او میگوید میخواهد پالپ فیکشن را کنار رزروار داگز بگذارد و نشان دهد نقد روانکاوانه تلاشی برای علمی کردن نقد است. زوج عاشق تبهکار و گانگستر پروفشنال را دنبال میکند، به مرگ وینسنت و ظهور بوچ میرسد، و در پایان از افت کارهای بعدی تارانتینو میگوید.
متن ویرایششده بر پایهٔ پیادهٔ خودکار گفتار؛ با صوت تطبیق داده نشده.
پالپ فیکشن در کنار رزروار داگز
پاپ فیکشن را میشود کنار رزروار داگز و فیلمهای پیشتر از آن که به نوعی به تارانتینو مربوطاند گذاشت و دربارهٔ آنها بحث کرد. تارانتینو فیلمی خیلی قدیمی ساخته که من بعد از شروع این جلسات از وجودش مطلع شدم؛ فیلمی نابودشده که فقط دقایقی از آن باقی مانده، حدود ۳۰ دقیقه. او آن فیلم را چندین سال پیش از آغاز فعالیت سینمایی جدیاش، با بودجهای خیلی کم، تهیه میکرده است.
فیلم نابودشدهٔ اولیه تارانتینو
میگویند فیلمها در لابراتوار سوخته و بخش عمدهٔ آن نابود شده است. آن فیلم در اینترنت هست؛ یعنی چیزی نیست که مثلاً روی دیویدی منتشر شده باشد، اصلاً منتشر نشده است. فکر میکنم شاید آنچه در اینترنت هم میبینیم، که کاملاً فیلمی ناقص با کیفیت بد است، احتمالاً شاید از روی پردهٔ سینما جایی فیلمبرداری شده باشد. تا آنجا که من میدانم، در یک جشنواره، بعد از اینکه تارانتینو خیلی معروف شد، قطعههای باقیماندهٔ آن فیلم را کنار هم گذاشتند و نمایشی برگزار کردند. بنابراین به معنای واقعی کلمه فیلم نیست. ولی به هر حال مایههای ذهنی تارانتینو را در دوران جوانیاش میتوانید آنجا ببینید. از جهاتی فیلم جالبی است. همین الانش هم به هر حال نکات جالبی در آن هست که میتواند راهنما باشد برای من؛ قبلاً این را اشاره کردهام و الان دوباره تکرار میکنم.
نچرال بورن کیلرز و الیور استون
آثار اولیهٔ هنرمندان معمولاً راهنمای خیلی خوبیاند، برای اینکه خیلی بازتر و صریحتر بعضی از احساسات خودشان را بدون پیچیدگیهای بیانی بیان میکنند. بعد از آن کار خیلی قدیمی که ناقص باقی مانده، روند کار تارانتینو این بوده که دو فیلمنامه نوشته بود و فروخت و آنها تبدیل به فیلم شدند. معروفترینشان نچرال بورن کیلرز است که الیور استون ساخت و به دلیل خشونت وحشتناکی که در آن وجود داشت، یکی از جنجالیترین فیلمهای دههٔ ۹۰ دنیا بوده است. این خشونت باعث شد آدمهایی که فیلم را میدیدند، مخصوصاً نوجوانها، تحت تأثیر آن دست به قتلهای مشابهی بزنند، در انگلستان و دیگر جاها؛ که به هر حال باعث ممنوعیت نمایش فیلم در بعضی جاها شد یا محدودیتهایی در نمایشش ایجاد کردند.
من خیلی نمیخواهم دربارهٔ نچرال بورن کیلرز بحث کنم، برای اینکه تارانتینو صراحتاً اعلام کرده که این فیلم من نیست، فیلمنامهٔ من نیست، الیور استون است. فیلمنامهٔ اصلی تارانتینو را هم نخواندهام. اگر اتفاقاً فیلمنامهٔ اصلی را گیر بیاوریم، که حتماً باید بشود پیدایش کرد، فکر میکنم راهنمای خیلی خوبی است برای اینکه اصلش چه بوده. من فقط در همین حد دربارهٔ آن فیلم بحث میکنم که ایدهٔ کلیاش را بگویم چیست. مطمئناً خیلی از جزئیاتش مربوط به تارانتینو نیست؛ مثلاً شاید مخصوصاً نحوهٔ پایانبندی فیلم بیشتر الیور استونی است تا تارانتینویی، اگر فیلم را دیده باشید.
ترو رومنس و تونی اسکات
یک فیلمنامهٔ دیگر هم هست که باز من نخواندهام، ولی میگویند فیلمی که از روی آن ساخته شده خیلی نزدیک به فیلمنامه است؛ بنابراین میشود کمی به این فیلم اعتماد کرد. فیلمنامهای که با عنوان ترو رومنس نوشته و تونی اسکات ساخته است. من کمی بیشتر به این استناد میکنم، برای اینکه فیلم را دیدهام، حالا نه تازگی؛ ولی به هر حال مایههایی که آنجا هست و در فیلمهای بعدی تارانتینو تکرار میشود را میخواهم کمی از آنها استفاده کنم. نهایتاً رزروار داگز را به عنوان اولین فیلم ساخته و پاپ فیکشن را به عنوان دومین فیلم. یک فیلمنامهٔ دیگر هم نوشته که احتمالاً بعد از پاپ فیکشن یا همین حدود نوشته است. حالا دلیلش را میگویم که چرا، بدون اینکه تاریخش را بدانم، حدس میزنم: باید حولوحوش همان زمان ایدهاش شکل گرفته باشد، به دلیل شباهتهایی که وجود دارد. آن فیلمنامه را هم خودش داده که روبرتو رودریگز بسازد، که دوست تارانتینو است و خودش هم در فیلم بازی کرده. بنابراین باز من حدس میزنم که آن فیلم هم خیلی نزدیک به فیلمنامهٔ اصلی تارانتینو باشد.
فرام داسک تیل داون و رودریگز
من هدفم این است که از این قطعهٔ اول کار تارانتینو تا پایان پالپ فیکشن و همین فیلم آخری که گفتم، اسمش فرام داسک تیل داون است، دربارهٔ آنها بحث کنم و کمی سعی کنم نشان بدهم که وقتی ادعا میکنم نقد روانکاوانه یک جور تلاش برای علمی کردن نقد است، یعنی علمی کردن به این معنا که سعی کنم مدلی درست کنم با بیشترین فکتهای ممکن که به یک معنا سازگار باشد، و حتی امیدوار باشم این مدل مثل مدلهای علمی یک مدل علمی باشد؛ یعنی به من بگوید این اتفاقهایی که اینجا در فیلم و در داستان میبینم چرا دارند اتفاق میافتند، به معنای علمی؛ یعنی برشان گردانم به مؤلف، مثلاً به عنوان علتِ بهوجودآورندهٔ این وقایع. و حتی آنقدر مثلاً ادعا پیدا کنم که بگویم میتوانم بر اساس بررسی این آثار و یک نقد روانکاوانهٔ خوب دربارهٔ آیندهٔ مؤلف و آثارش پیشگوییهایی بکنم؛ بگویم جهت مثلاً آثار آینده احتمالاً این است.
نقد روانکاوانه بهمثابه مدل علمی
من در همین حد به آثار بعدیاش میخواهم اشاره کنم، مثلاً در کارهایی مثل کیل بیل یا این فیلم آخری که ساخته به اسم گلوریوس باسترد، که فقط در حد اشاره است. امیدوارم بعداً اگر خودتان خواستید فیلمهای بعدیاش را ببینید. من همهٔ فیلمهای تارانتینو را بعد از پالپ فیکشن ندیدهام، و فکر میکنم این حرفهایی که این جلسه میزنم به نوعی توجیهکنندهٔ بعضی از تغییرات در آثار بعدی تارانتینو هست. قبل از اینکه بحث را شروع کنم، میخواهم بهشدت روی این نکته تأکید کنم که یک نوع نقدِ ظاهراً روانکاوانه وجود دارد که از نظر من در واقع اصلاً نقد به معنای واقعی کلمه حساب نمیشود و هیچ شباهتی به این کاری که من میگویم و قرار است انجام بدهیم ندارد؛ و آن این است که بعضیها نقد روانکاوانهای که میکنند، در واقع شخصیتهای فیلم را از نظر روانکاوانه بررسی میکنند.
نقد شخصیت در برابر نقد مؤلف
مثلاً هملت را که بررسی میکنند میگویند این هملت عقدهٔ اودیپ دارد. یا نمیدانم، علت اینکه آن شخصیت فلان کار را میکند این است که مثلاً عقدهٔ مثبت مادری دارد. در واقع جهان فیلم را مثل یک جهان واقعی و شخصیتها را شخصیتهای واقعی انگار تصور میکنند و بعد سعی میکنند بگویند کارهایی که اینها انجام میدهند را چرا انجام میدهند؛ ناشی از چه ناهنجاریهایی است. بنابراین هیچ چیز علمیای وجود ندارد؛ به مؤلف ارجاع نمیدهند.
فروید، رویا و متن
نقد روانکاوانه به معنای سنتیاش، که خود فروید هم انجام میداد و در همان دوران کاری خودش نقد روانکاوانه را شروع کرد، این بود که سعی کند با استفاده از بررسی متن به مشکلات روانی مؤلف پی ببرد. فرقش با این کاری که ما میخواهیم اینجا بکنیم و ادعایش را داریم این است که این نقد خود متن را، یعنی به این قصد، نگاه و تحلیل نمیکند که خود متن را بفهمد؛ بلکه مثل تفسیر رؤیا با متن کاری میکند که با تفسیر رؤیا میکرد. فروید وقتی یک رؤیا را میشنود سعی میکند مثلاً عقدههای دوران کودکیِ کسی را که رؤیا را دیده کشف کند. وقتی یک فیلم را میبیند، وقتی یک داستانی را میخواند، شما میتوانید از روی این ناهنجاریهایی که در واقع اینجا به نوعی دیده میشود بفهمید که مؤلف چه ناهنجاریهایی در درون خودش دارد. بنابراین نقد فرویدی، که یک جور در واقع ابتدای نقد روانکاوانه است، معطوف به رواندرمانی و درک مشکلات است. من سعی میکنم مرتب روی این تأکید کنم که لزومی ندارد ما فرض کنیم که واقعاً دربارهٔ مؤلف چیزهایی میفهمیم. اگر هم حرف از مؤلف میزنیم و اگر به چیزهایی در مؤلف ارجاع میدهیم، نهایتاً قصدمان این است که آن مدل خودمان را دربارهٔ اثر هنری بهتر بنا کنیم؛ بعد از اینکه بنا کردیم، میتوانیم به نوعی حتی حرفهایی را که دربارهٔ مؤلف زدیم فراموش کنیم. و ممکن است مؤلف روانکاوی خوبی بلد باشد و لایههای مختلف روانخواهی خودش را هم کار کرده و آرکیتایپ را هم خوانده باشد؛ در این صورت چگونه معلوم میشود که آنچه در اثر آمده از ناخودآگاه اوست یا از آگاهیاش؟
قصدم این نیست که بفهمم در درون تارانتینو واقعاً چه میگذشته؛ مهم این است که سعی کنیم درک کنیم این چیزهایی که در فیلم هست معنیشان چیست، چه چیزی را از روان نمایندگی میکنند. اگر من یک بار این اصطلاح را به کار بردم، فکر میکنم اصطلاح خوبی است: هر کسی در یک فیلمی میمیرد، مؤلف او را کشته؛ باید فهمید چرا. چرا تارانتینو وینسنت را کشت؟ این سؤال کاملاً موجه است. چرا تارانتینو وینسنت را به دست بوچ کشت؟ بعد چرا در یک موقعیتی قرارش میدهد که بتواند مارسلوس والاس را از مرگ نجات بدهد؟ اینها وقایع فیلم هستند و باید ما بفهمیم که این وقایع نشاندهندهٔ چیست.
