نبوده، ستاپ هم موفق نبوده. قرار بود که این آدمی که اسمش جو کبوت است، این رئیس این گروه گانگسترها، دستگیر بشود؛ قرار نبود اصلاً در بانک، در آن محله، دزدی و تیراندازی انجام بشود. پلیسها آنجا مراقب بودند ولی برنامهای بود که وقتی اینها اینجا جمع میشوند، مثلاً پلیسها اینها را محاصره کنند و اینها را بگیرند. همهچیز به هم ریخته و این قطعهٔ آخرش در واقع، وقتی پلیسها میآیند، خود جو کبوت هم کشته شده؛ به این دلیل است که به دلیل این علاقهٔ بیش از حد مستر وایت همهچیز خراب میشود. یعنی نمیخواهد بپذیرد، نمیتواند تصور کند که این کسی که اینقدر به او علاقهمند است، در واقع خائن است. نمیدانم چقدر واضح است. من فکر میکنم هیچچیز در این فیلم به اندازهٔ این رویش تأکید نیست. چیزهای دیگری که رویش تأکید میشود، شخصیت خود مستر وایت است. بیشتر از هر کس دیگری در این فیلم روی شخصیت مستر وایت به نظر میآید دارد کار میشود، بعداً مستر اورنج. مستر وایت بهشدت شخصیت مثبتی است؛ مثبت از این نظر که آدم ساده، احساساتی و خیلی مهربان است. یک جایی پسر جو، نایسگای ادی — وقتی که این خیلی مثلاً فرض کن اولین چیزی که آن وقتی میآید، این به او میگوید این است که «این را چگونه میخواهی ببریمش دکتر؟» میگوید که «من زنگ میزنم یکی بیاید.» میگوید: «کی بیاید؟» میگوید: «من اصلاً میگویم یک دکتر بیاید.» اصلاً — حالا یادم نیست دقیقاً چه میگوید — اصلاً به مسخره میگوید که «فکر میکنی مثلاً به فلانی میگویم بیاید؟ نه، دکتر بیاید.» و این اصرارها را که میبیند، یک جایی عصبانی میشود، میگوید «مستر فاکینگ کامپشنیت». یعنی با یک حالت عصبانیتی که از مثلاً شدت دلرحمی و مهربانیاش دارد شکایت میکند که حالا این تیر خورده، اینقدر این دارد جوش میزند که این سریع به دکتر برسد. نه، روی شخصیت مستر وایت به عنوان شخصیت کلیدی فیلم زمان زیادی در این فیلم صرف میشود. فکر میکنم — نمیدانم حالا این احساس را اگر کسی این احساس را ندارد — کلاً مستر وایت آدم دوستداشتنیای است. با اینکه گانگستر است، ولی در آن عالم گانگستری آدمی است که آدم مثبتی به نظر میآید، بهغیر از اینکه شغلش گانگستر بودن است. مستر بلوند با این کارها یک جایی هست که قبل از اینکه بلوند بیاید با پینک دارند صحبت میکنند دربارهٔ اتفاقهایی که در آن محل دزدی افتاده و مدام این مستر وایت است که دارد هور میزند که اصلاً یک همچین آدم روانی را برای چه با ما آوردند. یک جایی بعد از اینکه این سکوتی برقرار میشود — به نظر من این خیلی جملهٔ قشنگی است — یک دفعه برمیگردد به مستر پینک میگوید که «آن دختر سیاهپوست چند ساله بود؟ ۱۸ سال، ۱۹ سال؟» از اینکه این بلوند مثلاً تیراندازی کرده و یک دختر جوانی که آنجا مثلاً مشتری بوده تیر خورده، دارد دیوانه میشود؛ یعنی این حرفهایی که میزند، حالت گفتنش، عصبانیتش، اینکه مدام دارد به مستر بلوند پرخاش میکند و با او درگیر است، برای اینکه این آدم آدمی نیست که بخواهد آدم بکشد.
دیالوگ cops و real people
اصولاً یک عبارتی، یک دیالوگ معروفی در این فیلم هست — چند تا دیالوگ در این فیلم هست که خیلی دیالوگهای خوبیاند و به نظر من با محتوای فیلم هم خیلی ربط دارند — یک دیالوگی هست که پینک از وایت میپرسد که میگوید «کسی را کشتی؟» میگوید: «a few cops»، یک چند تا پلیس. میگوید «نه، real people، مردم واقعی.» میگوید «اصلاً cops در شغل اینها cops حساب نیست.» میگوید «حالا a few cops؛ نه، منظورم آدم — آدم — وقتی کسی را کشتی، یعنی آدم غیرپلیس کشتی.» او میگوید «نه»، میگوید «فقط a few cops.» بعد شما صحنهای را میبینید که چگونه پلیس میکشد، اصلاً انگار نه انگار که این واقعاً آدم است. صحنهٔ کشتن پلیسها توسط مستر وایت خیلی خشن است، تعمداً هم خشن است. حالا کمی جلوتر برویم: قرار نیست که مستر وایت تبدیل به موجودی بشود که خیلی ایدهآل باشد و خشونت در کار گانگسترها هست، ولی این به عنوان یک گانگستر آدم خیلی مثبتی است، خیلی احساساتی است، خیلی مثلاً حالتهایی دارد، نوعی حسهای اخلاقی. اینها نکاتی است که به نظر من خیلی واضح است؛ یعنی شما نمیتوانید بگویید تارانتینو نمیخواهد مستر وایت را اینگونه نشان بدهد، شما نمیتوانید بگویید که تارانتینو نمیخواهد روی رابطهٔ علاقهٔ شدید مستر وایت — به پینک، به مستر اورنج — تأکید کند؛ یعنی آنقدر صحنههای خودآگاه در این جهت وجود دارد که تصادفی نیست، اینکه مثلاً بگویید که حالا همینطوری کارگردان این فیلم را ساخته و این رابطه اینگونه به نظر میآید. اینها به وضوح خطوط اصلیای هستند که کارگردان دارد سعی میکند در فیلم پیش ببرد.
حالا فیلم چگونه تمام میشود؟ به نظر من پایان فیلم خیلی مهم است که درک کنیم که به هر حال فیلم چه تأثیری قرار است بگذارد. نمیدانم — نسبت به صحنهٔ آخر فیلم که به نظر من واقعاً پایان فوقالعادهای این فیلم دارد، که در خلاف نظر خیلی از آدمهایی که این فیلم را مثلاً نوعی بیان پستمدرنیستی — چه میدانم، بیمعنایی زندگی و این حرفها — میدانند، پایان فیلم پایان خیلی احساساتی و اخلاقی است. به نظر من موضوع این است که آنقدر مستر وایت در علاقهٔ خالصانهاش نسبت به مستر اورنج پیش میرود که مستر اورنج، با اینکه لزومی ندارد، ولی احساس میکند که باید اعتراف کند جلوی مستر وایت؛ و به نظر من خیلی صحنهٔ جالبی است پایانش و خیلی غیرمنتظره است و خیلی جنبهٔ اخلاقی دارد که مستر اورنج، در حالی که میداند که الان پلیسها میآیند و ممکن است زنده هم بماند و کار خطرناکی هم دارد میکند، ولی از شدت این کارهایی که مستر وایت برایش کرده، نهایتاً انگار خودش را ناچار میبیند که به او بگوید که «من پلیس» — به خیانت خودش، در واقع به این گروه و مخصوصاً به خود مستر وایت — اعتراف کند. من فکر کنم حداقل چیزهای روشن دربارهٔ خطوط کلی فیلم که نمیشود دربارهٔ اینها به نظر من مناقشه کرد؛ و حالا کمی جلوتر برویم: من واقعاً نمیفهمم چگونه میشود این فیلم را مثلاً غیراخلاقی به آن گفت، و برعکس به نظر من جنبههای اخلاقی قویای در این فیلم هست، از مسئلهٔ خیانت کردن و نکردن. و اینکه حالا — بگذارید کمی بعد — نمیخواهم فعلاً، بدون اینکه به اندازهٔ کافی توضیح داده باشم، دربارهٔ محتوای فیلم حرفی بزنم. ببینید، این نکته: تا اینجا دربارهٔ این پررنگ بودن این رابطه در این فیلم، هشت نفر گانگستر و یک پلیس وجود دارد کلاً. فیلم خیلی خلوتی است واقعاً. درست است، خیلی از فیلمها ممکن است دو تا شخصیت یا حتی یک دانه شخصیت داشته باشند؛ هشت تا نه تا شخصیت کم نیست ولی خلاصه فیلمهای دیگر یک عالمه شخصیت فرعی دارند. اصلاً شما در این فیلم کسی را نمیبینید.
شخصیتهای محدود فیلم
بهغیر از این هشت نفر و آن یک پلیسی که دستگیر شده و در اسارت اینهاست، کسی دیده نمیشود؛ بهغیر از در خیابان — حالا سه تا پلیسی که تیراندازی میکنند یا تیر میخورند، یا یک دو تا زنی که رانندههای ماشینهایی هستند که اینها میدزدند یا میخواهند بدزدند. فیلم خیلی خلوت است از نظر آن؛ بهغیر از آن آدمهایی که در خیاباناند و اصلاً هیچ نقشی در واقع ندارند، فیلم خیلی متمرکز روی این شخصیتهاست و همهٔ این شخصیتها هم به نوعی به نظر میرسد رویشان یک کاری انجام میشود. بیایید کمی دربارهٔ این نه تا شخصیت صحبت کنم. در این میان گفته میشود: «خودکشی است؛ مثل Mr. White خودشان را میکشند.» حالا خیلی مانده ما به این بحثهای کمی عمیقتر روانکاوانه برسیم. من اصلاً میخواهم سعی کنم — ببینید — من دارم سعی میکنم بعضی از سوءبرداشتهایی را که وجود دارد استدلال کنم که اینگونه نیست؛ یعنی اگر شما مثلاً معتقد باشید که این فیلم هیچ محتوای آگاهانهای ندارد یا مثلاً معتقد باشید که بیان پوچی زندگی است، اصلاً ممکن است نتوانید وارد محتوای کمی عمیقترش بشوید. من دارم سعی میکنم چیزهای خیلی واضحی که در فیلم هست و آنهایی که برجستهترند را رویشان تأکید کنم؛ آن ابهامهایی که ممکن است در ذهن بعضیها وجود داشته باشد برطرف بشود. همهٔ تأکیدم روی این است — متأسفانه — برای تأکیدم به این دلیل روی این مسائل اخلاقی داخل فیلم است که اکثریت قاطع آدمهایی که دربارهٔ این فیلم حرف زدهاند، اینگونه جا افتاده که این فیلم کاملاً فیلم غیراخلاقی است؛ یعنی هیچ اخلاقی در دنیای پستمدرن وجود ندارد و از این حرفها. من — چون مثلاً یک مجموعهای نقد از توی یکی از این سایتهایی که نقدها را برای خیلی از فیلمها، یک تعدادی نقد دارند، خواندم — اینقدر این محتوا در این نقدها تکرار شده که فکر میکنم اگر شما اینگونه نقدها را خوانده باشید، دارند اول یک چیزی را سعی میکنند پاک کنند، بعداً آن چیزی که به نظرم درست میآید را دربارهٔ آن صحبت کنند. شاید اگر این حرفها را نشنیده بودم، اینقدر هم لازم نبود که دربارهٔ محتوایی که — به نظرم — به وضوح یک محتوای اخلاقی در این فیلم هست صحبت کنم؛ یعنی قرار است شما از Mr. White خوشتان بیاید، از نوع رفتارش مثلاً تأثیر بگیرید. نهتنها فیلم غیراخلاقی نیست، بیشتر از آن چیزی که آدم انتظار دارد در این فیلم لحظههایی وجود دارد که یک حس اخلاقی در خودش دارد؛ منتها یک حس اخلاقی به یک معنایی که ممکن است برای شما مهم باشد یا مهم نباشد. بگذارید من باز یک چند تا صحنهٔ مشخص را به آن اشاره کنم که حالا کمکم وارد این نه تا شخصیت بشوم و دربارهٔ آنها صحبت کنم. من شخصاً خیلی تحت تأثیر این لحظهای قرار میگیرم که ما میفهمیم که آن پلیس میداند که Mr. Orange پلیس است. جلوی ما این آدم دستگیر شده آمده، تا جایی که میشود جلوی چشم ما کتکش میزنند و آن Mr. Blonde او را شکنجهاش میکند، گوشش را میبرد، صورتش را زخمی میکند و میخواهد آتشش بزند؛ ولی کوچکترین حرفی دربارهٔ اینکه میداند که این کیست و وقتی دارند کتکش میزنند میگوید — اگر یک نفر پلیس بین یک عده گانگستر باشد، پلیسهایی که میآورند در عملیات، به آنها میگویند که این را مثلاً نزنید؛ بنابراین با چهرهاش باید آشنا باشید — و او انکار میکند، میگوید «من چون تازه آمدهام در نیروی پلیس، هیچی به من نگفتهاند» و تا حد مردن پیش میرود ولی چیزی نمیگوید.