چرا تارانتینو وینسنت را کشت
شما مواد مخدر را میبینید، رابطهاش را با میا میبینید، بهنوعی حس عاشقانه مثلاً در آن وجود دارد؛ بنابراین وینسنت یک جورایی کلیدیترین شخصیت فیلم در هر سه اپیزود است. همراه جولز است در تمام لحظهها، یک اپیزود مخصوص خودش دارد، و خلاصه در اپیزود سوم دارد کشته میشود؛ و عجیب نیست، شخصیت اولیتان چرا باید بهنوعی کشته شود؟
جان تراولتا هم شخصیت جذابی است، هنرپیشهٔ خوبی است، خیلی هم خوب بازی کرده. وقتی رقص زیبای جان تراولتا را مثلاً بعد از سالها میبینید، جان تراولتا هنرپیشهای است که نسبت به او سمپاتی وجود دارد. من میتوانم آدمی را، اگر میخواهم بکشمش، اگر نخواهم نسبت به او سمپاتی ایجاد شود، آدم دیگری را جایش بگذارم. تراولتا یادآور مثلاً یک دوران درخشانی از بازیگریاش است در یک فیلم خیلی خیلی معروف و پاپیولار به اسم Saturday Night Fever.
سمپاتی به وینسنت و جان تراولتا
تب شنبهشب، که او آنجا با رقص در آن فیلم شهرت جهانی خیلی زیادی پیدا کرد؛ اصولاً اینطور در فیلمهای موزیکال کار میکرد. به هر حال میخواهم بگویم نقد روانکاوانه یعنی اینکه شما نه فقط بگویید وینسنت مثلاً، فرض کنید، خودش را از ارتباط با میا به چه دلیلی نهی میکند؛ این مثل این است که شما وینسنت را دارید روانکاوی میکنید. ولی با این سؤال که چرا وینسنت باید بمیرد، دارید فیلم را روانکاوی میکنید. دارید میگویید این وینسنت چیست که باید از بین برود؟ و اگر از بین رفت، انتظار دارید در آیندهٔ کارهای تارانتینو چه ببینید؟ وینسنت را در این فیلم کشت. تارانتینو وینسنت را کشت؛ من این را رسماً اعلام میکنم. یک چیزی را انگار در درون خودش کشت. مهم این است که ضرورتی نداشت؛ ضرورت دراماتیکی وجود ندارد که بوچ وینسنت را بکشد.
قتل عمدی وینسنت
بنابراین قتلش عمدیتر میشود؛ قتل عمد. تارانتینو وینسنت را به صورت عمدی کشت. پس یک تصمیمی انگار گرفته، نه حالا آگاهانه؛ در درونش یک اتفاقی افتاده که وینسنت دیگر نباید زنده بماند.
شروع دوباره از زوج فیلم
من از یک جایی شروع میکنم که باز احساس میکنم جایش است؛ میخواهم کمی از اول فیلم پالپ فیکشن شروع کنم. از آن زوج، زوج چی؟ تیم راس؟ لهجهٔ بریتیش دارد، برای اینکه تیم راس بریتیش است؛ هنرپیشهٔ بریتیش است. آن یکی لهجهٔ بریتیش ندارد، بریتیش هم نیست. من حسم این نیست که اینجا لهجهٔ بریتیش تیم راس چیز خیلی مهمی است. دقیقاً کاری که این جلسه میخواهم بکنم این است که برای اولین بار به خودم حق بدهم بروم سراغ آثار قبلی دیگر و بگویم این زوج کارشان از کجا شروع میشود و در این فیلم کارشان ختم میشود. و این فیلم پایان خیلی چیزها در درون تارانتینو است، واقعاً. این زوج از اول در تمام آثار تارانتینو هست، تا این فیلم. من میخواهم از مشخصترینشان بگویم؛ هر چقدر هم که تصورم این باشد که تارانتینو راست میگوید، الیور استون در فیلمنامهٔ Natural Born Killers به سبک خودش تغییراتی داده، ولی ایدهٔ اصلی را که مطمئناً دست نزده است.
زوج عاشقتبهکار در نچرال بورن کیلرز
ایدهٔ اصلی Natural Born Killers این است: یک پسر و یک دختر جوان که در خانوادهای دارند زندگی میکنند که خیلی تحت فشار است؛ در یک لحظه یک پسری وارد خانه میشود، عاشق همدیگر میشوند، تصمیم میگیرند با همدیگر فرار کنند. پدر و مادر دختر را، خانوادهٔ دختر را، قتل عام میکنند. من یادم نیست همان دختر این را از پسر میخواهد یا نه، ولی به هر حال میروند؛ نه به معنای اینکه رفتن خیلی طبیعی و عادی باشد؛ رفتن برای شروع یک زندگی کاملاً گانگستری و ضدقانون. در واقع ایدهٔ نشنال بورن کیلرز یک عشق آتشین همراه با کشتار است؛ کشتارهایی که به شدت در فیلم حالت رندوم هم دارند، یعنی خیلی اینشکلی نیست که رندوم باشد، نه به این معنی که هیچ منطقی نداشته باشد. بهنوعی به نظر میرسد مثلاً آدمهای بد را میکشند. یک جایی وقتی سوپ پوست کشته میشود، دختر به شدت اعتراض میکند که این کار خیلی بدی بوده که ما کردیم. اینطور نیست که بد و خوبی وجود نداشته باشد. ولی پدر و مادر به شدت بدند؛ نفرتانگیزند. اصلاً خانوادهای که اینجا نمایش داده میشود طوری است که شما خیلی احساس بدی بهتان دست نمیدهد که پدر و مادر کشته میشوند. پدر را خفهاش میکنند، مادر را آتش میزنند. شما اصلاً این را نگاه کنید، میبینید عشقی است که همراه با مرگ و کشتار است و همینطور اینها میروند و آدم میکشند. کلاً من نمیدانم در طول فیلم چند نفر را میکشند، ولی بهنوعی رکورد خوبی احتمالاً از خودشان به جا گذاشتهاند. احتمال میدهم آن قسمتهای مربوط به نمایشهای تلویزیونی و رسانهای را الیور استون وارد کرده باشد، ولی قطعاً این ایدهٔ فرار از خانه و کشتار بعد از عاشق شدن و این حرفها کاملاً اورجینال مال تارانتینو است. چرا؟ اولاً نمیشود کل یک فیلمنامه را یک نفر بخرد و همهچیزش را از اول خودش بسازد. دستکم ایدههای اولیه باید حفظ شده باشند. حالا ممکن است از جایی که چگونه ادامه پیدا کند و شخصیتهای دیگری که وارد کرده مال خودش باشد، ولی قطعاً آن هستهٔ مرکزی فیلمنامه باید حفظ شده باشد. حالا آن فیلمی که میتوانیم به آن اعتماد کنیم که تقریباً به طور دقیق از روی فیلمنامهٔ تارانتینو ساخته شده؛ نه، فیلمنامهاش هم موجود است، یعنی میشود خواند، حالا اگر اختلافهای جزئی وجود داشته باشد؛ من در اینترنت دیدم که هست و خواندم. اینجا ایده این است. باز این دفعه یک پسری است، و مخصوصاً دارم روی این نکته تأکید میکنم.
ترو رومنس و فروشگاه ویدیو
داستان یک پسری است که در یک فروشگاه ویدیو کار میکند؛ یعنی همان کاری که تارانتینو قبل از فیلمساز شدن میکرد. یک روزی یک دختری در سینما میآید، با او آشنا میشود و خیلی سریع عاشق همدیگر میشوند. دختر اعتراف میکند که مرا فرستادهاند سراغت. دوستت، که من اصلاً فکر کنم صاحبکار است، به مناسبت هدیهٔ تولد مثلاً به من گفته که برو با این آشنا شو و مثلاً یک شبی را با او بگذران. در واقع به اصطلاح خودش، دختر کالگرل است؛ یک جور مثلاً دوستیگری مدرن. این ایده، اگر آن فیلم کوتاه را ببینید، ایدهٔ خیلی قدیمی است. اصلاً آن فیلم قدیمی تارانتینو که اسمش My Best Friend's Birthday است، ماجرایش همین است. روز تولد بهترین دوستِ خود تارانتینو است و تارانتینو آنجا دارد همین چیز را ترتیب میدهد؛ یعنی به یک دختری میگوید که پول میدهد که برود سراغش، به عنوان هدیهٔ تولد. بنابراین این هدیهٔ تولد، یک عشق را به عنوان هدیهٔ تولد دریافت کردن، یک ایدهٔ خیلی قدیمی در ذهن تارانتینو بوده که در ترو رمانس این را مثلاً اینطور شروع میکند.
بعد باز من آن اتفاقهایی را که به نظرم مهم است میخواهم بگویم، حالا شاید همهاش را نتوانم به یاد بیاورم. داستان اینطور ادامه پیدا میکند که اینها عاشق همدیگر میشوند و پسر برای نجات دختر از آن سیستم گانگستری که در آن کار میکند، به دستور الویس پریسلی، روح الویس پریسلی، میرود و آن به اصطلاح پاداز دختر را میکشد. وسایل دختر را برمیدارد که با خودش بیاورد؛ وسایل یک چمدانیاش را که آنجا مانده. اشتباهاً یک چمدان پر از مواد مخدر برمیدارد. داستان فیلم داستان تلاش اینها برای فروختن مواد مخدر و تبدیل کردنش به پول است، و اینکه همه دنبال اینها هستند: آن گانگسترهایی که مواد مخدر متعلق به آنهاست، و پلیس، و حالا خیلی کسان دیگر هم. کسی که خریدار مواد مخدر است، نهایتاً این تهیهکنندهٔ هالیوود است. تارانتینویی بودنش اینجا چه چیز جالبی وجود دارد؟ این چمدانی که اینها همراه خودشان دارند در پالپ فیکشن هم هست؛ چیزی که از یک گروه گانگستر دزدیده شده، حالا آنجا ناخودآگاه، اینجا آن بریفکیس و دارودستهاش عمداً این کار را کردهاند. من دارم به یک مایههای مشترکی که به نظرم مهم است اشاره میکنم.
ترکیب نچرال بورن کیلرز و ترو رومنس
در ترو رومنس این داستان در واقع اینطور ارائه میشود: آن زوج، زوج تبهکار عاشق، دقیقاً هم در نشنال بورن کیلرز اصل مایهٔ فیلم هستند و هم در ترو رومنس. ترو رومنس با نشنال بورن کیلرز ترکیب شده است. در نشنال بورن کیلرز نه هدفی وجود دارد نه هیچی؛ بیشتر در واقع یک جور تبهکاری است همراه با خشونت، کشتن پدر و مادر، کشتن خیلیها. در فیلم ترو رومنس اینجا اینطور نیست؛ دعوا سر یک مال مثلاً بادآوردهای است که اینها میخواهند سعی کنند تصاحبش کنند. به شدت ترو رومنس از این طرف ترکیب شده است از یک رابطهٔ عشقی خیلی قویتر؛ خیلی بیشتر رویش تأکید میشود. پدری که آنجا نفرتانگیز است، اینجا پدری وجود دارد که پدر پسر است و برای حفظ این دو نفر فداکاری میکند و کشته میشود؛ بنابراین حس وحشتناکی نیست، و حتی والدین هم دیگر اینجا وجود ندارند و الی آخر. بنابراین من جزئیات ترو رومنس را نه خیلی یادم است و نه لازم میدانم که همهچیز را ترکیب کنم؛ ولی الان واقعاً اگر وقت داشتم، بعداً مینشستم یک بار دیگر نگاهش میکردم. این زوج، زوج عاشق تبهکار، از اول هستند؛ هم در نشنال بورن کیلرز هستند، هم اینجا در ریزروار داگز عملاً نیستند.
آلاباما و کمرنگ شدن زوج
فقط یک جایی هاروی کایتل، وقتی در ماشین جوکابوت است، جوکابوت از او میپرسد که از آلاباما چه خبر؟ منظور از آلاباما دوست دختر و مثلاً همدزدی است که همراه هاروی کایتل دزدی میکرده؛ میگوید آلاباما جدا شده. میگوید او با کس دیگری کار میکند. آلاباما اسم آن دختر در ترو رومنس است. بنابراین یک جور کمرنگی این زوج به صورت جدا شده، حداقل در ریزروار داگز، دیده میشوند. من از اینجا میخواهم شروع کنم که پالپ فیکشن پایان این مایه است. دیگر میشود تشخیص داد و پیشبینی کرد که پالپ فیکشن دارد کار این ایده را تمام میکند. چرا اینطور است؟
پایان مایهٔ زوج در پالپ فیکشن
برای اینکه فیلم اینطور تمام میشود که جولز اینها را در واقع بهنوعی نصیحتشان میکند که این کارها را بگذارند کنار؛ سعی میکند زندگیشان را نجات بدهد. شما اولین جملهای که در فیلم میشنوید این است که تیم راث میگوید دیگر من نیستم. نمیخواهد دیگر این کار را بکند؛ ولی حرفهای جور اهنوانی طوری کش میرود که همان لحظه شروع میکنند یک بار دیگر این کار را در کافیشاپ انجام بدهند. نمیدانم، اگر فیلمی دیده باشید، اولش به نظر نمیرسد تیم راث منظورش این باشد که بگوید کافیشاپ بزنیم. اولش واقعاً دارد میگوید که این کار اصلاً خطرناک است و من دیگر نیستم و این حرفها؛ ولی بعد همینجور که دارند حرف میزنند، بانک زدن هم راحتتر است، بعد میگوید کافیشاپ مثلاً. بعد آن هم میگوید همین الان بزنیم؛ میگویند بزنیم. پا میشوند کافیشاپ بزنند. یک ایدهٔ احمقانه است در واقع. دقیقاً نکته این است که در کافیشاپ یک آدمی مثل جولز ممکن است نشسته باشد، و این دو نفر دو تا جوجهگانگستر هستند. من میخواهم این ایده را نگاه کنم؛ بگذارید الان از نظر روانی بگوییم که اصلاً ایده یعنی چی؟ و اگر من بتوانم خوب این را بیان کنم که ایدهٔ این شروع یک ماجرای عاشقانه و گانگستر شدن و مثلاً یک جور جنگ و گریز در طول فیلم اصلاً از کجا میآید و چه حسی را دارد بیان میکند، فکر میکنم مقدمهٔ خوبی است برای اینکه کمی عمیقتر وارد فیلمهای تارانتینو، مخصوصاً پالپ فیکشن، بشویم.
کافیشاپ و تیم راث
این مثل حس یک آدمی میماند که در انتظار یک مردی است که در انتظار عشق است و بروز مردانگی خودش. چیزی که در آن فیلمها میبینید، آن حس حمایت مرد نسبت به زن است، مخصوصاً در True Romance؛ آن نکتهای که به نظر من خیلی اساسی است این است که بهنوعی درک کنیم گانگستر شدن را؛ بگذارید از همان Natural Born Killers آغاز کنیم. ایدهٔ Natural Born Killers، یعنی به وجود آمدن عشق، کشتن والدین و بهنوعی قیام کردن بر علیه همهٔ نُرمهای جامعه، به شدت یک حس نوجوانانه است؛ حس طغیان دوران مثلاً بلوغ. بنابراین اصلاً جدِ شخصیتهای اینطورِ این تیپ فیلمها، همان شخصیتهای واقعی و بعد فیلمشدهٔ بانی و کلاید هستند، که یک اسطورهٔ تاریخ گانگستری در آمریکا هستند؛ یک زوج، من دربارهٔ آنها یک بار صحبت کردم. یک فیلم خیلی جالبی از روی زندگی آنها ساختهاند که نه اینکه حالت مستند داشته باشد، دراماتیکش کردهاند.
عشق، مردانگی و حس نوجوانانه
خیلی فیلم خوبی است. فکر میکنم اواخر دههٔ ۶۰ یا اوایل ۷۰ باشد، خیلی یادم نیست. آرتور پن ساخته، تحت عنوان بانی و کلاید. این مخلوط شدن در واقع عشق و گانگستربازی را میخواهم سعی کنم بگویم که معنایش چیست. از یک طرف، مخصوصاً شما وقتی Natural Born Killers را میبینید، آن حس در واقع قیام کردن بر علیه همهٔ نُرمهای اخلاقی، بر علیه ضوابط، که قتل پدر و مادر حتی آنجا صراحتاً اتفاق میافتد، این به شدت یک حس نوجوانانهٔ عمومی است که کموبیش در هر نوجوانی در دورهٔ بلوغ به وجود میآید.
بانی و کلاید بهعنوان جد اسطورهای
رها شدن از خانواده، رها شدن از جامعه، و همینطور مثلاً حالا وارد شدن در یک کریر؛ مخصوصاً این کریر را من میگویم، شما اگر Natural Born Killers را ببینید، یک فیلم جادهای است. شما همیشه اینها را در یک اتومبیل در حال اینور و آنور رفتن میبینید. این انتقال پیدا کردن، همراه با خشونت در واقع؛ نمیدانم، حس خشونت داشتن همراه با عشق، یک ویژگی یک پسر نوجوانی است که حالت طغیانگری دارد. فکر میکنم خیلی چیز نرمالی است. بنابراین Natural Born Killers مثل یک بیان جنونآمیز آن حس نوجوانی در یک آدم است؛ یک پسری که منتظر عاشق شدن و شروع زندگی است با هر مقدار مثلاً قانونشکنی، قانونشکنی نه به معنای واقعی کلمه؛ کمی تمثیلیتر نگاه کنید، به معنای عبور کردن از نُرمهای اخلاقی، عبور کردن از نُرمهای اجتماعی و الی آخر؛ یک جور رسیدن به یک آزادی و استقلال. این حسی است که در Natural Born Killers قطعاً وجود داشته. در فیلمهای تارانتینو قطعاً این هست، و فقط نکته این است که بینهایت این حس خشونتآمیز و اگزجره شده است. ما هزار تا فیلم میتوانیم اسم ببریم که در بیان این حس نوجوانانهاند.
طغیان نوجوانی و خشونت اگزجره
مثلاً، مخصوصاً از جنگ جهانی دوم به اینطرف، خیلی آثار ادبی و سینمایی هستند که یک جور به نوجوانها و جوانها و این حالت طغیان در واقع نوجوانها پرداختهاند؛ ولی نه دیگر به این حد، مثلاً همراه با خونریزی و قتل و نمیدانم کشتار و اینها. و شما Natural Born Killers را که ببینید، اینطوری ساخته نشده که شما نسبت به این آدمها، نسبت به این دو نفر، حس بدی پیدا کنید؛ به دلیل اینکه عاشق همدیگرند، بهنوعی شاید یک حس مثبت وجود دارد، و همهٔ کسانی که دنبال اینها هستند به شدت آدمهای کثیفی هستند. پلیسها آدمهای کثیفیاند و اینطور نیست که نسبت به آنها حس خوبی وجود داشته باشد. من یک پایهٔ خیلی ساده، اینکه این یک جور حس عمومی در دوران نوجوانی و جوانی است، حس طغیان بر علیه ضوابط و قواعد اجتماعی، که حالا اینطور به شکل اگزجره شده دارد بیان میشود. چیزی که میخواهم رویش تأکید کنم این است که در True Romance اتفاقی که به نظر من میافتد این است که این حس یک مقدار تلفیق شده است، به این معنا که اصل کشتن پدر و مادر و آدمها و ضوابط اجتماعی را به هم ریختن و نمیدانم شورش کردن، اصلاً نیست. یک جور شورش کور در واقع وجود دارد بر علیه همهچیز. اینجا مسئله کمی حرفهایتر است. مواد مخدری وجود دارد، دستشان افتاده؛ اگر قرار است که کاری صورت بگیرد، با یک هدف مشخصی است؛ اصلاً اینشکلی نیست که آن آدم برود و بخواهد آن طرف را بکشد. پسرها وقتی میروند در آن محل کار دختر، آنها شروع میکنند کتک زدن، و یک وضعیتی پیش میآید که این یکی آنها را میکشد و میآید بیرون. یعنی اصلاً قصد کشتنی وجود ندارد، به آن معنا که رفته باشد که این کار را انجام بدهد.
از شورش به پروفشنالیسم در ترو رومنس
ولی از یک جایی به بعد، فیلم، من میخواهم این واژه را استفاده کنم، که گانگستربازیاش پروفشنال است. یک چیزی دستشان آمده، میخواهند بفروشند و پول به دست بیاورند. آدمهای پروفشنال چه کار دارند میکنند در زندگی اجتماعی خودشان؟ یک جورایی دارند پول به دست میآورند؛ و اینها هم همینطور. اینها وارد یک سیستم، مثلاً فرض کنید، طغیان و شورش بر علیه اجتماع و اینها نمیشوند؛ بلکه بهنوعی انگار شما به آنها حق میدهید که زندگی خودشان را دارند میکنند، و این چیزی هم که دستشان آمده به آن معنا دزدی نیست. نه قصد دزدی داشتند، نه مال کسی است که بتوانید بگویید مثلاً جزو حقوق دیگران. نه، یک عده گانگستری که به هیچ وجه شما نسبت به آنها سمپاتی ندارید، حالا تصادفاً این کیف دست اینها افتاده، بهنوعی دارید به آنها حق میدهید که این را تبدیلش کنند به پول. بنابراین آن ویژگی وحشتناکِ مثلاً شورش در ترو رمانس تبدیل شده به یک ماجرای کمی پروفشنالتر.
من میخواهم به یک چیزی تأکید کنم: در فیلمهای تارانتینو گانگستریزم، گانگستر بودن، اینکه این فیلمها همهاش دربارهٔ گانگسترهاست، این گانگستر بودن چه حسی را دارد بیان میکند؟ من قبلاً توضیح دادم که اصولاً انتظارمان از ژانر گانگستری این است که یک جور ویژگیهای ضدقانون، ضداخلاق گاهی، یک چنین چیزهایی را دارد بیان میکند. تأکید من روی این است که تارانتینو از یک جایی به بعد بیشتر به گانگستر به عنوان یک آدم پروفشنال دارد نگاه میکند. اوجش در رزروار داگز. شما اصلاً دیگر در رزروار داگز چیزی تحت عنوان قانون و قانونشکنی و اینها حس نمیکنید. حس نمیکنید که اینجا یک ماجرای گانگستری دارید، حالا اینها دارند قانون را میشکنند؛ شغل خودشان را دارند انجام میدهند، به همان معنا که پلیسها هم دارند به طور پروفشنال عمل میکنند. واژهٔ پروفشنال و نمیدانم «باید پروفشنال باشیم» و این حرفها در رزروار داگز. این اتفاق از ترو رمانس شروع شد؛ یعنی حس ضدقانون بودن، گانگستر به عنوان موجود ضدقانون، تبدیل شد به گانگستر به عنوان یک آدمی که پروفشنال است و دارد یک شغل خودش را انجام میدهد؛ منتها این شغل ممکن است مورد تأیید جامعه باشد یا نباشد؛ و رسید به رزروار داگز و پالپ فیکشن مخصوصاً.
من یک چیزی را میخواهم توضیح بدهم؛ اینکه چرا اینطور نگاه میکنند. یک سؤالی وجود دارد دربارهٔ پالپ فیکشن که خیلیها این را پرسیدهاند و دربارهٔ آن بحث هم کردهاند: یکی از ویژگیهای عجیب پالپ فیکشن این است که در آن پلیس وجود ندارد. این چه جور فیلم گانگستری است که فقط در آن گانگستر وجود دارد؟ یک دانه پلیس در فیلم پالپ فیکشن نیست. یعنی این آدمها میروند صبح مثلاً سراغ آن گروه تبهکار جوانی که یک چیزی از آنها دزدیدهاند، تیراندازی میکنند، کمی دربارهٔ بحثهای تئولوژیکال میکنند به قول معروف، و هیچ حسی از اینکه آژیر بشنوند، پلیسی اصلاً وجود ندارد. یک رانندگی جالبی وینسنت میکند شب، وقتی که او اوردوز کرده؛ میخواهد میرود اصلاً آنور خیابان، برمیگردد؛ همینطور هر کاری دلشان میخواهد میکنند. شما یک ماشین پلیس نمیبینید؛ یونیفرم پلیس نمیبینید در این فیلم. آن یک دانه یونیفرم، یونیفرم پلیس نیست؛ آن در واقع یک جور یونیفرم نگهبانِ مثلاً یک جایی است. تازه کاری به پلیس بودنش شما ندارید. ریپیست است. یعنی اینطور نیست که به عنوان پلیس در فیلم ظاهر شده باشد. اصلاً پلیس هم نیست واقعاً. نه پلیس است و نه کار پلیس را میکند. بنابراین: میشود فیلم گانگستری بدون پلیس؟ میشود، برای اینکه اینجا گانگسترها نماد شغل داشتن و عملیات پروفشنال انجام دادناند.