پلیس نفوذی و فشار
و برای من از نظر تأثیر اخلاقی مهم است لحظهای که شما میفهمید که این آدم میداند و چیزی نمیگوید؛ یعنی نوعی از حالت وظیفهشناسی و از جانگذشتگی شما در این آدم میبینید. حالا ممکن است نوعی هوشمندی بگویید اعتراف کردن نکردنش. فکر میکنم، فکر میکنم قرار است شما در آن لحظه جا بخورید و تحت تأثیر قرار بگیرید؛ یعنی فیلم اینگونه ساخته شده. چون من هوشمندی که میگویم ممکن است یک نفر ایدهاش این باشد که این آدم هیچ فایدهای برایش ندارد که بگوید یا نگوید. واقعاً اگر خود فکر کند شاید به همین نتیجه برسد که به هر حال چون گانگسترها را دیده ممکن است اینگونه فکر کند که کشته میشود و بنابراین گفتن و نگفتنش هیچ فرق نمیکند: بگویم مثلاً میکشندش، نگویم میکشندش. اولاً من میخواهم بگویم اینگونه نیست؛ یعنی فیلم اینگونه نمیخواهد این شکلی باشد. نهتنها اشارهای به این ندارد، برعکس. قرار است شما این مقاومت این پلیس را مثل یک کار شجاعانه ببینید در فیلم؛ برای اینکه اولاً شکنجه دارد میشود، نه فقط تهدید به مرگ. شکنجه میتواند شکنجه نشود مثلاً. ثانیاً آن لحظهای که ما نمیدانیم — ما نمیدانیم که ماجرا چیست — شاید احتمال نجات پیدا کردن؛ ما نمیدانیم که این پلیس نمیداند که آن انبار محاصره شده است. یعنی یک پلیس به طور طبیعی وقتی که اسیر شده میتواند امیدوار باشد که هر لحظه بیایند نجاتش بدهند. اینگونه نیست که حتماً کشته بشود. بنابراین این فیلم اینگونه روی ما کار نمیکند که این عمل را به عنوان یک عمل خیلی ساده به آن نگاه کنیم؛ بلکه این یک حالت شجاعانه و مثلاً وظیفهشناسانه دارد. از آنور شما به یک جملهٔ تأثیرگذار هم — این دو تا پلیس آدمهای وظیفهشناسی هستند و — من نمیخواهم بگویم قهرماناند ولی آدم تحت تأثیر نوع رفتار اینها قرار میگیرد و فیلم این تأثیر را منتقل میکند. بگذارید من یک نشانههایی بگویم که تارانتینو میخواهد این تأثیر را بگذارد؛ میخواهد شما مستر اورنج را به عنوان یک آدمی که وظیفهشناس است و فکر میکند که دارد به وظایف خودش به نحو احسن عمل میکند ببینید. ببینید، شاید به اندازهٔ کافی نشانههای صریح و واضحی در فیلم وجود نداشت که شما مستر اورنج را — عملش را، یعنی نفوذ کردنش را در یک همچین باند خطرناکی را — یک عمل قهرمانانه و شجاعانه ببینید. به طور طبیعی این کار واضح است که خیلی خطرناک است. ولی برای اینکه تارانتینو مطمئن بشود که شما اینگونه نگاه میکنید، یک جایی وقتی که این دارد از اتاق خودش میآید بیرون که پذیرفته شده به عنوان عضو باند — یک گروه — صحنهٔ خیلی عجیبی است از نظر روایتی که در این فیلم هست؛ برای اینکه یک دفعه دوربین میرود در ماشین یک عده پلیسی که آنجا منتظرند و انگار مواظب مستر اورنج هستند و دنبال ماشین این گانگسترها راه میافتند. و آنجا میشنوید که یکی از پلیسها به آن یکی میگوید این آدمهایی که آندرکاور کار میکنند واقعاً اصلاً کلهشان سنگ است؛ منظورم این است که خیلی یک نفر باید آدمی بهاصطلاح کلهخرابی باشد که برود یک همچین کار خطرناکی بکند. من میگویم اگر به اندازهٔ کافی که واضح است که این کار بینهایت خطرناک است — که یک پلیس برود، شما پلیس باشید لباس رسمی بپوشید و جلوی گانگستر بایستید، حالا تیراندازی بکنید، تیر بزنید و بخورید، که حالا در طول عمر یک پلیس ممکن است چند بار بیشتر پیش نیاید — اینکه تصمیم بگیرید قبول کنید که بروید نفوذ کنید در یک باند که هر لحظه ممکن است بفهمند که شما پلیس هستید و بکشندتان، این حالت شجاعانه بودن این عمل توسط تارانتینو تأکید دارد رویش میشود.
شهامت و ترس مأمور
شما میبینید که خود این آدم هم میترسد. واقعاً یعنی آن مثلاً آن لحظهای که دارد از اتاق میآید بیرون که دیگر عضو این باند شده و پذیرفته شده، در آینه به خودش نگاه میکند، مثلاً سعی میکند ترس را از خودش دور کند. یک لحظهای میبینید که میگردد، حلقهٔ ازدواجش را پیدا میکند. اینها همه تمهیدهایی است که دارد برای شما نسبت به این آدم ایجاد میکند؛ اینکه این آدم به شدت احساسش این است که دارد به وظیفهٔ خودش عمل میکند تا سرحد مرگ. من مخصوصاً میخواهم این را تحکیم کنم: یک جایی بعد از اینکه مستر بلوند را میکشد — در حالی که واقعاً کار به جایی رسیده که یک حوضچه از خونش تشکیل شده و او دارد دست و پا میزند — نسبت به اعتراض آن پلیس دیگر ماروین که میگوید «چرا پلیسها نمیآیند زودتر که ما را مثلاً نجات بدهند»، عصبانی میشود؛ میگوید «من را فرستادهاند که جوکبوت را بگیرم». و این جمله — من خیلی جملهٔ جالبی است — میگوید «ما باید اینجا بایستیم و همینجور خونریزی کنیم تا جوکبوت از این در بیاید.» کافی است دستهای او را باز کند؛ یعنی میگوید باید اینجا بایستیم برای اینکه اگر این کار را بکند ممکن است جوکبوت نیاید اینجا. این حس وفاداری و وظیفهشناسی و اینکه تا سرحد مرگ، اینها دارد روی آن در فیلم کار میشود. من نمیدانم واقعاً از کجای این فیلم بیمعنی میدهد. همهٔ این آدمها یک جایی میبینید که یک عیب و ایرادهایی هم دارند؛ مثلاً مستر وایت که به نظر میرسد — همانطور که اسمش نشان میدهد — پاکترین — مثلاً — از شخصیتهای این فیلم است و واقعاً رفتاری که انجام میدهد انسانترین آدمی است که در این فیلم وجود دارد. من خودم بیشتر دربارهٔ این صحبت میکنم؛ اینها همهاش محتوای ظاهری فیلم است و کاری به لایههای مثلاً ناخودآگاه ندارد. میخواهیم ببینیم فیلم چه تأثیری میگذارد، چه تأثیری باید بگذارد، اگر درست فیلم را نگاه کنید.
گسست و ابهام روایت
به طور کلی قبول دارم که — نه اینکه جاذبه ندارد — نوع جاذبههایی که در فیلمهای تارانتینو وجود دارد شاید فرق کند. شاید در ذوقم میزند؛ بعد من نگاه میکنم، دیگر چقدر مثلاً روی این تأکید میشود که این خیلی این را دوست دارد. شاید اصلاً ۲۵ دقیقهٔ این فیلم را بشود جدا کرد که فقط قرار است این پرورش پیدا بکند، این حس را شما بگیرید؛ برای اینکه همهٔ فیلم این حس این فیلم را پیش میبرد و تمام میکند. ببینید، به نظر من این فیلم بهشدت وابسته به لحظهٔ آخرش است. شما آن لحظه قبول بکنید که Mr. Orange باید اعتراف بکند؛ یعنی به این حس برسید که آن آدم چرا در آن لحظه یک فشاری به او میآید که همهچیز را بگذارد کنار و بگوید که من خیانت کردم. بگذارید اینگونه بگویم: این حرفهای من را اگر قبول کرده باشید؛ حالا من کمی از آن مسیری که در ذهنم بود، وقتی داشتم میآمدم اینجا، منحرف شدم؛ جور دیگری میخواستم بحث بکنم ولی همینجور حرفها به جاهایی رسیدم که فکر میکردم باید بعد از گفتن چیزهایی برسم. بگذارید همین الان دربارهٔ این صحبت بکنیم: اگر حرفهای من را دربارهٔ Mr. Orange قبول کرده باشید که — نه قهرمانپروری به معنای کلاسیکش — ولی یک حس، حسی از شجاعت و قهرمانی در این آدم پرورش داده میشود در این فیلم، حس وظیفهشناسی؛ آدمی که حاضر است برای انجام دادن وظیفهٔ خودش به عنوان یک پلیس که دستگیر کردن سردستهٔ یک گروه گانگسترهاست بمیرد، هر خطری را قبول کرده و حالا هم واقعاً دارد میمیرد، ولی حاضر نیست خودش را نجات بدهد، برای اینکه باید اینجا بماند تا Joe Cabot بیاید، مأموریتش را باید به نحو احسن انجام بدهد. اگر این را بپذیرید، نهایتاً در لحظهٔ آخر فیلم Mr. Orange نسبت به کل کاری که کرده احساس خوبی دیگر ندارد. نه — منظورم — نه، به نظرم این فیلم نهایتاً بهشدت وابسته است به اینکه این را درک بکنید؛ یعنی مثل اینکه کل پلیس بودن، همهٔ این کارهایی که کرده، به نظرش انگار بیمعنی میآید. یک Mr. White یک کاری میکند با او، یک رفتاری انجام میدهد در موردش که همهٔ این وظیفهشناسیها در مقابلش انگار بیمعنیاند. این خیلی مهم است که این لحظهٔ آخر یک همچین اتفاقی میافتد. من فکر میکنم فیلم قرار است شما را به اینجا برساند که با وجود اینکه این آدم، آدم خیلی وظیفهشناسی بود، فکر میکرد که دارد کارهای خیلی خوبی انجام میدهد، ولی یک چیزی آن لحظهٔ آخر انگار همهچیز را میبرد زیر سؤال. اگر وظیفهشناسی به عنوان یک پلیس، اگر شک نکرده باشد در کل مأموریتش و همهٔ کارهایی که کرده، چه چیزی دارد؟ الان ایستاده؛ Mr. White هم یک کوچکترین شکی ندارد که این پلیس نیست. پلیسها میآیند، Mr. White را میگیرند، این را هم میگیرند؛ هم او زنده میماند احتمالاً، هم این زنده میماند. این میداند که پلیسها یک خیابان آنورترند.