اینها بیزنسمناند. بیزنسمن چه احتیاجی دارد؟ اگر شما یک گانگستر را دارید، حستان نسبت به گانگسترها نمادی از بیزنس است، چه احتیاجی دارد کنارش پلیس نشان بدهید؟ پلیس پالپ فیکشن را خراب میکند. من نمیخواهم بگویم آنجا فیک شده است. چون حس تارانتینو این است که پلیسی وجود ندارد در این فیلم. پلیس نماد اخلاق است. اگر شما در رؤیا پلیس ببینید، به طور معمول اخلاق، به معنای ضوابط اجتماعی، را دارد نشان میدهد. طبیعی است که در نشنال بورن کیلرز پلیس ببینید؛ یعنی آنجا گانگسترها بهنوعی واقعاً ضداخلاق و ضدضوابط اجتماعیاند و آنجا پر از پلیس و تعقیب و گریز معمولی بین پلیس و گانگسترهاست مثلاً. در ترو رومنس که کمتر باید ببینید؛ و همینجور مثلاً در ترو رومنس، تا آنجایی که من یادم است، لباس پلیس نمیبینید، ولی یک عده لباس شخصی که پلیساند حداقل وجود دارند. یکی از گروههایی که دنبال این مواد مخدر است، خلاصه وابسته به اداره پلیس است.
فضای شغلی خشن آمریکا
ولی وقتی به رزروار داگز و مخصوصاً پالپ فیکشن میرسید، چون دیگر اصلاً از نظر حسی تارانتینو از گانگسترها به عنوان نماد ضداخلاق و ضداجتماعی و اینها استفاده نمیکند؛ به عنوان آدمهای پروفشنال دارد استفاده میکند. یعنی ببینید، فضایی خشن است، شغلی است؛ مخصوصاً در کشورهایی مثل آمریکا، در ذهن تارانتینو یک جور گانگستربازی است. و چیزی که میخواهم بگویم این است: حس موجود دربارهٔ این وقایع مثل احساسی است که یک آدم نسبت به کسب شغل و پول و اینجور چیزها دارد. باید برود؛ درست است که شما لازم نیست برای اینکه پول به دست بیاورید کسی را واقعاً بکشید، ولی بهنوعی باید یک عده را له کنی. رقابت شغلی است؛ رقابت شغلیِ خشن.
یکی از جالبترین صحنههای فیلم پدرخوانده که من خیلی دوستش دارم، یکی از صحنههای آخر فیلم است، جایی که مایکل دارد تصفیه حساب میکند با همه. یکیشان که از افراد خودِ وابسته به خانواده است، خیانت کرده و توطئهٔ ترور مایکل را در واقع طراحی کرده. نه، شوهر خواهرش نه؛ نه نه نه. آن که برادر مایکل را کشته. یک کسی هست که با خانوادهٔ رقیب است، آدمی است که خیلی اتفاقاً چهرهٔ ایتالیایی دارد، قد بلندی دارد. من یادم نیست که اسمش چه بود. همدست بارزینی است. بارزینی نه؛ بارزینی کسی است که رئیس آن خانوادهٔ رقیب است. و یک جایی یک نفر به مایکل میگوید که هر کسی که رفت با بارزینی، مثلاً از طرف بارزینی پیامی برایت آورد، آن کسی است. این همان کسی است که از بارزینی پیام میآورد برای ملاقات کردن و مایکل میداند که به او خیانت کرده. زیبایی این صحنه این است که، به دلیل اینکه خودش هم آدم حرفهای است، به محض اینکه میخواهند او را در ماشین بنشانند، هنوز هیچی نشده میفهمد که کارش تمام است. برمیگردد، یک جمله فقط میگوید؛ اولاً میپرسد از وکیل خانواده، میگوید هیچ راهی باقی نمانده؟ طرف خیلی میخواهد بکشدش، ولی مکالمات خیلی جالب و حرفهای است. میپرسد: هیچ راهی باقی نمانده؟ وکیل هم خیلی خونسرد میگوید نه.
گانگستر بیزنسمن و پدرخوانده
کمی مکث میکند، میگوید: به مایکل بگویید همهاش برای بیزنس بود. میگوید: به مایکل بگویید من همیشه دوستش داشتم، فقط برای بیزنس بود این کاری که کردم. اینکه گانگستر بیزنسمن است؛ دارد کار خودش، شغل خودش را انجام میدهد. در شغلش ممکن است کشتن دیگران هم باشد. نکتهای که میخواهم بگویم این است که فقط تارانتینو نیست که گانگستربازی در ذهن و فیلمهایش نمادی از پروفشنالیسم خشن آمریکایی است؛ بلکه اصلاً این نوع فیلم، مخصوصاً وقتی پلیس در فیلم و در داستان حضور ندارد و فقط روابط بین گانگسترها را میبینید، بیشتر از اینکه ضدیت با اجتماع و اخلاق و این حرفها را نشان بدهد، این را نشان میدهد. این حس نسبت به خشونت شغلی را دارد نمادین میکند؛ طبعاً ناخودآگاه. فکر نمیکنم که اینجا چیز خودآگاهی وجود داشته باشد.
شما وقتی فیلمهای گانگستری قدیمی را میبینید که در آنها پلیسهای درستکار وجود دارند، طبعاً این جنبهٔ ضداخلاقی یا ضداجتماعیِ گانگستری پررنگتر و بزرگنمایی میشود. ببینید، در رزرو وار داگز ما پلیس داریم، ولی کاملاً حس این است که او دارد کار خودش را انجام میدهد، این هم دارد کار خودش را انجام میدهد. یعنی یک جور رقابتهای پروفشنال است، باز بین گانگسترها و پلیسها. اخلاق وجود ندارد. اگر هم اخلاقی وجود دارد، به نفع گانگسترهاست نه به نفع پلیسها. بنابراین پلیس در فیلم رزرو وار داگز نماد اخلاق نیست، و نمیتوانید اینطور نگاهش کنید. گاهی حتی، البته در رزرو وار داگز اینطور نیست؛ شخصیتهای پلیس منفی نیستند؛ ولی گاهی در فیلمها، مثل مثلاً پدرخوانده، پلیس حتی از خانوادهٔ کورلئونه هم کثیفتر به نظر میرسد. و شما مثلاً فکر نکنم کسی ناراحت بشود که مایکل آن پلیس را میکشد؛ او آدمی است که از همهٔ اینها بهنوعی کثیفتر است. من میخواهم بگویم که این سه چهار تا فیلمی که کنار همدیگر میبینید، باید به اینجا برسید که آن حسی که نسبت به حداقل فیلم رزرو وار داگز و پالپ فیکشن دارید این است که اینجا نه چیزی به عنوان ضدیت با اخلاق و اجتماع دیگر وجود دارد، برعکس نشنال بورن کیلرز، نه چیزی تحت عنوان مثلاً پلیس به عنوان نمایندهٔ اخلاق وجود دارد؛ گانگسترها به عنوان نمایندگان فضای خشن شغلیاند، چیزی که قرار است ما واردش شویم.
ترو رومنس: آرزوی ورود به هالیوود
حالا اینطور که نگاه کنید، ببینید من ترو رمانس را اینطور میبینم: یک آدمی که در یک ویدیو کلوب نشسته، در آرزوی ورود به هالیوود و یک شغل پردرآمد و خوب، چون به شدت احساس میکند که استعداد دارد؛ واقعاً هم دارد. تارانتینو یک آدم بسیار مستعد با یک شغل فوقالعاده است. آنجا نشسته و دارد آرزوهای خودش را تبدیل به داستان میکند. آرزویش چیست؟ آرزویش این است که یک دفعه انگار یک زنی وارد زندگیاش بشود. زن که وارد زندگیاش بشود یعنی اینکه مردانگیاش را قبول کند. شما هر وقت که مرد عاشق میبینید، مثل این است که عشق، مردانگی، اینکه باید حالا از این زن حفاظت کند، باید یک کاری بکند. این شخصیت که در ترو رمانس هست، یک آدم سادهای است که دارد در یک کارگاه، فروشگاه سادهای کار میکند؛ یک دفعه وقتی عشق به وجود میآید، ناگهان تبدیل میشود به یک موجودی که حالا آدم میکشد، مواد مخدر را اینور آنور میکند و خیلی هم خوب عمل میکند. با همدیگر با خوبی و خوشی میروند. در هر دو فیلم اول تارانتینو، موفقیت این زوج را شما در انتها میبینید. آن دو تا که بعداً میبینید تقریباً همهٔ آدمهای دنیا را میکشند، در پایان فیلم میروند، موفقیتآمیز در واقعیتشان. در زندان، وقتی دارند فرار میکنند، اینها تقریباً همه را میکشند و یک تعداد زیادی زندانی دیگر هم تازه آزاد میشوند. این حس تبهکاری آنجا غلبه دارد. ولی در ترو رمانس اینها بهنوعی در واقع با موفقیت شغلی انگار کار تمام میشود. به هر حال موفق. خیلیها کشته میشوند در تیراندازیها، ولی اینها نهایتاً از آنجا سالم بیرون میآیند. این را من روی این میخواهم تأکید کنم که در شروع فیلم پالپ فیکشن چیزی که دارید میبینید پایان این احساس است. چرا؟ برای اینکه تارانتینو دیگر فیلمهایش را فروخته، یک فیلم هم ساخته؛ دیگر برای چی میخواهد قیام کند؟
جابهجایی همدلی از زوج به گانگسترهای بزرگ
آن حس یک جور کودکانه و نوجوانانه است، حس یک آدمی که هنوز وارد دنیای شغلی نشده. در ترو رمانس شما طرف آنها هستید؛ از آن طرفی دارید ماجراها را میبینید که آن چمدان دستشان است. یک چیزی را از گانگسترهای بزرگ دزدیدهاند. گانگسترها دنبال اینها هستند. شما اینورید، گانگسترها آنورند؛ ضد اینها هستند. در پالپ فیکشن برعکس شده. حالا شما طرف گانگسترِ بزرگها هستید و هیچ ترحمی هم احساس نمیکنید نسبت به آنهایی که آن چمدان را دارند.
اینها در واقع آن گروه بچههاییاند که همان بچههای ترو رومنساند و مورد علاقهٔ ما هستند. این پوزیشن تارانتینو از نظر شغلی تغییر کرده، حسش عوض شده؛ حالا خودشان بزرگها هستند، ستارهٔ هالیوود، به اصطلاح کات دایرکتور هالیوود؛ حالا بعد از اینکه رزروار داگز را ساخته. انتظار نداشته باشید که الان به عنوان یک بچهٔ شورشی فیلم برایتان بسازد؛ حالا از موضع جولز و وینسنت و مارسلوس و بالا دارد نگاه میکند و آن حشرهها را دارد از بین میبرد، و به راحتی این کار را میبینید که انجام میدهد. بوکسور که همه را زد، کشت، داغون کرد؛ بوکسور پدیدهٔ جدید پالپ فیکشن. من میخواهم بگویم که این بوکسور اصلاً کیست: بوکسور در ترو رومنس نیست؛ یک موجود جدید است که در پالپ فیکشن ظهور کرده. من میخواهم بگویم که اصلاً اساس، در واقع، پالپ فیکشن و تحول تارانتینو این است که این شخصیت جدید در آن ظهور کرده.