اعتراف اورنج
این اطلاعات را این به Marvin داده. و میداند که Joe Cabot چند لحظه قبل آمده تو، مثلاً دو سه دقیقه در انباری بوده؛ بنابراین هر لحظه پلیسها میآیند. اگر مأموریتش برایش بیمعنی نشده باشد، هیچ لزومی ندارد که برود Mr. White بگوید که من پلیس بودم. اصلاً حالت اعتراف دارد. نمیدانم چگونه بگویم، یعنی شما در سنت مسیحی، مثل توبه کردن میماند، مثل جلوی کشیش اعتراف کردن، برای پاک شدن؛ مثل، مثل اینکه نمیتواند بگذارد که ماجرا اینگونه تمام بشود. باید به White بگوید که من به تو دروغ گفتم. فکر میکنم این خیلی اخلاقی است. یعنی کل، کل این شخصیتها بهشدت در — اصلاً اخلاق، یک نوع اخلاق — مسئلهٔ این فیلم است. از یک چیزهایی دارد تجلیل میشود و یک چیزی، یک نوع اخلاقی دارد برنده میشود. یعنی، یعنی یک چیزی در Mr. White هست، جدای از وظیفهشناسی و پروفشنال بودن، که آن است که غلبه میکند. حالا بگذارید من — من، من — به نظرم این مفهوم اخلاق در مقابل پروفشنال بودن، یکی از اساسیترین مسئلههای فیلم است به طور آگاهانه. و به یک معنایی فیلم نهایتاً به اینجا میرسد که پروفشنال بودن — پروف — کلاً آن حرفه و حرفهای بودن در مقابل انسان بودن، روابط انسانی برقرار کردن، بهنوعی رنگ میبازد. Orange خیلی پروفشنال رفتار کرده، Marvin خیلی پروفشنال رفتار کرده، آن Mr. Pink هم خیلی پروفشنال است، Mr. White هم بهنوعی فکر میکند که باید پروفشنال باشد ولی رفتارش پروفشنال نیست.
و واقعاً فکر میکنم این واژه را میشود در فیلمنامهها سرچ کرد، هیچ واژهای به اندازهٔ پروفشنال در این فیلم تکرار نمیشود. اینها مدام میگویند که ما باید پروفشنال باشیم؛ نه اینکه واژه را بگویند، این مفهوم که ما باید پروفشنال باشیم. شما در این دسته گانگسترها مرتب میبینید که مستر وایت میگوید، پینک میگوید، مخصوصاً پینک. تأکیدش روی این است که باید پروفشنال رفتار بکنند. فکر میکنم آن اتفاقی که لحظهٔ آخر میافتد این است که رفتار پروفشنال مستر اورنج از بین میرود. تا آن لحظه پروفشنال به عنوان یک پلیس دارد رفتار میکند به بهترین وجه ممکن و خیلی هم شاید از کاری که دارد میکند راضی است، ولی یک چیزی میشکند این بار در وجود مستر اورنج. مثلاً تا حالا داشتم نقد میکردم که غیراخلاقی بودنی که به فیلم نسبت میدهند غلط است. حالا دارم میگویم که این اخلاقی است. کمی دیگر مثلاً صبر کنید میگویم خیلی اخلاقی است؛ همینطور مثلاً میرود جلو. نه، حالا خیلی هم اخلاقی به معنی کلاسیکش نیست واقعاً. ببینید، به خاطر این است که ما همیشه انتظار داریم که فیلمهای رستم و سهراب — یک نتیجهای این است که این اتفاق میافتد. هر کلاسیکی غیر از رستم و سهراب بود، خوب بود. رستم و سهراب یک اثر کلاسیک پستمدرن است. واقعاً من واقعاً همیشه شگفتزدهام که چگونه فردوسی این کار بلا را سر رستم میآورد. اینکه مثلاً فرض کنید تارانتینو — تارانتینو — آدم دوران پستمدرن است. اصلاً الان فیلمی شما نمیبینید که یک آدم را خیلی قهرمانش بکنند؛ هیچ فیلمی اینگونه نیست. یعنی این بهاصطلاح خاکستری ساختن — نه، منظورم این نیست. منظورم مثلاً در دیالوگهای مثلاً اینها که میبینید که چه هست، مثلاً دیالوگهای خیلی خیلی تجدید میشود، یک چیزهایی که خیلی در موازاتِ هستهٔ داستان نیست، ظاهراً.
تفسیر به مثابه نظریه هماهنگی
بگذارید حالا ببینید هدفِ درکِ یک اثر هنری چیست؟ من همیشه — حالا شما میبینید — تفسیرِ یک کار هنری، تفسیرِ هر چیزی، هر متنی، یعنی شما دارید یک تئوری میسازید که اجزای متن را، ما داریم هماهنگیاش را نشان میدهیم. من یک سری حرف زدم. من میخواهم بگویم که این خط اصلی که تارانتینو دارد سعی میکند پیش ببرد، حالا میتوانم یک چیزهایی را توجیه کنم، یک سری سؤالها را جواب بدهم؛ یک سری سؤالها را نمیتوانم جواب بدهم. بنابراین تئوریام را باید کامل بکنم. چه سؤالهایی را میتوانم جواب بدهم؟ میتوانم — اگر یک نفر پرسید که این چه جور فیلم دزدی پلیسیای بود که مثلاً ما دزدیمان را ندیدیم، فقط دربارهٔ آن شنیدیم که آنجا چه اتفاقی افتاده — بگویم برای اینکه تارانتینو نمیخواهد دربارهٔ دزدی حرفی بزند. چیزی که برای چرا تارانتینو یک ساعت بعد از دزدی را دارد نشان میدهد و یک صحنههایی از قبل از دزدی را؟ برای اینکه روابط این آدمها را ببینید؛ برای اینکه این رابطهها برایش مهم است؛ برای اینکه شکل بگیرد این رابطهٔ مستر وایت و اورنج و این صحنهٔ پایانی خوب دربیاید. یک چیزهایی را هم نمیتوانم جواب بدهم. شما اگر بپرسید برای چی — در صبحانه دارند فیلم با ۵ دقیقه، ۱۰ دقیقه؛ من نمیدانم، تایم نگرفتم ببینم — آن صحنه نسبتاً طولانی است، قبل از تیتراژش. آن صحنهٔ صبحانه را من چه توجیهی برایش دارم؟ این آدمها نشستهاند دارند یک مشت اراجیف میگویند و صبحانه میخورند دربارهٔ درست بودن و غلط بودن تیپینگ و تفسیرِ لایکِ ورجینِ، مثلاً بعداً حرفهای خندهدار میزنند؛ و کلی هم صحنههای مشابه در این فیلم هست که به قول ایشان دیالوگهایی هستند که به نظر دیالوگهای پراکندهای میرسند. من وقتی موفق میشوم کارم را تمام بکنم — اگر همهٔ چیز فیلم را الان میتوانستم با توضیح دادن این چیزهایی که گفتم توضیح بدهم، کارم تمام بود. فکر میکنم الان دهها سؤال میتوانم بپرسم که این تئوری — یعنی اگر من بگویم که این فیلم را تارانتینو ساخته که یک همچین قضاوتی دربارهٔ نوع مثلاً برتری اخلاق انسانی در مقابل مثلاً اخلاق پروفشنال، یک همچین چیزی را نمایش بدهد — باید همهچیز را بتوانم جواب بدهم. من میخواهم بگویم که سؤالهای خیلی زیادی را نمیشود جواب داد. اولاً این اصطلاح جدیدی نیست؛ از قدیم بوده. این اصطلاح که مثلاً به کار برده میشود، یک چیزی است که مثلاً به معنای اصلیاش خیلی نزدیکتر است. از این عبارت ایشان خوشم آمد؛ از این به بعد از این عبارت استفاده میکنم: انتخاب بین عشق و وظیفه. چون خیلی موضوع کلاسیکی است. قبول دارید خیلی هم دینی است به معنای مسیحیاش؟ یعنی مسیحیها خیلی اینگونه نگاه میکنند: عشق به وظیفه برتری دارد؛ شریعت مهم نیست؛ مهم آن عشقی است که مثلاً در وجود انسان هست و اینها. اما بعدش که مثلاً خیلی اینگونه میکند، که چرا اینگونه میکند؟ نه؛ تمام آن تایمی که به پرورش شخصیت مستر وایت و رابطهاش با اورنج و این همه این چیزها مربوط میشود. اینگونه نیست که ما بگوییم که این چند لحظه است.
مخاطب و درگیری با صحنه
صحنهٔ پایانی، اینکه چقدر مخاطب همچنان دارد به آن نگاه میکند، این چالش برایش به وجود میآید که حالا این را قبول کند یا نه. آقا ببینید، من نمیخواهم اعتراض کنم — چون خیلی دوست دارم شما مشارکت بکنید — نمیخواهم اعتراض کنم که چرا این حرفها را دارید میزنید. چیزی که شما دارید میگویید این است که این حرفهایی که من الان زدم از نظر تایم کل فیلم را پوشش نمیدهد و خیلی چیزهای دیگر در این فیلم هست. من اتفاقاً مشکلم همین است که معلوم نیست که شما چه چیز جدیدی دارید میگویید؛ یعنی مخالفت دارید؟ نه، من میخواهم بگویم که آن چیزی که من گفتم، اینکه من گفتم این کلی بود، الان در واقع دارم مثالهایی میزنم و حرفم این است: ما داریم یک تئوری درست میکنیم؛ این فیلم را سعی کنیم توجیه بکنیم. اولین کاری که داریم میکنیم، چیزهایی که معلوم است که چیست را داریم دربارهٔ آن صحبت میکنیم. الان شما میتوانید اعتراض بکنید؛ من منتظر اعتراضم، نه منتظر همراهی با خودم. میتوانید اعتراض بکنید که این مایهای که تو داری میگویی در این فیلم وجود دارد، در اکثر اوقات این فیلم روی این کار نمیشود؛ خیلی لحظهها در این فیلم اصلاً ربطی به این موضوع ندارد. من دارم میگویم این چیز خاصی است با توجه به چیزهایی که من از فیلمهای قبلیاش دیدم. شما میبینید، بدترین جواب ممکن به سؤالهایی که باید جواب بدهید را دارید میگویید: که فیلمهای تارانتینو اینگونهاند. من بگویم که مثلاً — من، ببینید — نقد روانکاوانه یعنی اینکه من بگویم که تارانتینو چرا اینگونه هستند؟ چرا فیلمهای تارانتینو اینگونهاند؟ اینکه جواب نشد. من بگویم مثلاً فیلمهای تارانتینو، در این فیلم خشونت وجود دارد؛ چرا وجود دارد؟ «فیلمهای تارانتینو اینگونهاند.» چرا روی این بخش کنش اصلی داستان، ما دنبال علت هستیم، ما دنبال علتها هستیم. ولی شما دارید میگویید که — شما حرفی که دارید — شما دارید میگویید که اصولاً در فیلمهای تارانتینو؛ یعنی من الان دارم دربارهٔ رزروار داگز صحبت میکنم و یک نکته در رزروار داگز این است که یک همچین خطی وجود دارد که لحظهٔ پایانی به اینجا میرسیم ولی حواشی در فیلم موجود دارد که مربوط به این نیست و من احساس وظیفه میکنم که توضیح بدهم که آن حواشی مربوط به چیاند. آیا چیز دیگری هست غیر از این هست یا آنها هم بهنوعی مربوط به ایناند؟ ما نمیفهمیم که مثلاً در ظاهر مربوط هستند یا نیستند. من همهٔ اینها را باید توضیح بدهم. هیچوقت نمیگویم که فیلمهای تارانتینو اصولاً اینگونهاند که حواشی زیادی دارند. این همه سؤالها را باید جواب بدهم. بنابراین اصولاً توصیفی که شما دارید میکنید این است که غیر از ریزروار داگز، فیلمهای دیگر تارانتینو هم همینطوراند. باشد؛ دربارهٔ آنها هم باید جواب بدهم. من دارم میگویم که میگویم به آن نپردازیم، آن اینگونهاند. میگویم که حالا فرض کنید که اینگونهاند. اگر میخواهید این کار را بکنید — میتوانید — میخواهم بگویم که این قضیه را اینگونه مطرحش نکنیم؛ اگر میخواهید حالا بررسی بکنید. حالا فعلاً باشد؛ من فعلاً فرض میکنم اصلاً تارانتینو هم یک دانه فیلم ساخته.
دیدن فیلمهای بعدی
به هر حال این فیلم را باید سعی کنم بفهمم. یک چیزهاییاش را نمیتوانم بفهمم مگر اینکه فیلمهای بعدیاش را ببینم و مثلاً پالپ فیکشن را هم با همدیگر ببینیم. من دارم سعی میکنم یک چیزی را پیش ببرم در این جلسات که چقدر خوب است که آدم اگر یک کار هنری را میخواهد نقد بکند، قبل و بعدش را کمی بداند؛ یعنی عناصر تکرارشده را — شما خیلی صحنهها در این فیلم هست که در این پالپ فیکشن تکرار میشود و قطعاً ناخودآگاه است. بعضیهایش خودآگاه است و بعضیهایش به نظر نمیرسد خیلی فکر شده باشد و اینها خیلی کلیدهای خوبی هستند که شما یک چیزهایی بفهمید. به هر حال کمی دارید حرفهای جلوتر را میزنید. به نظر من فقط مشکل این است. من فعلاً دارم سعی میکنم یک تئوری ابتدایی بدهم؛ قانع بشوید که یک همچین تمی وجود دارد. بعد باید بگویم که بقیهاش چیست. تمهای دیگر چیاند؟ آیا این تم اصلی است؟ ممکن است تم آگاهانهٔ اصلی این باشد ولی تمهای دیگر وجود دارند و الی آخر. این فیلم را حالا کمی تا جایی که میشود سؤالات را خودش جواب بدهیم، بعد ببینیم که با سایر آثار چگونه میشود جوابهای بهتر داد. من وقتی دارم یک اثر هنری را نقد میکنم یا اصلاً حرف یک آدم را دارم گوش میدهم، باید فضای ذهنی او را در نظر بگیرم. به نظر من تارانتینو صحنهٔ گوش بریدن را هم حتی به نظرش آنقدر که شما شاید به نظرتان خشن بیاید، خشن نمیآید. حالا دلایلش را من سعی میکنم توضیح بدهم؛ دلایل، نه اینکه تارانتینو اینگونه گفته، دلایل از توی خود فیلم: صحنه خشن است، قرار است تأثیری که آن صحنه میگذارد تأثیر منزجرکنندهای باشد، قرار است حس خوبی نسبت به ماروین پیدا بکنید در حالی که فهمیدید که شکنجه میشد و نمیگفت که رت را میشناسد و نسبت به بلوند هم احساس بدی پیدا بکنید. من از تارانتینو دفاع میکنم که تا حدودی به تصویر نمیکشد؛ یعنی وقتی که این میرود که گوش را ببرد، دوربین پن میکند که شما نبینید که چه اتفاقی میافتد. بعداً فقط میبینید که گوشش توی دستش است. میتوانست مثل خیلی فیلمهای کثیفی که ساخته میشوند، جزئیات مثلاً آن خشونت را نشان بدهد ولی — و یک موسیقی آنجا پخش میشود که فضا را مفرح میکند. اینشکلی نیست که صحنه خیلی ترسناک و مثلاً اینگونه باشد. مستر بلوند بهنوعی کاری که دارد میکند بامزه هم مثلاً هست. مثلاً من شخصاً از اینکه مستر بلوند در گوش این صحبت میکند و میگوید که میشنوی یا نمیشنوی، کمی خندهام میگیرد. به هر حال درست است که صحنه خشن است ولی حالا من — دربارهٔ اینکه من جلسهٔ قبل مقدمات را فراهم کردم — اینها آن چیزهای فضای پستمدرن فیلم است؛ اینکه در اوج خشونت شوخی وجود دارد، موسیقی مفرح وجود دارد، این سوپرپوزیشنِ یک سری احساساتی که قبلاً در دنیای کلاسیک اینها از همدیگر تفکیک میشد. من صحنهٔ کمیک ترسناک مثلاً خشن شاید نتوانم در کل هنر کلاسیک پیدا بکنم ولی اینجا شما میبینید که موسیقی دارد پخش میشود، میرقصد، گوش میبرد، شوخی میکند و به هر حال چیزهای بامزه هم ممکن است اطرافش اتفاق بیفتد. ببینید من از اینجا شروع کردم که روی جنبههای اخلاقی فیلم تأکید کردم، به دلیل اینکه فکر میکنم که صحنهٔ پایانی فیلم صحنهٔ خیلی مهمی است و خیلی مهم است که آن صحنه را خوب بفهمیم. نهتنها صحنهٔ پایانی نمیخواهد این تأثیر را بگذارد که همهچیز پوچ است، بلکه بهنوعی قضاوت دارد میکند انگار به سود مستر وایت؛ به یک معنایی. یعنی اینگونه نیست که — و وظیفهشناسی بهنوعی تخته دارد میشود در مقابل آن رابطهٔ انسانی که وایت برقرار کرده.
رابطه انسانی وایت
یک چیزی دارد غلبه میکند در آن پایان. ببین، من میخواستم دربارهٔ این شخصیتها صحبت بکنم. من میخواهم کمکم بروم سراغ اینکه این حرفها، همینطور که ایشان الان با تأکید زیاد داشت میگفت، کل دقایق فیلمی که این خط، این تم دارد در آن پرورش پیدا میکند، به طور مستقیم آن جمع را بزنیم، نیم ساعت هم به زور شاید بتوانید بگویید که میشود. یک عالمه دیالوگ وجود دارد و یک عالمه شخصیت غیر از این دو تا وجود دارد. اینها چهکارهاند؟ من اگر یک فیلم را خوب فهمیده باشم باید این رنگارنگ بودن این ۶ نفر را بفهمم؛ هر کدامشان چه چیزی را در فیلم دارند اضافه میکنند. بگذارید من یک نکته بگویم که نکتهٔ مثبتی است دربارهٔ تارانتینو: تارانتینو به شدت با همهٔ وجود و قلب خودش فیلم میسازد. یعنی مثلاً فرض کنید حتی مستر بلو تقریباً هیچ کاری در این فیلم نمیکند و الان من میخواهم این سؤال را مطرح بکنم که این چرا آنجا هست. من فکر میکنم تارانتینو اینشکلی است. همان حرفی که از او نقل کردم دربارهٔ اسم فیلم میزند که این اسم، اسم خوبی برای این فیلم است و باید اسم این فیلم این باشد. شما اگر از تارانتینو بپرسید، تارانتینو نمیتواند تصور بکند که یک رزروار داگز ساخته باشد که مستر بلو در آن نباشد. حتماً مستر بلو باید در آن باشد. نه، مستر بلو آن یکی است. مستر براون خودش است؛ بلو آن یکی هیچ کاری نمیکند. مستر براون لااقل لایک ویرجین را تفسیر میکند برای ما و یک جایی راننده — یعنی شما، شما وقتی یک شخصیت در یک فیلم هست که هیچ کاری نمیکند، یعنی هیچ کنش دراماتیکی ندارد. مستر براون رانندگی میکند لااقل یک جایی. یک جایی هم یک حرفهایی که تارانتینو میخواهد دربارهٔ لایک ویرجین بزند را میزند. من فکر کنم — اول مطمئن نیستم ها — فیلم را به این منظور هیچوقت نگاه نکردم. فکر کنم مستر بلو فقط یک حرف میزند، آن هم این است که از پاپا دونت پریچ مدونا به بعد را دوست ندارد. فکر کنم هیچ چیز دیگری تقریباً نمیگوید. یک شوخی هم با مستر پینک سر همان چیز دادن و ندادن. یعنی آن دو سه جملهای که مستر بلو در این فیلم میگوید، بقیه نمیتوانند بگویند؛ یکیاش را میتواند تیم راث بگوید، یکیاش را میتواند آن یکی بگوید و قال قضیه کنده بشود. بنابراین مستر بلو هیچ کنشی انجام نمیدهد. گذشتهاش را شما نمیبینید. شما آدمهای مهم — شخص آن رئیس دزدها و پسرش — را بگذارید کنار. این ۶ نفر، ۴ نفرشان شخصیتپردازی مشخصی میشوند که مستر وایت در درجهٔ اول، مستر اورنج، مستر بلوند و مستر پینک. این ۴ نفر همان ۴ نفری هستند که شما دربارهٔ آنها فلاشبک میبینید. شما دربارهٔ مستر براون و مستر بلو فلاشبک نمیبینید. بنابراین آنها دو تا؛ یعنی این ۶ نفر ۴ تاشان اصلیترند. ۲ تا اصلیِ اصلیاند، ۲ تا درجهٔ ۲اند و ۲ تا کاملاً درجهٔ ۳اند که مستر بلو و مستر — مستر براون و بلو — تقریباً به نظر زائدند. من میتوانم تصور بکنم، این تئوری را برای خودم بسازم که بگویم مستر براون به این دلیل اضافه شده که تارانتینو میخواسته که در این فیلم شرکت بکند؛ یعنی ذهنیاش از اول موقعی که داشته فیلمنامه را مینوشته این بوده که یکی از شخصیتهای این فیلم را بازی بکند. و چون بازیگر حرفهای نیست، بنابراین یک نقش سبک کوتاه برای خودش نوشته. یک تفسیری از لایک ویرجین براون میکند. بازیای نمیکند؛ چندان بازیگری سنگینی ندارد. اگر این تئوری را من بخواهم بپذیرم، بعد باید این سؤال را جواب بدهم که مستر بلو چهکاره است. به نظر میآید که دیگر کاملاً زائد هست، یعنی هیچ نقشی ندارد.
ماروین و اورنج وظیفهشناس
بگذارید کمی قبل از اینکه به این نقش کاملاً حاشیهای برسیم، آنهایی که پررنگترند راحتتر میشود دربارهٔ آنها صحبت کرد. فکر کنم مستر وایت و اورنج و ماروین که دربارهٔ آنها حرف زدیم؛ ماروین و اورنج دو تا پلیس وظیفهشناساند که هر دو در این ماجرا کشته میشوند و اورنج بهنوعی وظیفهشناستر حتی از ماروین هم هست. وایت، آنکه تکلیفش روشن است. فقط دربارهٔ وایت این را بگویم که مثل هر اثر هنری مدرن و پستمدرنی، اصولاً ما شخصیت کاملاً سیاه و سفید نداریم. یعنی مستر وایت در عین حالی که اینقدر رفتارهای انسانی دارد، باید نسبت به پلیسها بینهایت بیرحم باشد. میشد؛ من میخواهم — قرار نیست شما وایت را به عنوان یک الگوی ایدهآل به او نگاه کنید — مثل تمام شخصیتهای فیلمهای ۲۰، ۳۰ سال اخیر که کلاً دیگر این شکسته که من بخواهم یک قهرمان برای مردم درست بکنم که مثلاً از نظر اخلاقی، انسان والا و این حرفها باشد؛ در سینمای مدرن، در هنر مدرن اصلاً انگار این تحریم شده است. فضا یک همچین چیزی را اجازه نمیدهد انگار. همه باید یکجورهایی خاکستری باشند، نه خیلی سیاه، نه خیلی سفید. دربارهٔ وایت، خشونتش نسبت به پلیسها، حتی خشونتش نسبت به آدمهای عادی؛ برای اینکه یک جا یک دیالوگی در فیلم هست که این دو نفر باز تنها هستند، یکی از این صحنههایی که باز به رابطهٔ وایت و اورنج اختصاص دارد. اورنج از وایت میپرسد که اگر مثلاً — این میگوید که مثلاً قراری برود آن تو و بگوید که الماسها را بدهید — مثلاً آنها هم الماسها را بدهند. یادم نیست دقیقاً دیالوگ چی است. اورنج از او میپرسد که اگر به تو ندادند چهکار میکنی؟ خیلی خونسرد میگوید که با، میگوید با این ته هفتتیر یک دانه بزن توی دماغ طرف. این را دربارهٔ مردم عادی که آنجا هستند دارد میگوید ها. میگوید یک دانه بزن توی — جوری بزن توی بینیاش که خون سرازیر بشود. همه مطیع میشوند. اگر یک زنی هم جیغ و داد کرد، نشان بده که میخواهی آن را هم بزنی؛ همه میبینی که ساکت میشوند. دربارهٔ اینکه اگر به تو ندادند جنس را چهکار میکنی، خیلی راحت میگوید یک انگشت کوچکش را ببر؛ دقت کن — و تهدیدش کن که انگشت شستش را هم میبری؛ مطمئن باش به تو میدهد. اینقدر این حرف را راحت میزند که آن آدم که پلیس است و در محیط خشن زندگی میکند، به نظر میآید که کمی تعجب میکند که این یک آدم اینقدر مهربان و اینها وقتی حرف کار را دارد میزند، خیلی راحت میگوید این راهحلش این است: یک انگشت را ببر، بگو انگشت بعدیات را هم میبرم، این طرف به تو مثلاً میدهد؛ حل میشود مسئله. در حالی که در مورد — اینجا دربارهٔ پلیس حرف نمیزند. اینجا دربارهٔ متصدی مثلاً یک بانک یا یک فروشگاه دارد صحبت میکند که جزو ریل پیپل (real people) حساب میشود؛ آدمهای عادیاند، آدمهای واقعیاند بهاصطلاح این. بنابراین وایت بنا به شخصیت گانگستر بودن و پروفشنال بودنش، یک بیرحمی در کارش لازم دارد و همینطور هم هست و هیچ ابایی هم ندارد که از همین حرفهایی که دارد میزند؛ اتفاقاً این حرفها با شوخی شروع شده، به اینجاها میرسد. فکر کنم همین جمله را که میگوید، بعدش میگوید لتس گو تاکو (let's go taco): برویم تاکو بخوریم؛ یعنی مثل اینکه یک جوک گفته، حالا برویم غذا بخوریم؛ هیچ حسی نسبت به اینکه حرف یک نفر خشونتآمیز بوده ندارد. خیلی عادی این دیالوگ اتفاق میافتد. نگاه تیمراست، مستر اورنج، در این صحنه ما را در این وضعیت قرار میدهد که یک نفر نگوید که از نظر تارانتینو این حرف، حرف عادیای است.