جولز، وینسنت و بانی سیتویشن
بوکسور حالا فعلاً کارش مانده. من میخواهم فعلاً بگویم که در پالپ فیکشن، از همان اولش، چیزی که دارید میبینید پایان این زوج عاشق تبهکار است؛ یک زوج کمی مسخره، خیلی خیلی. شما بعد از اینکه این جولز و وینسنت و این گروه تبهکار حرفهای سطح بالا را دیدید، با آن عملیات پاکسازی بانی سیتویشن و همهٔ اینها را نگاه کردید، تهش کشتارشان را دیدید که چقدر این کشتارها حالت خیلی نرمال و طبیعی دارد. آن لحظهای که میفهمید که وقتی جولز در رستوران نشسته دارد صبحانه را میخورد، آن دو تا بچه بلند میشوند میخواهند اینجا را بزنند، میدانید چه اتفاقی میافتد؛ و خود جولز هم به آنها میگوید: من الان در حالت چندیشم هستم، وگرنه جفتتان الان مثل دو تا جوجهای، نمیدانم چه کرد؛ یک اصطلاحی به کار میبرد خیلی تحقیرآمیز. اگر فقط این نبود که آن صبح آن اتفاق افتاده، جولز در ۳۰ ثانیه، نه، ۳ ثانیه، جفتشان را ۱۰ تا تیر زده بود؛ آن دو تا با همدیگر رفته بودند. فقط یک چیزی است که اینجا مانع میشود: اینکه اینها موجودات ضعیفی هستند، هرچند ما دوستشان داریم، بهنوعی باز برای اینکه عاشق همدیگر هستند؛ و بهنوعی شما فیلم را با اینها میبینید، شروع میشود؛ ولی مثل اینکه تارانتینو دارد به این نقش وجودش میگوید دیگر بس است، دیگر برویم؛ یک پولی هم به آنها میدهد. دوستان من، نگاه کنید: این پایان این به اصطلاح زوج در ذهن تارانتینو؛ یک پولی به آنها داد، نصیحتشان کرد، به آنها گفت دیگر کارهای بد نکنند؛ رفتند؛ با یک حالتی همدیگر را بغل کردند و میروند. و، واقعاً چک نکردم، فکر میکنم دیگر در فیلمهای تارانتینو ظاهر نشوند؛ یعنی از آن کشتار وحشتناک اولیه و سمپاتی شدید نسبت به آنها در نشنال بون کیلرز، کمکم همینطور نقششان پروفشنال شد، بعد تبدیل موجودات کوچکی شدند که حاشیهای هستند، و حالا دارند میروند که از فیلمهای تارانتینو و ذهن تارانتینو خارج شوند.
جایگزینی زوج با گروه حرفهای
من میخواهم بگویم در پالپ فیکشن چی دارد جای این را میگیرد. از رزروار داگز اتفاقی که افتاده این است که جای این زوج، گروه گانگستر حرفهای ظاهر شدهاند. این زوج اصلاً در رزروار داگز تکلیفشان مشخص نیست؛ فقط یک اشارهای میشود که یک جایی یک مثلاً هالهای از حضور یک زوج دزد مثلاً وجود دارد؛ ولی در پالپ فیکشن با این دو تا یک جور تصفیه حساب خودمان میکنیم؛ یعنی دیگر به نظر میآید که کار نداریم. چه چیزی جایش ظاهر شده؟ اگر قبول کرده باشید که کلاً فضای گانگستر فیلمهای Tarantino نمادی از احساسات Tarantino نسبت به فضای شغلی آمریکا و زندگی شغلی خودش است، مثل یک جور عطش به پیشرفت کردن و پیشرفت از نظر کریرش، آنوقت ببینید، در Romance، آنجایی که هیچ کاری Tarantino نتوانسته انجام بدهد، اولین فیلمنامهای که میفروشد یک فیلم گیرش میآید. در Reservoir Dogs حالا کمی حرفهایتر شده. دیگر شورشی بر علیه چیزی ندارد، کمی آرامتر نگاه میکند. Reservoir Dogs انگار تمثیلی از فضای پروفشنالی است که این آدم واردش شده، و پالفیکشن حالا آدم بزرگی شده. ببینید، شما در Reservoir Dogs از زاویهٔ دید جو کبوت و دارودستهٔ آدمهای اطرافش نگاه نمیکنید؛ جزو آن کرو، جزو آن دارودسته از پایین هستید. ثقل Reservoir Dogs مستر اورنج و مستر وایت و تا حدودی مثلاً مستر پینک و اینهاست، نه جو کبوت که آن بالا ایستاده و معاونانش. ولی اینجا شما اصلاً تمامشان همراه وینسنت و جولز، که با رئیسشان مارسلوس والاس یک مثلث میسازند، هستید؛ از آن زاویه دارید نگاه میکنید. اینکه Tarantino به نظر میآید از نظر حسی بهنوعی به رأس هرم دارد نزدیک میشود. حالا در حد، ما یک جایی در این فیلم مکالمهٔ نسبتاً عجیبی بین جولز و مارسلوس والاس هست. شما میفهمید که جولز آدم کوچکی نیست. آنجایی که تلفن میزند، وقتی میگوید یک نفر را بفرست و انتظار دارم که همین الان بگویی که چه کار میخواهی بکنی، مارسلوس والاس را حتی از نظر کلامی تحت فشار قرار میدهد.
جولز و وینسنت نزدیک رأس هرم
بنابراین جولز یک آدم مثلاً کوچک در نمیدانم دارودسته، بعد این نقدها مدام تأکید میکنند که اینها مثلاً انگار پادوهای مارسلوس والاس هستند. ولی خیلی اینطور نیست. به او میگویند مارسلوس و دربارهٔ زندگی خصوصیاش حرف میزنند. آنقدر نزدیکاند که وقتی مارسلوس دارد میرود، یک جایی به وینسنت میگوید برود زنش را سرگرم کند. اینها پادو نیستند؛ کمی در سطح بالاتریاند. یک جایی میگوید که نمایندهٔ ما در آمستردام، نمایندهٔ ما در انگلبود. اینها در واقع بهنوعی انگار نزدیک به رأس هرم هستند؛ آدمهای بزرگی هستند. همیشه اینها را اطراف مارسلوس والاس دارید میبینید. این از نظر حسی دیگر از پوزیشن پایین، از طرف این بر و بچهها نگاه نمیکند، بلکه از یک جایی نسبتاً بالایی نگاه میکند. بعد در پالفیکشن جایی است که حالا Reservoir Dogs را ساخته، کارگردان مطرح سینمای آمریکاست، رفته در اروپا مطرح شده. بنابراین حسش نسبت به مسائل شغلی یک جورایی عوض شده. او البته کمی شخصیت مجهولی است، به دلیل اینکه به نظر نمیآید که او هم آدم کوچکی باشد. یک جورایی شما آنها را همراه این دو نفر اطراف مارسلوس والاس میبینید؛ با اینها به نظر میآید همسطحاند. حالا اینکه واقعاً نقشش چیست، لزوماً کسی که در بار چیزی سرو میکند معنایش این نیست که آدم کوچکی است. حالا بگذریم. من نمیخواهم خیلی وارد این جزئیات بشوم. فقط میخواهم سعی کنم این دو تا شیفت همزمان را که به تدریج دارد اتفاق میافتد ببینید: گانگستر دیگر به عنوان موجود ضداجتماع و اخلاق و این حرفها نیست، بلکه نمادی از پروفشنالیزم است؛ از Reservoir Dogs به بعد مخصوصاً. از تو رومنس شروع میشود؛ در Reservoir Dogs کاملاً گانگسترها پروفشنالاند و اصلاً ترجیعبند Reservoir Dogs پروفشنالیزم و نمیدانم پروفشنال بودن و این حرفهاست. در پالفیکشن حالا این دیگر کاملاً به یک جایی رسیده؛ دارد از رأس هرم، در واقع قدرت، به ماجراها نگاه میکند. باکسر هنوز معلوم نیست؛ ما فعلاً باکسر نداریم. ما فعلاً همین ماجراهای اول را داریم. بگذارید باکسر حالا کمکم ظاهر شود. حالا کمی دربارهٔ تفاوت جولز و وینسنت صحبت کنم.
جولز نماد پروفشنالیسم
اگر شما بخواهید در این فیلم بگویید که بین این دو تا کدامشان بیشتر پروفشنالیزم را نمادین میکنند، به وضوح جولز است؛ چون از وینسنت خیلی چیزهای دیگر میبینید، و اصلاً ما یک اپیزود اینجا داریم که وینسنت در آن نقش اصلی را بازی میکند که ربطی به پروفشنالیزم ندارد؛ یک جورایی ربط ندارد. وینسنت کاملاً در قسمت اول فیلم، که اینها میروند که آن کیف را تحویل بگیرند، دستیار جولز است. میرود آنجا میایستد، به او میگوید که الان زود است، بروید. یعنی یک نفری که همراه جولز فرستادهاند که آن کار را انجام بدهد. تازه از آمستردام آمده. مثل اینکه جولز تنها نباشد. یک جایی جولز به وینسنت اصلاً میگوید my homeboy. کمی نسبت به وینسنت حالت تحقیرآمیز هم حتی یک ذره شاید داشته باشد. به هر حال دستیارش است. جولز است که اینجا نمایندهٔ پروفشنالیزم در این فیلم است. وینسنت هم به دلیل آن حالت همراهی که با جولز دارد، در قسمت اول فیلم، که آخر فیلم هم همانجوری تمام میشود، جولز شخصیت اصلی است و وینسنت شخصیت همراهش. اپیزود دوم است که وینسنت شخصیت اصلی است. وینسنت چیست؟ این خیلی مهم است. اصلاً کلاً وینسنت خیلی نمیخورد که نمادی از پروفشنالیزم باشد. همهاش دارد اشتباه میکند، میرقصد. شما وینسنت را در فیلم Pulp Fiction که به یاد میآورید، با تزریق مواد مخدر و حرفهای خندهداری که میزند، و آن صحنهٔ فوقالعاده خندهدارش که در دستشویی ایستاده دارد خودش را نصیحت میکند که میگوید loyalty is very important. یک سخنرانی احمقانهای برای خودش میکند که صرفنظر کند از ارتباط برقرار کردن با زن مارسلاس والاس، و رقصش و این چیزها را به یاد میآورید. بگذارید من یک صحنهای را که اگر دقت نکردید به یادتان بیاورم: اسلحهاش را گذاشته بیرون. اصلاً آن هم میشود یک جور احتیاطی فرض کرد.
ورود به کاراکتر و بازی با قربانیان
یک چیزی که اصلاً مهم نیست، ولی چون خودم در تماشای مثلاً چندبارهٔ این فیلم، همهجا یک آدم کمی دستوپاچلفتی است؛ اصولاً آن حفظ را ندارد. من میخواهم دربارهٔ لحظهای بگویم که قبل از اینکه جولز برود تو، گفت let's get into character. بریم تو کاراکتر خودمون. آمدهاند تو این اتاق، شروع کرده این بازیها را درآوردن. به نظر میآید از اول قرار است اینها را بکشند، ولی اینطور دارد با این جوجهها بازی میکند. به نظر اینطور میآید. اینطور نیست که تصادفاً اینها را میکشد؛ غیر از آن یک نفر که به اصطلاح خیانت کرده و اینها را لو داده، برنامه این است که اینها را بکشند. و من میخواهم صحنهای را به شما نشان بدهم برای اینکه فرق این شخصیت وینسنت را با جولز کمی ببینید. جایی که جولز آن قطعهٔ عجیب و غریب را از انجیل شروع میکند، که اصلاً وجود ندارد؛ این فرم در انجیل نیست. او این را برای خودش ساخته؛ میگوید حفظ کردم، هر چه دلش میخواهد میگوید. این قطعه را که شروع میکند به خواندن، کمی به وینسنت نگاه کنید. وینسنت این را میداند که این یعنی میخواهد بکشد، و یک سری تکان میدهد و اسلحهاش را آماده میکند؛ فقط منتظر است که این بازی تمام شود. یعنی آن حالتی که جولز دارد، وینسنت ندارد. شروع میکند به خواندن این: the righteous man is beset on all sides by the inequities of the selfish and the tyranny of evil men. و این بازیِ جودو را بلد است. خیلی هم حس خوبی ندارد، یعنی با یک حالت کمی کراهتی سرش را تکان میدهد، ولی آماده میشود که حالا این کارش را تمام کرد، برنامهشان را اجرا کنند، سریعتر بکشند و بروند.