لحن زننده و شخصیت وایت
نه، تیمراست طوری نگاه میکند که ما همراه بشویم با اینکه این حرف، حرف زنندهای بود. تیمراست هم تعجب میکند به عنوان حالا یک پلیسی که با این چیزها آشناست. ما که طبعاً حتماً باید تعجب بکنیم که این آدم اینقدر مهربان که تا اینجای فیلم دیدیم، چگونه به این راحتی — یعنی وایت خیلی — وایت از اولش، ببینید، این حالت مهربانی و دلسوزی را دارد. موقعی که بحث دربارهٔ تیپینگ دارند میکنند، بهشدت با پینک مخالف است و میگوید اینها آدمهای بدبختی هستند، اینها نمیدانم زندگیشان نمیگذرد؛ خیلی با دلسوزی از چیزها صحبت میکند، از این آدمهایی که بهاصطلاح گارسون هستند. و فیلم به هر حال دست جلو میرود؛ شما میبینید که فقط هم آدم مثبتی نیست. توی کار خودش یک همچین خشونتهایی هم دارد. این دو تا آدمهای خیلی روشن هستند. سومین نفری که خیلی روشن است، مستر بلوند. مستر بلوند توی این فیلم چهکار میکند؟ که ببینم باید یک توضیحی داشته باشم که این شخصیتها، این دو تا شخصیت اصلی اگر نباشند که اصلاً فیلم وجود ندارد. اگر آن مایه — به قول ایشان — تقابل عشق و وظیفه را در نظر بگیرید، اصلاً آن دو تا آدمهای اصلی این فیلم هستند که این تقابل دربارهٔ آنها در واقع یکجوری وجود دارد. بلوند چهکار میکند؟ بلوند آن آدم بد فیلم است. نمیخواهم بگویم کاملاً سیاه است ولی آدمی که همهچیز را به نظر میرسد خراب میکند، از شخصیت منفی سمت گانگسترها بلوند است. شما تقریباً طرف پلیسها آدم اصلی منفی ندارید، ولی حالا آن چند تا پلیسی که توی آن دستشویی دارند چرند و پرند میگویند، از مأموریتهایی که انجام دادهاند صحبت میکنند، آدمهای نچسبی هستند و هرچند تخیلیاند؛ یعنی واقعیت اتفاق نیفتاده. ولی به هر حال اینگونه نیست که حالا خیلی بگوییم که فیلم در جهت حمایت از نیروی پلیس به عنوان مثلاً قهرمان است، برای اینکه آخرش مستر اورنج به عنوان یک پلیس ایدهآل، همهچیز توی ذهنش انگار میشکند. ولی بلوند وجودش ضروری است در این فیلم؛ برای اینکه فیلم اصلاً قرار نیست که دنیای گانگسترها را دنیای خوب و پاکی نشان بدهد. گانگسترها مثل مستر وایت نیستند. بلوند آن وجه در واقع بیمارگونهای است؛ همهٔ گانگسترها پروفشنال نیستند. ببینید فیلم بهنوعی این مفهوم پروفشنال بودن در آن خیلی پررنگ است. پلیس پروفشنال وظایف خودش را دارد به عنوان پلیس انجام میدهد؛ گانگستر پروفشنال که دزدی خودش را دارد انجام میدهد و نمیخواهد آدمکش — که نیست، دزد است — یک دزد پروفشنال. پینک و وایت حتماً با همدیگر بحث میکنند بر علیه بلوند؛ مثلاً پینک — فکر میکنم — این حرف را میزند که «من هیچوقت کسی را که لازم نشود، نمیکشم.» اینها آدمهایی نیستند که از شکنجه کردن یا کشتن آدمها لذت ببرند. اینها دزدند. حرفهشان دزدی است و سعی میکنند که — حرفهٔ خود — اگر پلیسها نیایند، دخالت نکنند، اینها کار خودشان را میکنند؛ به کسی هم حداکثر یک انگشت میبرند. کسی را نمیکشند، خیلی قصد آزار و اذیت کسی را ندارند. در حالی که بلوند اینگونه نیست. بلوند یک آدمی است که به یک دلایلی آدم بیماری است، اصلاً. یعنی بدون اینکه هیچ دلیل موجهی بتواند برای کسی بیاورد، یک عدهٔ زیادی را در این دزدی دارد کشته. و جلوی چشم ما هم خشنترین رفتار را مثلاً با یک آدمی که دستش بسته است و هیچ کار دفاعی از خودش نمیتواند بکند انجام میدهد. بنابراین حضور مستر بلوند از این جهت خیلی ضروری است، برای اینکه دنیای گانگسترها دنیای خیلی پاک و تمیزی نباید به نظر برسد. بنابراین اینکه به هر حال در این آدمها یک مشت آدم بیمار هم هستند که پروفشنال نیستند بلکه عقدههای خودشان را دارند خالی میکنند، آدمهای ضدقانون و ضداخلاقی هستند. یک همچین حسی نسبت به بلوند وجود دارد. ولی باز بلوند هم سیاهِ سیاه نیست.
بلوند و وفاداری
میتوانید یک چیزی به نفع بلوند بگویید. اولاً بلوند بینهایت مثل ماروین و اورنج پروفشنال رفتار کرده که وقتی افتاده زندان این گروه را لو نداده. کافی بود یک کلمه بگوید که از زندان بیاید بیرون ولی این کار را نکرد. روی این بارها تأکید میشود که این خیلی آدم وفاداری است نسبت به جوکبوت. ولی نکتهٔ مثبت دربارهٔ بلوند این است که شما واقعاً این صحنهٔ ملاقات بلوند با جوکبوت بهنوعی صحنهٔ دلانگیزی است. وقتی از جوکبوت تشکر میکند برای هدایایی که در زندان برایش فرستاده — تعجب میکند، میگوید این کمترین کاری بود که من میتوانستم برایت بکنم. ببین، نمیدانم چقدر این حس را گرفتید. به شدت جوکبوت مثل یک جای پدرش را برایش پر کرده، مثل یک چیزی که ندارد؛ هیچکس را ندارد. مثل یک آدم — فکر کن — یک بچهٔ یتیمی که همینطور بزرگ شده و تنها آدمی که انگار میشناسد، تنها کسی که برایش چیز فرستاده، از او حمایت کرده، جوکبوت است و برای همین هم وفادار است. واقعاً اصلاً نایس گای ادی پسر جوکبوت — فکر میکنم مهمترین کاری که حالا بهغیر از بعضی از کارکردهای دراماتیکی که در فیلم دارد این است که نوعی رابطهٔ پسری بین بلوند و جوکبوت ایجاد میکند، ناخودآگاه. چون دوست صمیمیاند؛ این دو تا دوست صمیمیاند و او پسر جوکبوت است. این رابطه بین بلوند با جوکبوت را تقویت میکند؛ آن حالتی که انگار جوکبوت پدر مستر بلوند هم هست. یعنی این اصلاً این مثلث از آن آدمهای دیگر جداست و بلوند هم اصلاً قرار نیست در این عملیات باشد. وقتی میآید به عنوان یک آدم اضافه میآورندش؛ نقش خاصی در عملیات — با این، همان در واقع عملیات ۵ نفره انجام بشود — وقتی بلوند میآید تازه آزاد شده، میخواهند وارد یک کاریاش بکنند، خودش علاقهمند است، میگویند «تو هم بیا مثلاً اگر دوست داری وارد این کار شو» که همهٔ کارهایم خراب. روانیتر و بیمارتر از آن این است که چرا قبل از اینکه برود زندان بوده — حالا میشود فرض کرد در زندان این بلاهایی سرش آمده، خلاصه سختیهایی کشیده، کودکی بدی داشته — یک حسی نسبت به بلوند در فیلم ایجاد میشود به دلیل آن صحنهٔ ارتباط فلاشبکی که میآید؛ اصلاً آن فلاشبک چیزی در آن روایت نمیشود، بلکه شما یک چیز مثبت نسبت به بلوند میبینید. یک رابطهٔ عاطفی نسبت به جو کابوت دارد و با همان نایس گای ادی. بنابراین بلوند هم یک آدم سیاهِ سیاه نیست؛ قرار است شما یک آدم روانی را ببینید که بهنوعی حس میکنید که این انگار حق دارد که روانی شده باشد. یک احتمال: یک بچهای که بدون پدر و مادر بزرگ شده، کسی را ندارد، و حالا یک رئیس گانگستر — اگر رئیس پلیس مثلاً برایش پدری میکرد الان وفادار به نیروی پلیس بود و از گانگسترها را ممکن بود شکنجه بکند — و حالا یک رئیس دزدها از او حمایت کرد و پدری کرده برایش و نسبت به آنها یک همچین احساسی دارد. ولی به هر حال بلوند آدم منفی فیلم است؛ همهچیز را هم این خراب کرده. نگذاشته دزدی انجام بشود، نه میگذارد که جو کابوت را پلیس بگیرد، همهچیز را در واقع؛ یعنی اگر آن شکنجه را انجام نمیداد، فکر میکنم به طور طبیعی اورنج هم به او شلیک نمیکرد، ماجرا میتوانست به یک مسیر دیگری باز بیفتد. ولی مستر پینک. مستر — بگذار جو کابوت و نایس گای ادی باز در حاشیهاند.
رئیسها و پارتیشن
به هر حال ما یک رئیس دزدها اینجا داریم با یک شخصیتی که شباهت زیادی به مارسلوس والاس در فیلم بعدی دارد؛ من میتوانم بعضی از حرفهایی که دارم میزنم را موکول بکنم به بحث کردن دربارهٔ پالپ فیکشن. چرا این دو تا رئیس دزدها اینگونهاند؟ حتی ظاهراً هم آدمهای قویهیکل با کلهٔ تاس، یک صدای — مثلاً نحوهٔ صحبت کردن قاطع — و به هر حال من خیلی احساس نمیکنم که لازم است دربارهٔ اینکه اینجا از نظر دراماتیک باید یک جو کابوتی داشته باشیم — و الی آخر، حالا خیلی چیزها — و آن نایس گای ادی هم به هر حال یک شخصیتی که کار خودش را انجام میدهد؛ من خیلی، راستش، ایدهٔ مشخصی ندارم که روی آن تأکید بکنم که این الان فانکشنش چیست، بهغیر از مثل یک رابطی که در واقع آن مثلث بلوند را با جو کابوت تکمیل میکند. حالا اگر ایدهای به ذهنم رسید میگویم. و یک شخصیتی که خیلی مهم است، مستر پینک، که خیلی مهم است برای اینکه شما باید تشخیص بدهید اینکه زنده میماند. به هر حال ما دربارهٔ این — به نظر میآید شخصیت موفق فیلم است از طرف گانگسترها — کسی که الماسها را نهایتاً برمیدارد و میرود. ما نمیدانیم میتواند فرار کند یا نه، ولی خلاصه از این مهلکه حداقل جان سالم به در میبرد و حداقلش این است که دستگیر نمیشود. چه ویژگیهایی در مستر پینک هست؟ فکر میکنم مهمترین ویژگی مستر پینک این است که — در حالی که همه دارند حرف پروفشنال بودن را میزنند — حداقل بین گانگسترها این تنها کسی است که به معنای واقعی کلمه پروفشنال است، پروفشنال رفتار میکند و هیچوقت هم اسم خودش را به کسی نمیگوید؛ قرار نیست بگوید و میفهمد که نباید بگوید. و دیگران را هم مرتب دارد دعوت میکند به پروفشنال بودن. حتی — ببینید — نمیدانم چقدر این حرفی که میزنم با آن موافقید. این آدمی که الماسها را برداشته و در رفته، ولی نه به عنوان یک عمل اخلاقی؛ به عنوان یک عمل پروفشنال آمده که الماسها را میآورد. شما یک جایی وقتی که مستر وایت اصلاً اینها شک دارند که کسی اینقدر بدبخت شده که بقیه نمیدانند که اصلاً الماسها را خلاصه کسی برداشته یا نه؛ مستر وایت میتواند — مستر پینک میتواند بگوید که من برنداشتم. ولی دقیقاً چون پروفشنال است آمده اینجا؛ اگر نمیخواهد اینجا بماند برای اینکه فکر میکند که اینجا لو رفته و خطرناک است. یعنی کاملاً حرفهای دارد فکر میکند. و در مورد مستر اورنج بیرحم نیست؛ باز حرفهای دارد فکر میکند: این آدم اگر نمیتوانیم ببریمش، دیگر بدشانسی آورده. خیلی راحت میگوید که بعضیها خوششانسی میآورند، بعضیها بدشانسی میآورند. ولی مستر وایت این نگاه پروفشنال را نمیتواند تحمل بکند؛ با او درگیر میشود. من هیچ جایی در فیلم نمیبینم که کوچکترین رفتاری از Mr. Pink سر بزند که خلاف حرفهای بودنش به عنوان یک دزد باشد. وفادار به گروه، به عنوان یک آدمی که دارد حرفهاش را انجام میدهد و نهایتاً کسی که موفق است در گروه گانگسترها حداقل. مثل این است که شما اگر میخواهید در زندگی شغلیتان موفق باشید باید پروفشنال رفتار کنید. وایت شکست خورده است و میمیرد برای اینکه پروفشنال رفتار نمیکند. Pink بیشتر از هر چیزی به نظر من نماد پروفشنال بودن است، حداقل در دنیای گانگسترها. هیچ کسی به اندازهٔ این بین پلیسها و دزدها رفتار این شکلی ندارد. آدم خیلی منطقی است. شما مثلاً بحثی که دربارهٔ Tipping میکند، درست است ممکن است شما موافق نباشید با حرفهایی که دارد میزند ولی خیلی استدلالهای قوی میآورد؛ خیلی اینها نمیتوانند جوابش را بدهند. آدم خیلی باهوشی است، کاملاً یک سر و گردن از همه بالاتر است. تنها کسی است که فهمیده ستاپ وجود داشته.
حرفهای بودن و فحش
این را به بقیه میگوید که از آن ستاپ بقیه نفهمیدند که چه بلایی سرشان آمده. اگر این نبود Mr. White هم نمیفهمید و خیلی راحت میماندند آنجا، منتظر میماندند، ممکن بود همهچیز به خوبی پیش برود، پلیس هم بیاید؛ ولی حتی Nice Guy Eddie هم نمیدانست ستاپ وجود داشته. یعنی یک واقعیت خیلی ساده مربوط به دزدی را فقط این فهمیده. پلیسها از قبل آنجا بودند و با آژیر خطر نیامدند؛ دلیل خیلی خوبی هم منطقیای دارد برای این حرفش و همه را میتواند قانع بکند. Pink نماد منطقی بودن، پروفشنال رفتار کردن و آن رفتاری که حالا به عنوان شغل گانگستری باید داشته باشد و تقریباً هیچ وقت هم از این تخطی نمیکند. وقتی همه میمیرند الماسها را برمیدارد و میرود. قبول کنید این هم پروفشنال است؛ میخواهد چهکار کند؟ الماسها را تحویل پلیسها بدهد مثلاً؟ همهٔ کارهایی که دارد میکند و مدام هم این را تکرار میکند؛ من نمیدانم چند بار یک نفر باید یک شخصیت این حرف را بزند که ما باید fucking professional باشیم. مرتب این را میگوید. وقتی که دعوایشان دارد میشود، وقتی که آن اسمش را گفته میگوید که نباید این را میگفتی، وقتی که آخرش رئیس، رئیس و Nice Guy و نمیدانم این سهتایی که سینیر هستند در این جمعیت دارند همدیگر را میکشند، این خطاب به آنها میگوید که ما انتظار میرود که پروفشنال رفتار بکنیم. هیچکس نمیخواهد که ماجرا اینگونه پیش برود. برویم سراغ Mr. Brown و Mr. Blue. من تا هنوز کمی فکر کنم شخصیتهای اصلی را توجیه میکنم که اینها اصلاً نقش دراماتیک دارند. ببین بعضی از آدمها من وقتی که فرض کن خط اصلی داستان تقابل عشق و وظیفه است، برای ما یک داستانی بچینید که شما نهایتاً یک همچین چیزی را در آن ببینید. قرار است یک دزدی انجام بشود و یک همچین چیزی را در آن ببینیم. اینکه رئیس دزدها وجود داشته باشد، گروهی از دزدها وجود داشته باشند، دو نفر کافی نیست. قرار است شما یک گانگستر داشته باشید که اگر فقط Mr. White باشد به عنوان گانگستر و Mr. Orange که خیلی به نفع گانگسترها میشود، گانگسترها میشوند آدمهای خیلی اخلاقی. اینکه یک ترکیبی از — به معنای واقعی کلمه — از رنگها لازم است تا شما حرفهای ناجور هم نزده باشید. حالا من به نظرم Pink و مثلاً اینها همه اینگونه توجیهات دراماتیک دارد. هرچند دربارهٔ Pink باز باید بیشتر صحبت بکنیم، منتها در یک لایههای کمی عمیقتر. فعلاً به نظرم مشکلی نمیرسد. من میخواهم کمی دربارهٔ آن دو نفر صحبت بکنم و یک خط داستانی که غیر از آن خط داستانی است را وسط بکشم. اگر کسی ایدهای دارد که چگونه میشود وجود مثلاً Mr. Blue را توجیه کرد بگوید. به نظر من وقتی این چیزی را نمیتوانید توجیه بکنید باید تئوریتان را کمی بسط بدهید. بگویید که این داستان فقط تقابل عشق و وظیفه نیست. چیز دیگری شاید پررنگتر در آن وجود دارد؛ نباید همهچیز خط صحنهٔ آخر باشد. ممکن است مثلاً من بگویم خود آن دیالوگها برای Tarantino یک معنیای دارند، جدای از آن خط داستانی که بین White و Orange دارد اتفاق میافتد. چه ایدهای دارید برای حضور Mr. Brown و حضور Mr. Blue؟ چرا، چرا Tarantino باید دوست داشته باشد در این فیلم بازی کند؟ چه احتیاجی به یک شخصیت بدون کنشی مثل Mr. Blue دارد؟
مستر و تارانتینو
بعید است اگر اطلاعات حاشیهای دربارهٔ فیلم نداشته باشید. ببینید، به نظر من نکتهٔ ماجرا این است که ادی بانکر — شخصیتی که نقش مستر بلو را بازی میکند — به معنای واقعی کلمه دزد است، دزد بانک؛ یعنی آدم سابقهداری که سالها زندان بوده؛ نمیدانم کیست. یک آدمی آنجا حضور دارد که واقعاً گذشتهاش این بوده که دزدی کرده و شهرت جهانی هم دارد به عنوان یک دزد بانکی که بعداً نویسنده شده. ببینید، من میخواهم یک تم خیلی جدی در این فیلم بگویم؛ اصلاً نمیخواهم بحث بکنم که از خودآگاه یا غیرخودآگاه که هم مستر براون و هم مستر بلو به این دلیل در فیلم هستند که این فیلم نتیجهٔ نوعی علاقهٔ خودآگاه ناخودآگاه — اصلاً من فعلاً وارد این بحثها نمیشوم — مثل نوعی شیفتگی و علاقهٔ واقعی تارانتینو به دنیای گانگسترهاست: کنجکاوی نسبت به اینکه گانگسترها چگونهاند، چگونه حرف میزنند، چگونه لباس میپوشند، چگونه قبل از اینکه بروند دزدی چهکار میکنند، بعدش چگونه رفتار میکنند. اگر شما واقعاً این را نبینید در فیلم — که واقعاً اینجا شما با یک آدمی مواجه هستید که دارد یک داستانی گانگستری روایت میکند دربارهٔ دزدها و یک دزدی — و چیزی که برایش خیلی خیلی مهم است این است که همهچیز آنطوری باشد که واقعاً رئالیستی باشد. یعنی این آدمها مثل — مثل اینکه نه؛ فکر کنید — فکر کنید تارانتینو یک فرضیهٔ روانی — اولین فرضیهٔ روانی را بسازیم، خیلی ساده: فکر کنید تارانتینو یک آدمی است که اصلاً دوست داشته گانگستر بشود ولی جرئتش را نداشته یا امکانش را نداشته؛ زندگیاش جور دیگری بوده، در خانوادهای به دنیا آمده، مدرسه رفته؛ شاید — شاید با این نوع علایقی که دارد در پایین شهر به دنیا میآمد — الان گانگستر؛ ولی الان هنرمند است، یک آدمی است که افتاده به فیلم دیدن ولی دنیای گانگسترها را دوست دارد. اصلاً گانگسترها را واقعاً دوست دارد؛ نه فقط از فیلمها — حالا وقتی میگوییم دربارهٔ تارانتینو میگوییم گانگسترها، یعنی فیلمهای گانگستری — برای اینکه در دنیای فیلم زندگی میکند. به نظر من این فیلم یک تم پررنگ — در واقع شاید پررنگترین چیز این فیلم که همهچیزش را به هم وصل میکند — این است که تارانتینو واقعاً این آدمها را میخواهد بشناسد؛ انگار با این تارانتینو، با این فیلم تجربهای را که در زندگی واقعی انجام نداده دارد انجام میدهد: نفوذ به دنیای گانگسترها، از درون دنیای گانگسترها را دیدن. فکر کنید تارانتینو اگر جرئتش را داشت میرفت توی گروه گانگستری ببیند اینها واقعاً چگونه حرف میزنند. نمیخواهم بگویم دزدی را دوست دارد ولی کنجکاوی فوقالعادهای دارد نسبت به فضایی که هیچکس گزارش دقیقی از آن — مثل فکر کنید یک آدمی که برود یک مستند دربارهٔ زندگی واقعی گانگسترها بسازد. این خطرناک است: اگر یک آدمی در اینکه ببیند گانگسترها چهکار میکنند، چهکار نمیکنند، واقعاً برود عضو یک گروه گانگستری بشود، این خطری است که تارانتینو مطمئناً تحمل نمیکند. این فیلم بیشترین چیزی که به نظر من زمانی این فیلم را در واقع به خودش اختصاص میدهد، مثل یک گزارش تا حد ممکن رئالیستی از دنیای گانگسترهاست. چرا، چرا تارانتینو در این فیلم بازی میکند و یک آدمی به اسم مستر در این فیلم حضور دارد؟ برای اینکه این فیلم در واقع آن سفر ذهنی تارانتینو است به دنیای آن کاری که در دنیای عادی انجام نداده، دارد انجام میدهد؛ با ساختن این فیلم دارد یک فیلم دربارهٔ دنیای گانگسترها میسازد و خودش هم دوست دارد در این شخصیتها باشد؛ مثل اینکه — مثل اینکه یک چیزی در درونش ارضا میشود، عضویت در یک گروه گانگستر. چرا دوست دارد یک فیلمی بسازد دربارهٔ یک آدمی که آندرکاور کار میکند؟ مثل اینکه یک آدمی نشسته باشد، فکر کرده باشد، حتی این وسوسه را داشته باشد که آندرکاور برود بین گانگسترها، بعد به این فکر کرده که باید حرف زدن اینها را خوب یاد بگیرد. در این فیلم یک معلم وجود دارد که به اورنج یاد میدهد. ۱۰ تا شخصیت در این فیلم هست — سیاهپوست را از قلم انداختم — یعنی بهغیر از این گروه گانگسترها، یک پلیس و یک پلیسی که آموزشدهندهٔ اورنج هم هست نقش بازی میکند.