حالا من میخواهم بگویم این وینسنت چیست. وینسنت بیشتر از هر چیزی، اگر شما بخواهید در آثار تارانتینو برگردید عقب ببینید که از کجا وینسنت. من میخواهم بگویم وینسنت از کجا میآید که او هم در پالپ فیکشن کشته میشود. بنابراین باید انتظار داشته باشید که آن فضایی، فضای روانیای که وینسنت از آن آمده، بهنوعی در واقع در پالپ فیکشن کارش تمام شده باشد. بیشتر از هر چیزی شما وینسنت را با آن رقص و آن رستوران و رابطهاش با میا و این چیزها دارید به یاد میآورید. وینسنت تمام آن شور موسیقی پاپولار، نمیدانم فرهنگ پاپ، یک آدمی که دوست دارد؛ ببینید، بهتر حتی از میا، هنرپیشهها را میشناسد. وقتی آنجا در رستوران میروند، حتی از میا بهتر میداند که کی مریلین مونروئه است، کی نیست. یک جور آدمی است که به شدت با فرهنگ پاپ، فرهنگ پاپولار در این فیلم گره خورده، و تمام شادابی این فیلم هم برای خاطر حضور وینسنت و صحنههای مربوط به وینسنت است. بنابراین یک چیز خیلی کودکانه: لذتی که آدم میتواند از زندگی ببرد، از مواد مخدر، از رابطه با زنها، از موسیقی و همهٔ خوشی. شما هیچوقت جودو را در حال لذت بردن در این فیلم نمیبینید. این خوشی و سرزندگی کودکانهای که در همهٔ آدمها وجود دارد، همهاش در این فیلم خلاصه میشود حولوحوش وینسنت. و این آن چیز خیلی دیرینهای است که در تارانتینو وجود دارد؛ باعث شادتر شدن فیلمهایش شده. مثلاً پالپ فیکشن نسبت به رزروار داگز کاملاً فیلمش شادتر است. ببینید خوردن، موسیقی، رقصیدن، رابطه با زنها، همهٔ این چیزها خلاصه میشود در وینسنت. کسی دیگری را به آن صورت شما نمیبینید که لذت ببرد از زندگی. وینسنت نمایندهٔ خوشی به این معنای کودکانه و نوجوانانه است که از همیشه در فیلمهای تارانتینو بوده. شاید اینجا در اوج خودش دارد در واقع ظاهر میشود نسبت به رزروار داگز. یک بخش عمدهای از این فیلم طراحی شده برای اینکه شما وینسنت را در آن موقعیتی که گیر میافتد در واقع ببینید: موقعیتی که وینسنت علاقهمند شده به زن رئیس خطرناکش، که قبلاً ما شنیدیم که برای اینکه یک نفر پای زنش را لمس کرده، از چهار طبقهٔ ساختمان پرتش کرده پایین.
کودک درون ضد پروفشنالیسم
بنابراین خطر را حس میکند. تارانتینو وقتی دارد پالپ فیکشن را میسازد، وارد فضای حرفهای به معنای واقعی کلمه شده است. یک چیزی در وجود تارانتینو مزاحم پیشرفت پروفشنالش است؛ یک چیزی که اصلاً خطرناک است. شما وقتی وارد محیط پروفشنال میشوید باید سلسلهمراتب رعایت کنید: رابطهٔ یک آدم فیلمنامهنویس که کارگردان هم هست با تهیهکننده. ببینید، کودک، کودک درون ما، ضد پروفشنالیسم است. کودک موجودی است که لذت میبرد، و خیلی سرش نمیشود که این رئیس من است، این زن رئیس من است، پس من باید کاری به او نداشته باشم. وینسنت بهنوعی، اگر فرویدی نگاه کنید، انگار نمایندهٔ ایدهای است؛ میخواهم بگویم ایدهاش این است که چرا وینسنت باید بمیرد: وینسنت نمیتواند به حیات خودش ادامه بدهد، برای اینکه کمی ضدپروفشنالیسم است؛ رفتارهایش پروفشنال نیست. نمایندهٔ آن بخش لذتطلب وجود تارانتینو است؛ چون وقتی یک نفر شغل کوچکی دارد در یک محیطی، مثلاً در فروش فیلم ویدیو کار میکند، هر کاری دلش بخواهد میکند. چیزی ندارد که مثلاً فرض کنید الان به این دختر علاقهمند شده، آن یکی غذا را میخواهد بخورد، میخواهد هر وقت دوست داشته باشد پنکیک بخورد، میرود میخورد. ولی حالا وقتی که کمی رسمیتر شدی، رفتی در یک مجامعی زندگی کردی که وقتی میخواهید بروید جشنوارهٔ کن حتماً باید کت و شلوار بپوشید، حتماً باید یک سری آداب را رعایت کنید، تارانتینو زیاد پشت خط مانده، و یک چیزی زیادی در او رشد کرده که مناسب با محیطهای پروفشنالی که حالا واردش شده نیست. آن چیز وینسنت؛ نمایندهٔ آن اینجا وینسنت است. و برای همین داستان اینطور پیش میرود که وینسنت باید جلوی خودش را بگیرد که کاری به زن رئیسش نداشته باشد. وینسنت دارد تارانتینو را در واقع به خطر میاندازد. اگر بخواهد به امیال وینسنت عمل کند، اگر وینسنت نخواهد جلوی خودش را بگیرد، آنوقت آدمهای بزرگتر وجود دارند که ممکن است از طبقهٔ چهارم یک نفر را بیندازند پایین. بنابراین پروفشنال بودن یعنی خطوط و چیزهایی را رعایت کردن، خط قرمز داشتن؛ این چیزی است که برای شخصیت وینسنت سخت است.
مرگ تصادفی وینسنت
من این فیلم را نگاه میکنم، به این نتیجه میرسم که ۹۰ درصد وجود واقعی تارانتینو وینسنت است. چرا وینسنت از روی تصادف کشته میشود؟ برای اینکه روند روانی واقعی برای مرگ وینسنت در وجود تارانتینو اتفاق نیفتاده. نمیدانم منظورم را میرسانم یا نه. در یک شرایطی انگار من میگویم قتل عمد است؛ مثل اینکه تارانتینو دارد سعی میکند وینسنت را، خودش را، بکشد. ولی نه با مقدمات روانی کافی. برای همین است که مرگ وینسنت کاملاً تصادفی در فیلم اتفاق میافتد. اتفاقاً جالب است که وینسنت نمایندهٔ دوران الویس است. و اصلاً تارانتینو خودش بیشتر نمایندهٔ آن به اصطلاح نسل بیبی بومر، نسل دههٔ ۵۰ است. آن رستوران همهاش دههٔ ۵۰ است؛ بیشتر یعنی از فضا، فضای راک اند رول؛ آن چیزی که در فرهنگ آمریکا ناگهان بعد از جنگ ظهور کرد؛ یک جور آزادی به کودک دادن. یعنی جامعهٔ مقرراتیِ مذهبیِ آمریکا از اول قرن تا پایان جنگ جهانی دوم، کشمکش بین آزادیهای اجتماعی به معنای آزادیهای کودکانه، هر کس با هر کس میخواهد باشد، هر چی میخواهد لباس بپوشد؛ بعد از جنگ در دههٔ ۵۰ دقیقاً به دلیل فرهنگ راک اند رول، این فرهنگ در آمریکا غلبه کرد. وینسنت و تارانتینو هر دو تا نمایندهٔ آن فضا هستند. با اینکه سن تارانتینو نمیخورد، ولی از نظر روانی نمایندهٔ راک اند رول است. بگذارید من یک چیزی به شما بگویم. قبلاً هم به این اشاره کردهام. یک بحثی وجود دارد بین میا و وینسنت که از فیلم حذف شده، ولی در فیلمنامه هست. دربارهٔ الویس و بیتلز بحث میکنند؛ اینکه کدامشان، تو طرفدار کدام هستی. میا یک جملهای میگوید، میگوید هر آدمی در دنیا یا الویسی است یا بیتلز؛ تو کدامشان هستی؟ و به نظر میآید خود میا الویسی است. این دیالوگی که حذف شده، حالا شما شاید خیلی نفهمید؛ آنجایی که میرسند در ماشین و وینسنت میگوید اینجا دیگر چه جور جایی است، میا میگوید که یک الویسمن اینجا را دوست باید داشته باشد.
رستوران دههٔ ۵۰ و الویس
این بهنوعی کمی غیرعادی است؛ اصلاً هیچکس الویس نشده در این فیلم، ولی آن جمله دقیقاً میگوید؛ شما بعداً میفهمید یعنی چی. آنجا آن رستوران بازسازی دهه، فرهنگ دههٔ ۵۰، فرهنگ راک اند رول است. اصلاً ترانهٔ الویس دارد خوانده میشود، چاک بری آنجا، آن توییست رقص دههٔ ۵۰ که اینها میرقصند و الی آخر. بنابراین آن جنبههای کودکانهٔ وجود تارانتینو مزاحم پیشرفت پروفشنالش است. به نظر میآید که اینجا وینسنت این را دارد نشان میدهد. بهنوعی معلوم است که Vincent چرا به دست Tarantino باید کشته بشود. من فکر میکنم Jackie Brown را ساخته، یا یک اپیزود از فیلم Four Rooms را ساخته؛ من خیلی به ترتیب نمیدانم. من نمیگویم نباید بکشد؛ من دارم سعی میکنم به شما بگویم که چرا مرگ Vincent اینقدر اتفاقی و بیمنطق در این فیلم اتفاق میافتد، برای اینکه این مرگ طبیعی نیست؛ مثل یک جور قتل عمد است، مثل اینکه من به زور میخواهم روی یک قسمتهایی از وجود خودم سرپوش بگذارم، مثل سرکوب کردن به معنای Freudian؛ و بنابراین معنی مرگ Vincent لزوماً این نیست که زندگی Vincent در وجود Tarantino ادامه پیدا نکند. من از این فیلم این را میفهمم؛ من از این فیلم میفهمم که آن زوج در وجود Tarantino واقعاً دیگر رفتهاند و دیگر برنمیگردند، ولی در مورد Vincent این را نمیفهمم، چون هیچ اتفاق طبیعی نمیافتد؛ Vincent به طور کاملاً تصادفی کشته میشود. من این را میفهمم که Tarantino با این نقش وجود خودش درگیر شده، دارد سعی میکند سرکوبش کند؛ نه اینکه موفق میشود یا نمیشود؛ فیلمهای بعدیاش نشان میدهد که چقدر موفق هست یا نیست. نکته این است که Vincent طبیعی نمیمیرد؛ مقدمات لازم برای مرگش فراهم نمیشود؛ بعد یک تصادفی که همینجوری، یعنی تصادف در این حد که شما در یک فیلمی یک سنگی از آسمان بیفتد روی سر یک نفر و بمیرد؛ من میگویم آن کارگردان دارد سعی میکند این را بکشد، هر جوری که شد.
تحقیر گذشته و تیم راث
زوج Team Roth، و چرا تحول؟ آنها هم خیلی یک جورایی بامزهاند، تحقیرآمیز است، برای اینکه Tarantino از این چیزها گذشته. الان Tarantino به یک بخشی از گذشتهٔ خودش، مثل اینکه با تحقیر دارد نگاه میکند؛ دوران کار کردنش، مثل اینکه آدم از یک جایی، مثلاً از شغل قدیمی خودش، خجالت میکشد. اینکه Tarantino واقعاً الان، شما وقتی یک آدم به این بزرگی را در سینمای آمریکا میبینید و میفهمید که این سالهای سال در یک فروشگاه فیلم دیده و فروخته، تعجب نمیکنید؟ به نظرتان نمیآید که آقا چگونه چنین چیزی اتفاق افتاده، یا آدمی با این استعدادها و ویژگیها سالها پشت خط مانده و نتوانسته کاری بکند؟ فکر کنم حس Tarantino نسبت به گذشتهٔ شغلی خودش و احساسات نوجوانانهٔ خودش، چون واقعاً ازشان گذشته، حس تحقیرآمیزی است؛ ولی احساس نسبت به Vincent اینطور نیست. Vincent به طور طبیعی نه تحقیر میشود، نه چیزی در او وجود دارد؛ ولی به نظر میآید که مزاحم Tarantino است. حتی شما نمیبینید که Vincent توانست جلوی خودش را بگیرد، با Mia ارتباط برقرار نکند یا نه؛ آن هم تصادفاً Overdose کرد که ماجرا ختم شد، و الا معلوم نبود چی میشد. بهنوعی Tarantino نمیگذارد Vincent شخصیت واقعیاش بروز کند؛ مزاحم است. Vincent دارد با زن یک آدم خشن وحشتناکی که در رأس Professionalism است، از زنش خوشش آمده و دچار مشکل شده؛ خیلی سعی میکند. ببینید، شما در آن صحنههایی که دارد تلاش میکند که صرفنظر کند، حس کمیک وجود دارد؛ خودتان هم میفهمید؛ هی سرش را میگیرد؛ میفهمید که نمیتواند جلوی خودش را بگیرد و دارد هی سعی میکند مسائل اخلاقی را پیش بکشد که خط دارد؛ آدم اهل اخلاق نیست، ولی خودش را دارد مواظب میکند که مثلاً لایالیتی خیلی چیز مهمی است، آدم باید لایال باشد و این حرفها.