تحقق آرزو و نگاه فرویدی
ببینید، کمی فرویدی نگاه کنید: این فیلم مثل تحقق یک آرزو؛ اگر من یک معلمی مثل آن سیاهپوست را داشتم که به من یاد میداد چگونه رفتار بکنم، میتوانستم بدون اینکه لو بروم، بروم توی گانگسترها قاطی بشوم و از نزدیک اینها را ببینم، نه فقط از توی فیلم. مثل اینکه من یک چیزهایی در فیلم دیدم، حالا دوست دارم واقعاً اینها را تجربه کنم: گانگسترها چگونه حرف میزنند، گانگسترها چگونه رفتار میکنند؛ مثل یک تخیلاتی دربارهٔ دنیای گانگسترها که اینگونه دارد تحقق پیدا میکند. برای همین است که تارانتینو برای خودش یک شخصیت کاملاً زائد در این فیلم درست کرده و برای همین است که مستر بلو در این فیلم بازی میکند؛ چون ادی، ادی بانکر یا ادوارد بانکر، اسم رسمیاش ادوارد است؛ وقتی نویسنده شد، اسم دزدیاش — نه، دوران دزد بودن و زندانی بودنش — ادی است، مخفف. الان چون فکر کنم در آی ام دی بی — مطمئن نیستم ولی — اسم هنرپیشهام ادی بانکر مینویسند که مخفف ادوارد بانکر است. در واقع ادوارد بانکر آن چیزی است، آن تجربهای است که تارانتینو شاید دوست داشت انجام بدهد. واقعاً، ببین، ادوارد بانکر یک آدمی که واقعاً دزد بوده، واقعاً بین گانگسترها زندگی کرده و بعداً نویسنده شد و فضای نوشتههایش هم دربارهٔ دنیای گانگسترهاست؛ مطمئناً نوشتههای ادوارد بانکر در نوشته شدن فیلمنامهٔ ریزروار داگز مؤثر بوده. نمیدانم، منظورم ادوارد بانکر دقیقاً آن آدمی است که گزارش مستند از دنیای گانگسترها دارد به مردم میدهد؛ چند تا دزد میشناسید که هنرمند شده باشند، که فیلمنامه نوشته باشند، داستان نوشته باشند؟ ادوارد بانکر این آدم است و حضورش در این فیلم دقیقاً مثل چیز است، مثل — مثل اینکه تارانتینو تا جایی ممکن دارد سعی میکند ادوارد بانکر باشد؛ یک آدمی که انگار دنیای گانگسترها را تجربه کرده و تا حد ممکن دارد رئالیستی یک چیزی دربارهٔ روابط گانگسترها میسازد. اینکه چرا اینقدر این آدمها با همدیگر حرفهای — به قول ایشان — بیربط میزنند، این فضا، این جزو اهداف تارانتینو که فضای بین این آدمها را نشان بدهد. فکر میکنم تارانتینو خیلی زحمت کشیده که دیالوگها را بنویسد. شما یک جایی به دیالوگ — اگر این تنها جایی بود که من دوست داشتم از این فیلم حتماً نشان بدهم، متأسفانه نیست — بروید در خانه این صحنه را نگاه کنید که آن سیاهپوسته — که من اسمش یادم نیست، نمیدانم اسمش را دارد در فیلم یا نه — معلم، معلم اورنج، یک چیزی دستش است که به اورنج میگوید که باید این را حفظ بکند؛ یک داستان تخیلی که جذاب است برای گانگسترها اگر برایشان تعریف بشود، چون اینگونه داستانها باعث میشود اعتمادشان جلب بشود. یک مجموعه حرف آنجا سیاهپوسته میزند در مقابل اعتراضی که اورنج میکند که این چهار صفحه را باید حفظ بکند؛ میگوید که — میگوید در این کار باید مثل جهنم — حالا مثل هل، هل جهنم نیست — واقعاً رئالیست باشد؛ چیزی که مهم است این است، همهچیز باید دقیق باشد؛ حرف زدنش مثلاً یک توضیحاتی به او میدهد. چیزی که میخواستم به شما نشان بدهم — شما این صحنه را بروید در این فیلم نگاه کنید — رو به دوربین سیاهپوسته این حرفها را میزند، معلم این حرفها را میزند، در حالی که پشتش هیچی نیست؛ مثل یک خطابه است این.
ادوارد بانکر و واقعیت
اگر این آدم کنار مستر اورنج بایستد و این حرفها را بزند، این حالت را پیدا نمیکند؛ دوربین آن آدم را میگیرد، تنها، در حالی که رو به دوربین — در واقع مثلاً رو به اورنج، رو به ما — دارد این خطابه را، این دستورالعملها را میگوید: باید اینگونه باشی، همهٔ جزئیات — میگوید جزئیات خیلی مهماند — در این کار، یعنی در آندرکاور کار کردن باید کاملاً رئالیستی رفتار بکنی. این دستورالعملی که تارانتینو در این فیلم دارد عمل میکند، سعی میکند به آن عمل بکند، یعنی تمام جزئیات را مثل واقعیت دربیاورد. به احتمال زیاد مرشدش ادوارد بانکر — آن سیاهپوسته در واقع در فیلم — ادوارد بانکر؛ منظورم آن کسی است که گزارشهای رئالیستی از دنیای گانگسترها برای تارانتینو آورده، داستانهای ادوارد بانکر. این حضور این آدم، این هنرپیشه — نه، مستر بلو؛ مستر بلو هیچ کاری نمیکند بهغیر از اینکه میمیرد؛ شما آن را هم نمیبینید که میمیرد، آخر فیلم میگویند که مستر بلو مرده؛ تصادفاً ما میفهمیم که مستر بلو مرده. حضور ادوارد بانکر برای — فکر میکنم — تارانتینو مهم است: آدمی که فانکشنی که این فیلم قرار است تارانتینو با آن انجام بدهد را عملاً انجام داده. فکر میکنم تارانتینو در ذهنش این است که ای کاش من ادوارد بانکر بودم؛ ای کاش واقعاً رفته بودم گانگستر بودم، بعداً هنرمند شده بودم که میتوانستم کاملاً رئالیستی کار کنم. این مهم است. بنابراین صحنههای دیالوگ زائد نیست. ببین، اگر من تئوریام این باشد که این فیلم دربارهٔ تقابل عشق و وظیفه است، بعد این صبحانه خوردن هم میشود، ۱۰ دقیقه تفسیر لایکِ برژین، گوش کردن از یک مشت آدمهایی که این همه داستانهای خندهداری که اینها با همدیگر تعریف میکنند و میخندند و کلی دیالوگهایی که بینشان شکل میگیرد؛ یک صحنهای را من الان در ذهنم هست که دربارهٔ کیسیلاکس صحبت میکنند. نمیدانم چند دقیقه است. ولی قبول ندارید کاملاً زائد است؟ من، من هیچ اثر دراماتیکی از آن صحنه نمیبینم. ۴ نفر در ماشین نشستهاند و مثل همان صحنهٔ صبحانه خوردن دربارهٔ ۲، ۳ تا موضوع پراکنده داستان با همدیگر تعریف میکنند. این داستانها عین آن داستانی که اورنج تعریف میکند، یاد گرفته تعریف کند نیستند. اینها مثل آن متنهایی نیستند که — به اورنج — یاد داد حفظ کن. مثل اینکه تارانتینو انگار دارد تبحر خودش را در دیالوگنویسی و بیان دیالوگ به سبک گانگسترها عملاً نشان میدهد. ۴ تا گانگستر در ماشین اینگونه یک همچین حرفهایی به همدیگر میزنند. دربارهٔ زنها، فرق بین — تفاوت — اینگونه فکر کنم دیالوگ شروع میشود. مستر پینک دربارهٔ تفاوت زنهای سیاهپوست و زنهای سفیدپوست یک چیزهایی میگوید که آنها با آن موافق نیستند. نمیدانم یا هاروی کایتل، مستر وایت مخالفت میکند. میگوید اگر اینگونه است، پس چرا — نمیدانم — سیاهپوستها با زنهای خودشان اینگونه رفتار میکنند؟ این حرف این را توضیح میدهد که نه، وقتی که میروند اینگونه نیستند و این حرفها. این لحظهها چقدر لازم است که شما — چقدر آن شما — لازم است از نظر دراماتیک توجیه بکنید که داستانی که مستر اورنج — داستان تخیلی که تعریف کرد — چقدر کارکرد دراماتیک دارد. کارکرد دراماتیکش چیست؟ که آنها باور کنند که مستر اورنج واقعاً گانگستر است؛ رئالیستی دارد رفتار میکند. این دیالوگها هم همین کارکرد را برای این فیلم دارد. شما این فیلم را به عنوان یک چیز رئالیستی نگاه کنید: گانگسترها اینگونهاند، دنیای گانگسترها اینگونه است؛ باورپذیرتر میشود، تأثیرگذارتر میشود. واقعاً بین گانگسترها مستر وایتهایی هم وجود دارند، پروفشنالاند، کاری هم به کشتن آدمها ندارند و الی آخر. من فکر میکنم این تمایل به نفوذ در دنیای گانگسترها را اگر به آن توجه نکنید، این فیلم را نمیتوانید با تئوری اینکه دارد دربارهٔ تقابل عشق و وظیفه صحبت میکند، سر و تهش را هم بیاورید. و حالا من این حرف را ادامه نمیدهم؛ به این دلیل که جا بدهم که حالا اگر این حرفها به نظرتان درست میآید، دربارهٔ بعضی چیزها فکر کنید. اصلاً دوباره دربارهٔ پایان فیلم فکر کنید.
پایانبندی و نسخههای تارانتینو
آیا فقط پایان فیلم یعنی پیروزی عشق بر — نمیدانم — احساس وظیفه، یا کمی معنیهای، یک لایههای پایینتری هم در آن نوع پایانبندی فیلم وجود دارد؟ زندهماندن مستر پینک، کشتهشدن بقیه، بقایای فیلم را حالا کمی میشود جور دیگری مرور کرد با این فرض که اصلاً این شخصیتها — نه فقط مستر براون — بلکه حالا میتوانید اینگونه شما فکر بکنید که مستر اورنج هم در واقع یک ورژنی از تارانتینو است. اگر آندرکاور میرفت در دنیای گانگسترها، اگر معلمی داشت که به او یاد میداد و میرفت در دنیای گانگسترها، مثل تجربه؛ در واقع مستر براون تجربه را، تجربهٔ خیالی را نشان نمیدهد، بلکه مستر اورنج است که این تجربه را نشان میدهد؛ فقط نه از این جهت که پلیس است، از این جهت که آن آدمی است که دارد ادای گانگسترها را درمیآورد ولی گانگستر نیست. تارانتینو دارد از طرف گانگسترها حرف میزند ولی گانگستر نیست. بنابراین یک لینکی از نظر شخصیتی و روانی بین خود — در واقع منِ تارانتینو — و مستر اورنج هم وجود دارد؛ نه فقط مستر براونی که حضورش بهنوعی فقط این معنی را میرساند که تارانتینو در این فیلم شرکت دارد، انگار با شخصیت تارانتینو در این فیلم شرکت دارد به عنوان یک گانگستر. من این چند تا چیزهایی که میخواستم بگویم را حالا سؤال میپرسم که شما روی آن فکر بکنید. حالا اگر این حرفها را قبول بکنید، این فیلم ژانرش چیست؟ اگر کمی این ژانر را بشناسید — یا خوب است که کمی بشناسید — توافق عمومی وجود دارد که این فیلم نئونوآر است. کمی دربارهٔ نئونوآر بخوانید، بعد ببینید واقعاً این فیلم نئونوآر است. من یک مصاحبهای — منتها این توافق کردند که نئونوآر؛ یک مصاحبهای که تارانتینو اصرار میکند و نئونوآر نمیسازد. حداقل تارانتینو این مصاحبه را خیلی زود کرده باشد، فکر کنم بعد از پالپ فیکشن. یعنی به نظر تارانتینو، با توجه به احاطهای که به ژانر و همهچیز سینما دارد از سواد، با سواد است، خودش منکر این است که این دو تا فیلم نئونوآر. من به شدت طرف تارانتینو را میگیرم. من نمیفهمم اصلاً این فیلمها چگونه نئونوآر قرار است حساب بشوند. به نظر من چندان مربوط نیست. ژانر فیلم چیست؟ گانگستری است، دزدی است، روانشناسانه است؛ خلاصه با یک کلاسیفیکیشنی از فیلمها داریم، میشود این را جای جایی داد. فیلم جاسوسی است، مثلاً اینکه آندرکاور بودن، فیلم جاسوسی؛ یک آدمی میرود نفوذ میکند یک جایی؛ و آن فیلم ژانرها قراردادهایی دارند که چگونه تمام بشوند، لااقل اگر قرارداد ندارند که چگونه شروع بشوند. این فیلم واقعاً به عنوان فیلم جاسوسی کار میکند. چه ایدهای دارید که پینک، پینک چرا زندگی میکند؟ کمی به این، حالا کمی به این فکر بکنید؛ روانشناسانهتر فکر بکنید. همهٔ شخصیتهای یک داستان معمولاً در درون یک نویسنده زندگی میکنند. پینک چه بخشی از وجود تارانتینو است و زنده ماندنش یعنی چی؟ کمی عمیقتر اگر بخواهید نگاه بکنید، باید اینگونه نگاه کنید: فقط مستر براون و مستر اورنج و مستر بلو نیستند که به وضوح منِ تارانتینو را دارند به یک شکلی نشان میدهند. بقیهٔ اجزای این داستان چه بخشی به درون تارانتینو دارند؟ و چرا مستر پینک میتواند — این داستان میتواند روایت بشود؟ بین تعامل عشق و وظیفه را هم مثلاً نشان بدهد، دنیای گانگسترها را هم نشان بدهد و مستر پینک هم کشته بشود، دست پلیس. ولی مستر پینک الماسها را برمیدارد و میرود. این، این چگونه توجیه میشود، و خیلی چیزهای دیگر هم. خیلی جزئیات دیگر در این فیلم هست که شما احتیاج دارید که کمی به آن فکر بکنید. وگرنه الان این چیزهایی که من گفتم میتواند بخش اینکه مستر بلو و نمیدانم مستر براون و این حرفها آمدند داخل این فیلم، اینها هم میتواند خودآگاه باشد.
خودآگاه و ناخودآگاه ساخت
چه چیز ناخودآگاهی در این فیلم وجود دارد؟ واقعاً تارانتینو اینقدر جزئیات این فیلم را، همهچیز را خودآگاهانه ساخته؟ ناخودآگاه چگونه سر درمیآورد در این فیلم؟ من هیچچیزی نگفتم که لزوماً بگویم که این ناخودآگاه است و به یک چیزهای عمیقی در درون تارانتینو مربوط میشود. کمی به اسم فیلم یعنی چی؟ خلاصه یک اسم بیمعنی مثل رزروار داگز از کجا میآید؟ من نمیخواهم این را یک جواب قطعی به آن بدهم، ولی به نظر میآید به هر حال سؤال خوبی است. من فقط یک اشاره بکنم. واقعاً من فکر نمیکنم کسی این را بپذیرد از من. فقط همینطور دربارهٔ اسمش یک احتمال دادم، چون تارانتینو حرفهای مختلف دربارهٔ این اسم زده. به نظر میآید که اسم را تارانتینو آگاهانه انتخاب کرده بوده. بنابراین اگر یک حرفی بزند، هر کسی زده باشد، به نظر میآید که باید قبول بکنیم. دیگر اسمگذاری در ناخودآگاه نمیشود. تارانتینو روایتش این است، میگوید من یکی از فیلمهای — اگر اشتباه نکنم — لوئی مال را که آووا، مثلاً نمیدانم خداحافظ بچهها، که آووا نمیدانم فلان شروع میشود، من این را نمیتوانستم تلفظ بکنم؛ میگفتم بگذار رزروار. رزروار یک واژهٔ فرانسوی است با همان تلفظ در زبان انگلیسی هم به کار میرود و این، این واژه را میگفت. داگزش حالا مثلاً بعضیها میگویند که به دلیل علاقهٔ تارانتینو به پکینپا در تجلیل از استرا داگز، اسم این را گذاشته رزروار داگز. یک تئوری که از حرفهای خود تارانتینو شاید بشود درآورد. باور میکنید این تئوری را؟ من یک تئوری دیگر بگویم. رزروار معادل بانکر هستند از نظر واژه؛ یعنی منبع مثلاً آب. و اینها سگهای بانکر هستند، یا به معنیها اکیپ بانکرند. بانکر یک کتاب معروفی دارد، داگز ایت داگز. سگها سگها را میخورند. نمیدانم، شاید مثلاً اسم از اینجا آمده باشد. واقعاً امروز داشتم میآمدم این به ذهنم رسید؛ آخر خیلی به عواقبش فکر نکردم. جا دارد دربارهٔ Reservoir Dogs بحث بکنیم، در حالی که یک سری بحثها حتماً باید بماند برای بعد از پالپ فیکشن.
نام فیلم و ژانر
یعنی نوعی قضاوت نهایی دربارهٔ Reservoir Dogs را بگذاریم وقتی پالپ فیکشن را دیدیم و دربارهٔ آن بحث کردیم. من اصلاً هدفم این است که این دو تا را با همدیگر، اینکه چگونه میشود دو تا فیلم را کنار همدیگر گذاشت و اطلاعات به دست آورد، دربارهٔ آن بحث بکنیم. در Reservoir Dogs یک بحثی که حتماً باید بکنیم دربارهٔ اصولاً — نه ژانرشناسی، نه — که علاقهای ندارم که یک فیلم را ثابت بکنم که این نوآر هست یا نیست؛ این ژانر بهنوعی قراردادیاند. من خیلی نمیفهمم که یک فیلم وسترن است. معمولاً هیچ فیلمی همهٔ قواعد وسترن را رعایت نمیکند. حتماً یک چیزهای اضافه و کم هم دارد. کلاً میشود برای حرف زدن دربارهٔ فیلمها، بد نیست که کلاسیفیکیشن وجود داشته باشد ولی خیلی از نظر من نکتهٔ مهمی نیست که حالا شما این کلاسیفیکیشن را بشناسید یا نشناسید. آنچه من میخواهم سعی کنم دربارهٔ آن صحبت بکنم این است که ژانرشناسی وقتی که میخواهید بحث از خودآگاه و ناخودآگاه بکنید از این جهت مهم است. من این را قبلاً یک بار به آن اشاره کردم. ژانر وسترن یا یک ژانر مثلاً گانگستری یا یک ژانر — ژانر مثلاً جاسوسی — اینگونه به وجود میآید که اینها داستانهایی هستند که میگیرند و مردم از اینها خوششان میآید. مثل اسطورهها میمانند. من اگر یک فیلم خیلی خصوصی، مثل آینهٔ تارکوفسکی، این ژانر درست نمیکند. ژانر وقتی به وجود میآید که یک داستان جذاب برای عموم مردم داشته باشیم. وسترن یک جذابیتی دارد که اینقدر وسترن ساخته میشود. دنیای فیلم گانگستری جذابیتی دارد که ما این تعداد فیلم گانگستری از اول تاریخ سینما داشتیم.
ژانر و ناخودآگاه جمعی
دزدی خیلی جذاب است و نشان دادن دزدها. اولین فیلم مهم تاریخ سینما اسمش هست سرقت بزرگ بانک، یک همچین چیزی. که وقتی شما این ژانرها را مطالعه میکنید، به این دلیل اتفاقاً ژانرها نماد ناخودآگاه جمعیاند؛ یعنی به ناخودآگاه شخصی ربط ندارند. یک چیزی که شما باید سعی کنید بررسی بکنید این است که یک فیلمی که در یک ژانر ساخته شده، میزان تصادفش با آن ژانر بهنوعی به انگیزههای ناخودآگاه جمعی ممکن است مربوط بشود، ممکن است — و تفاوتهایش را ناخودآگاه شخصی. بنابراین یک نوع وارد شدن به بررسی کردن یک فیلمی مثل Reservoir Dogs که به وضوح در ژانر دارد ساخته میشود. حالا به یک معنایی — حالا من سعی میکنم این را توضیح بدهم. اصلاً تارانتینو آدم بهاصطلاح ژانربازی است. شما اگر از تارانتینو بخواهید که دربارهٔ ژانر وسترن برایتان صحبت بکند، آن آدمی است که شاید بتواند مثلاً چهار شبانهروز برایتان حرف بزند دربارهٔ ویژگیهای وسترن و انواع وسترن و تاریخ وسترن و همین چیزها را بهاصطلاح بهتر از هر استاد دانشگاهی یاد بدهد. بنابراین آدم نیست که نسبت به ژانر گانگستری یا ژانر — نمیدانم — چیز نوآر آگاهی نداشته باشد. اگر یک قاعدهای از ژانر نوآر را رعایت نمیکند، میداند که رعایت نمیکند، اگر میخواهد نوآر بسازد. فیلم نوآر را به طور کلاسیک باید یک زن — بهاصطلاح چیز — داشته باشد، فتال داشته باشد؛ یعنی یک زنی، زن مردوار داشته باشد. اصلاً Reservoir Dogs زن ندارد. این کاملاً مردانه است. دو تا چیز هست که حتماً باید دربارهٔ آنها صحبت کرد: یکی همان مسئلهٔ ژانر و میزان تطابق و عدم تطابق و ارتباطش با مسائل روانکاوی — در واقع مؤلف — و یکی هم که الان دربارهٔ این فیلم هیچ بحثی نکردیم، نوعی از دیدگاههای فمینیستی؛ یعنی — یا به زن — و کاملاً مردانه بودن فیلم از هر نظر، نه اینکه فقط شخصیتها مردانهاند؛ همهچیز فیلم بهنوعی فضای مردانه است. اصلاً سر قول بودن، وظیفهشناسی به این معنا که از سر حرف خودش بماند، شکنجهگر، اینها خیلی ارزشهای مردانهای هستند که در این فیلم به شدت پررنگاند. من خشونت در فیلم — نمیدانم. اینها چیزهایی هستند که میتوانید به آنها فکر بکنید. مهمترین کاری که میتوانید انجام بدهید این است که به من کمک بکنید: جزئیاتی از فیلم پیدا بکنید که با این تئوریها جور درنمیآید و مجبور بشویم تئوریها را عوض کنیم.