وسوسهٔ میا و وفاداری پروفشنال
بعد هی به خودش دلداری میدهد که مثلاً خیلی ساده است، الان میروی بیرون، مثلاً یک درینک خیلی کوتاه میخوری، بعد هم مثلاً میروی خانه. اینقدر برایش سخت است که مراحلش را میگوید. میگوید میروی در ماشین مینشینی، میروی، نمیدانم، خانه؛ میدانی، یعنی انگار دارد تمرین میکند که بهنوعی این کار را بکند. این آن بخش خطرناکی است که با زندگی پروفشنال جدید تارانتینو سازگار است. ولی تارانتینوی اصلی، به نظر من، وینسنت است. برای همین است که وینسنت زندهترین شخصیت این فیلم است، جالبترین شخصیت این فیلم است. شما از نزدیک دوستش هم خوشتان میآید. نه، آنها هم جنبههای دیگری از شخصیت تارانتینو هستند؛ ولی این قسمت، به نظر من، برای اینکه واقعیتر است. این بیشتر به واقعیتِ حس تارانتینو نزدیک است. تمام آن نیم ساعت آن فیلم قدیمی تارانتینو را ببینید، وینسنتها را داریم میبینیم؛ انواع وینسنت. تارانتینو در این فیلم خودش نقشی را بازی کرده که در واقع نقش وینسنت است: یک آدمی که دیجی است، موسیقی پاپ پخش میکند، نمیدانم عاشق یک دختری است، ساعتها مینشیند با آن دختر دربارهٔ الویس و اینها وراجی میکند؛ تارانتینوی واقعی است. تارانتینو یک موجودی است که غرق در موسیقی پاپولار است، غرق در فرهنگ پاپولار و لذتهای اینشکلی از زندگی. من میخواهم بگویم که اینجا شما در وینسنت تضاد بین آن نقش روان تارانتینو و پروفشنالیسم جدیدی که وارد زندگیاش شده را میبینید. حالا برویم سر بوچ. بوچ یک شخصیت کاملاً جدید است؛ یعنی اصلاً وجود ندارد در دنیای قبل از پالپ فیکشن. و اینکه بوچ که وینسنت را میکشد خیلی مهم است. شما از حرفهای من تا حالا، دستکم اگر موافقت کرده باشید و همراه شده باشید، باید این احساس را داشته باشید که تارانتینو به وضوح از ابتدای کارش، از یک آدمی که حس یاغیگری و شورش دارد، کمکم جا افتاده تا پالپ فیکشن به جایی رسیده که حالا کاملاً یک آدم پروفشنال است. دیگر قصد شورش ندارد. آن دو تا بچه را فرستاد خانهشان و بهنوعی در واقع وارد فضای پروفشنال شد.
سه داستان و مواجهه با مرگ
من میخواهم قبل از اینکه دربارهٔ بوچ صحبت کنیم، یک چند دقیقه قبلش دربارهٔ این صحبت کنیم که چه چیزی در واقع اینجا باعث میشود که این داستانها با مواجهه با مرگ قطع بشود. هر سه تا داستان، داستان مواجهه با مرگ است. چرا اینطور است؟ چرا فضای فیلم اینطور است؟ نمیدانم. ۳۰ و چند سالگی است. متولد اوایل دههٔ ۴۰، اوایل دههٔ ۶۰، تارانتینو، اگر اشتباه نکنم؛ یا اواخر ۵۰، فکر میکنم اوایل ۶۰. یعنی الان کمتر از ۵۰ سالش است. این فیلم تولید ۹۴ باید باشد. بنابراین مثلاً یک چیزی حدود ۳۰، بین ۳۰ تا ۳۵ سال. سؤالی هم کمی مشخصتر این است: داستان این سه تا اپیزود این فیلم توسط وقایع ظاهراً تصادفی، که خیلی ما انتظارش را نداریم، و یک جور مواجهه با مرگ قطع میشود، و این آدمها بهنوعی بعد از مواجهه با مرگ کاملاً متحول میشوند، به سمت یک جور زندگی مذهبی میروند؛ اصلاً نمایندهٔ اصلی پروفشنالیزم در این فیلم پروفشن خودش را رها میکند. خیلی نکتهٔ مهمی است. و آن وینسنت که تحت تأثیر این اتفاق معجزهوار، یعنی نجات پیدا کردن از مرگ، قرار نمیگیرد، میمیرد در این فیلم. بوچ به رهایی میرسد؛ حالا به دلیل آن عملی که انجام میدهد باز با مرگ مواجه میشود، انگار از دهان مرگ میرود بیرون میآید و زندگی نوعی را شروع میکند. وینسنت این اتفاق برایش نمیافتد و میمیرد. چه چیزی، من میخواهم بگویم، چه چیزی، چه عامل روانی، چه بخشی از وجود آقای تارانتینو، مؤلف، این مواجهههای با مرگ پیش میآید؟ من میگویم سلف. وقتی میگویید شروع بحران میانسالی، یعنی سلف: یعنی یک چیزی در وجود تارانتینو احتمالاً خیلی خارج از خودآگاهیاش، نه با این پروفشنالیزم راضی شده، نه با آن زندگی وینسنتوار راضی است، نه با هیچ چیز دیگری. دنبال انگار یک چیز جدید میگردد.
مقاومت درونی در برابر پروفشنالیسم
یعنی ببینید، شما خیلی تشنهٔ پروفشنال شدن هستید، میروید دنبالش، ولی وقتی به آن رسیدید، تا حدودی یک حسی در درونتان علیه پروفشنالیزم به وجود میآید. ببینید، من به دو تا اپیزود بعدی کار ندارم. اگر قبول داریم که جولز اینجا بهنوعی زندگی جدید مذهبی، تولد دوباره پیدا میکند، تولد دوباره، هرچند خودش حالا یونگ مشخصاً دربارهٔ تولد دوباره یک آرکتایپ دارد، ولی عامل تولد دوباره به طور طبیعی سلف است. آن عاملی که آدمها مثلاً فرض کن یک دفعه تحولات معنوی پیدا میکنند، سلف است. بنابراین در دنیای روانی تارانتینو مقاومتی وجود دارد؛ حتی در مقابل پروفشنالیزم. من اصلاً حس نمیکنم که اینجاها را تارانتینو خیلی فیکس شده ساخته باشد؛ ولی حسش این است. حسش این است که انگار به قلهٔ پروفشنالیزم نزدیک شده، ولی حالا میخواهد که بهنوعی از اینجا بیاید، زندگی دیگری را شروع کند؛ یک جور زندگیای که در آن معنویت وجود داشته باشد. یک آدمی که خیلی گرسنه است، دارد به غذا فکر میکند؛ این آرکتایپهایش که نمیآیند؛ سلفش که کاری ندارد؛ حالا فعلاً باید این آدم غذا بخورد. شما در آثار اولیهٔ تارانتینو بیشتر ظهور مسائل خیلی ساده و پیشپاافتاده و ناخودآگاه شخصی و کمبودهای تارانتینو را دارید میبینید. وقتی که کمی ارضا میشود، انتظار دارید که یک چیزهای عمیقتری در وجودش ظهور کند. به نظر من نکتهٔ اصلی پالپ فیکشن ظهور یک مشتزنی به اسم بوچ است؛ آدمی که من سعی کردم جلسهٔ قبل به راحتی، بدون اینکه خیلی سخت باشد، به شما بگویم که این یک آرکتایپ آمریکایی است. این یک حس ملی دربارهٔ او وجود دارد. شما نمیتوانید بوچ را نگاه کنید و به آمریکا فکر نکنید. به طور مداوم روی آمریکایی بودنش انگار بهنوعی دارد زوم میشود. حالا نه خیلی اگزجره؛ هیچ چیزی در فیلمهای تارانتینو اگزجره نمیشود. نشانههایش را در فیلم دفعهٔ قبل سعی کردم بگویم؛ الان یک نشانهٔ خیلی سادهتر بگویم. من میخواهم بگویم تارانتینو بعد از اینکه حالا کمی این مسائل شخصی و اینهایش حل شد، به هر حال به عنوان یک آدمی که روح آمریکایی دارد، یک چیز خیلی عمیقی از انتهای روانش آمد.
ظهور بوچ و روحیهٔ آمریکایی
نه تنها حالا ضداجتماع نیست؛ من میخواهم بگویم این ظهور بوچ در وجود تارانتینو این است که تارانتینو بعد از اینکه کمی از آن شغل به آرامش رسیده، حالا آن آرکتایپهای عمیق فرهنگی ملیاش برای اولین بار دارد ظاهر میشود. یعنی شما تارانتینو را با روحیهٔ آمریکایی برای اولین بار دارید میبینید. طبیعی است که نشنال بورن کیلرز آمریکایی نیست؛ به شدت ضداجتماع است. آدم وقتی المانهای فرهنگی و ملی در او ظهور میکند که کمی با جامعهٔ خودش در صلح و آرامش به سر ببرد. یعنی به نظر میآید تارانتینو یک جور ضدآمریکا است، ضد جامعهٔ آمریکاست، وقتی که هنوز در آن کلوپ ویدیو دارد ویدیو کرایه میدهد. در درونش آن دو تا زوج تبهکارند که دارند آمریکا را به هم میریزند. ولی در پالپ فیکشن آرامشی پیدا کرده که حالا یک آرکتایپ ملی دارد ظاهر میشود. بوچ در واقع نمایندهٔ چیست؟ آن روح سرکشوریِ آمریکایی، که آمریکاییها خودشان را منجی عالم میبینند؛ هر وقت که لازم بشود خودشان را در واقع به موقعیتهای خطرناک میاندازند؛ حداقل دربارهٔ خودشان اینطور فکر میکنند. شما ممکن است آمریکایی را اینطور از بیرون نبینید. آمریکاییها فکر میکنند که از جان خودشان برای نجات اروپا گذشتهاند؛ در جنگ جهانی اول شرکت کردند، بعد احساس وظیفه در مقابل انسانیت به آنها دست داد، در جنگ جهانی دوم شرکت کردند؛ به دلیل احساس وظیفه در اینکه کمونیسم در عالم مثلاً پیشرفت نکند، و همراه با احساسات مذهبی. یعنی آمریکا رسالت مذهبی در دنیا دارد؛ قرار است که دنیا را در مقابل شیطان محافظت کند. یک چیزی در روحیهٔ آمریکاییها هست که اینها کشندهٔ دیوها هستند. اگر بخواهم این روحیهٔ به اصطلاح آمریکایی را با یک کلمه، با یک عبارت بیان کنم: در اعماق وجود آمریکاییها یک حسی وجود دارد که باید دیوها را از بین ببرند. اول سرخپوستها را از بین بردند، بعداً در آمریکای جنوبی دیوها را از بین بردند، بعد در اروپا دیوها را از بین بردند، بعد کمونیستها را از بین بردند، حالا ایرانیها را؛ کلاً همیشه در حال کشتار دیوها هستند، و هر چی بیرون آمریکا میتواند دیو باشد.
شکار دیوها و حس قهرمانی
الان دیوهای دنیا به صورت تروریست ظاهر شدهاند. بنابراین در هر محدودهٔ جغرافیایی آمریکاییها میتوانند دیوها را شکار کنند و از بین ببرند. حالا اگر نخواهیم این را به صورت منفی نگاه کنیم، به هر حال این حس قهرمانی از جان گذشتن برای مثلاً حفظ جان دیگران، این حس آمریکایی است؛ فرهنگ آمریکایی است. فرانسوی اینطور به خودش نگاه نمیکند، نمیدانم، روس به خودش اینطور نگاه نمیکند؛ ولی آمریکاییها خودشان را انگار موظف میدانند هر جا انسانیت به خطر بیفتد، حقوق بشر به خطر بیفتد، نمیدانم دین به خطر بیفتد، قهرمانانه بروند و جان خودشان را فدا کنند. آمریکایی اینطور تربیت میشود. تا قبل از پالپ فیکشن این در وجود تارانتینو انگار مرده. یک چیز مال دوران بچگیاش است؛ در آن تحولات دوران نوجوانی و حس شورش و اینها این احساس را ندارد. در پالپ فیکشن یک چیز جدیدی دارد ظاهر میشود. یک جور از ناخودآگاه شخصی داریم رد میشویم به یک لایههای عمیقتر ناخودآگاه جمعی و فرهنگی داریم نزدیک میشویم؛ و این مشتزن آن قهرمان درون در واقع تارانتینو است، قهرمان آمریکاییاش که ظاهر شده. برای همین است که داستانش با داستان گلدواچ شروع میشود. گلدواچ ارثیهٔ آن روحیهٔ در واقع قهرمانی آمریکاست که در جنگها شرکت کردند و حالا در ویتنام بهنوعی به گند کشیده شده، ولی همچنان عزیز است برای درون تارانتینو. بوچ حاضر است خودش را به کشتن بدهد ولی این ساعت را از دست ندهد؛ ساعتی که یادگار اجدادش است و قهرمانیهای اجدادش. در قسمت مربوط به بوچ چه چیزی دستبهکاری بوچ را به وجود میآورد؟ چه چیزی باعث دستبهکاری بوچ؟ بوچ یک آدمی است که یک تقلبی کرده، سر مسابقه از کلاه گذاشته و حالا دارد از ترس جان خودش فرار میکند؛ یک لحظهای وجود دارد که بوچ یک تصمیم میگیرد؛ شما بوچ را میبینید که با آزادی، بدون اینکه دیگر کسی دنبالش باشد، با یک کیف پر از پول، در واقع که حالا همین دستش نیست ولی در آینده به آن میرسد، با یک جیب پر پول همراه با عشق خودش میرود و به واقع دستبهکارترین شخصیت این فیلم است.
بازگشت بوچ و نجات مارسلوس
من میگویم که چگونه این اتفاق برای بوچ میافتد که دستبهکار میشود؟ اتفاق نه با کشتن وینسنت، نه، نمیدانم، با برداشتن ساعت؛ کل این روند دخالت دارد. آن لحظهای که تصمیم میگیرد که برگردد به مارسلوس والاس و نجات بدهد، این همان روحیهٔ آمریکایی است: آدمی که حتی قصد دارد شما را بکشد، ولی الان که دارند به او تجاوز میکنند، بوچ نمیتواند از آن مغازه برود بیرون. یک لحظه میایستد، فکر میکند؛ به طور طبیعی باید برود، ولی آمریکایی بودنش، یک نفر احتیاج به کمک دارد و رفتن آن پایین خطرناک است ولی بوچ باید برود مارسلوس والاس را حفظ کند. چون این کار را میکند دستبهکار میشود. این لحظهٔ توقف بوچ، که میآید دم در میایستد و فکر میکند که برگردد یا برنگردد، پسزمینهاش پرچم آمریکاست. آن ستارههای درخشان و زیبای پرچم، از طرف آمریکاییها دارم میگویم. هیچ ملتی به اندازهٔ آمریکاییها نسبت به پرچم خودشان احساس ندارند؛ و بودن پرچم آمریکا اینجا یعنی بوچ دارد یک حرکت آمریکایی انجام میدهد؛ حرکتی که در واقع باعث دستبهکار شدنش میشود. این در وجود تارانتینوی جدید است. نمیخواهم بگویم نو سلف بوچ را فرستاده، ولی داریم به لایههای عمیقتر روانی در واقع نزدیک میشویم. این دیگر شخصی نیست. شخصیت بوچ یک شخصیت ملی، فرهنگی است که برای اولین بار در این فیلم دارد ظاهر میشود؛ و این آدم وینسنت را میکشد. آن چیز جدیدی که در وجود وینسنت توسط مارسلوس والاس یا پروفشنالیزم کشته نمیشود، مزاحم پروفشنالیزم است، ولی این روحیهٔ اخلاقی آمریکایی است که دارد بهنوعی انگار به تارانتینو فشار میآورد، یا دستکم تارانتینو دوست دارد که با پرورش دادن و تقویت کردن این جنبهٔ جدید شخصیت خودش، شخصیت قسمت آمریکاییاش، وینسنت را سرکوب کند. ولی کلمهٔ سرکوب را به کار نمیبرم، برای اینکه اصلاً به نظرم طبیعی اتفاق نمیافتد. یعنی بهنوعی انگار با فشار میخواهد که این جنبهٔ وجودش را در مقابل آن جنبهٔ وجود خودش تقویت کند، غلبه بدهد.
نقطهٔ عطف درونی تارانتینو
ولی شما در این لحظه، این نقطهٔ عطف، در واقع انگار زندگی تارانتینو، شاید به یک معنا زندگی درونیاش، یک موجود جدیدی دارد ظاهر میشود. این موجود میرود، برعکس آن دو نفری که شما میبینید که شکستخورده دارند میروند و انتظار ندارید برگردند؛ دیگر قهرمان فیلمهای تارانتینو به بوچ نزدیک است، نه به آن دو نفر، نه به جونز، نه به وینسنت، نه به هیچکس دیگری. شما اصلاً بوچ را در همین یکی دو دقیقهای که الان این تصمیم را گرفته دارد برمیگردد، مبنای فیلمهای کیلبیل گذاشته میشود. فیلمهای بعدی تارانتینو فیلمهای هروئیک، قهرمانی هستند، نه فیلمهای گانگستری. این شخصیت آمریکایی با یک چیز ژاپنی ترکیب میشود، همین الان؛ یعنی وقتی برمیگردد، ابزاری که انتخاب میکند یک شمشیر ژاپنی است. شما میتوانستید حدس بزنید، در دست پاپ فیکشن، که در تارانتینو چه اتفاقی افتاده و فیلمهای بعدیاش احتمالاً در آن یک چنین چیزهایی باید ببینید؛ باید فیلمهای قهرمانی ببینید با یک جورایی تمهای ژاپنی. من میخواهم بگویم کیلبیل ادامهٔ این صحنه است. جایی که بوچ آمد، قهرمان جدید در واقع در درون تارانتینو ظهور کرد، شمشیر سامورایی برداشت؛ یعنی یک جور آمریکایی بودن با یک جور حماسهٔ ژاپنی تلفیق شد. چرا این اتفاق میافتد؟ برای اینکه در جنگ ویتنام این قهرمان آمریکایی بهنوعی مرده، به گند کشیده شده. انگار یک روح تازهای میخواهد. شما کیلبیل میبینید که وسترن آمریکایی، که بهنوعی در واقع ژانر نمایشدهندهٔ یک چنین روحیات قهرمانی است، با شمشیر سامورایی قاطی میشود. یک چیز عجیب و غریبی به وجود میآید به اسم فیلمهای کیلبیل، فیلم کیلبیل یک، کیلبیل دو، که قهرمانیاند، ژاپنی آمریکایی، وسترناند، ساموراییوار هستند مثلاً. این نطفهاش در واقع در همین لحظه بسته شد، با این نمایش خاص این بیسبال. چه بیسبال برمیدارد، اره برقی برمیدارد، اینها همه آمریکاییاند؛ ولی چیزی که نهایتاً انتخاب میکند، میرود آنجا، به دردش میخورد، این دارد یک چیزی تأکید میشود.
شمشیر سامورایی و ارتقای قهرمان
اصلاً این یک چیز از نمای از بالا است؛ مثل اینکه یک چیزی اصلاً از آسمان یک دفعه اینجا ظاهر میشود. نگاه آن اول، شما از بالا، همهٔ ما الان کنجکاویم که این چی دیده که اینطور محو تماشا شده، و کوچکترین شکی هم وقتی این را میبیند ندارد که این را باید برداریم. آنها را هی میگیرد دستش امتحان میکند؛ زیاد اشیای جالبی نیستند. ولی مکسِ دوربین روی این صحنه، از بالا نشان دادن و بعد از پایین نشان دادن شمشیر، مثل این در واقع صحنهای است که بوچ و قهرمان آمریکایی یک جور ارتقا پیدا میکند که دستش به آن شمشیر ژاپنی که قداست دارد میرسد. این فقط مسئلهٔ آمریکایی بودن نیست؛ این تلفیق است. این شمشیر سامورایی جالب است. بعداً در فیلم میبینید که این شمشیر چقدر شخصیت دارد؛ یعنی تمام فیلم، اصلاً بهنوعی، یکی از مهمترین شخصیتهایش این شمشیر سامورایی است که یک استاد خاصی به یک منظوری در واقع ساخته. نکتهای که میخواهم بگویم، حالا خیلی چیزها میشود گفت، میخواهم بگویم که پالپ فیکشن بهنوعی نقطهٔ عطف است، و از نظر من فیلمهای تارانتینو بعد از پالپ فیکشن فیلمهای به خوبی پالپ فیکشن نیستند؛ برای اینکه تارانتینو واقعاً وینسنت است، نه بوچ است، نه جوز است، نه کس دیگری. فضای زندگی تارانتینو به طور بهنوعی مصنوعی دارد این کارها را انجام میدهد. تارانتینو دارد میرود که تبدیل به بوچ بشود، دارد میرود که وینسنت را بکشد. پالپ فیکشن همچنان بهترین فیلم تارانتینو است، برای اینکه نزدیکتر به شخصیت واقعی تارانتینو است. تارانتینو آدم لذتجوی وینسنتوار است، کسی که بنشیند، اراجیف بگوید، دربارهٔ موسیقی پاپ صحبت کند، در فیلمهایش موسیقی پاپ پخش کند و الی آخر. ببینید، این روند که از اینجا شروع میشود در آثار تارانتینو به یک فیلم واقعاً مزخرفی مثل اینگلیوریس باستردز، یعنی دیگر رسماً قهرمان فیلم یک آمریکایی است که در جنگ جهانی دوم دارد نازیها را میکشد. ادامهاش همین است، مثل اینکه برویم در دوران قبل از ویتنام، ژاپنیها را هم بگذاریم کنار، برویم با آمریکاییهایی که تا آن موقع آمریکاییها قهرمان بودند واقعاً. و بعد چقدر، من نمیدانم؛ من این فیلم را یک بار دیدهام و به نظرم وحشتناک است. دیگر موسیقی پاپولار در آن نیست، دیگر آن شور زندگی که در کارهای تارانتینو هست در آن نیست؛ یک فیلم کسلکنندهٔ احمقانهای که قرار است ما مثلاً لذت ببریم از این قهرمانی این آدمهایی که با خشونت مثلاً نازیها را میکشند، چه میدانم.
فقدان شور در کارهای بعدی
من هیچجای این فیلم جدید تارانتینو لذت نبردم؛ در حالی که پالپ فیکشن فیلم خیلی خیلی لذتبخشی است، برای اینکه وینسنتشان را دارد. واقعیتر؛ من نمیخواهم بگویم وینسنت شخصیت جذابی است و بخش جذابی از زندگی درونی تارانتینوست. ببخشید، بخش جذابی از زندگی یک انسان است. تارانتینو به طور طبیعی وینسنت؛ و اگر یک هنرمند میخواهد فیلمی بسازد، باید خودش باشد. نباید سفارش قبول کند، نباید آگاهانه یک بخش وجود خودش را بگذارد کنار، یک چیز دیگری که بیشتر؛ مثل اینکه مثلاً فرض کنید که به تارانتینو سفارش دادند که دربارهٔ قهرمانی آمریکاییها فیلم بسازد. انتظار دارید که یک فیلم خوبی بتواند بسازد؟ اگر در درونشان، اگر جان فورد، فیلمهای قهرمانیاش خوب است برای اینکه جان فورد همان است. جان فورد ۹۰ و خوردهای درصد زندگیاش و درونش همان حس قهرمان آمریکایی است. میخواهید شما به نظرتان احمقانه برسد یا نه، جان فورد حسش اینطور است نسبت به جهان؛ یک حس حماسی دارد با همان برنامهٔ آمریکایی. تارانتینو ندارد واقعاً.
تارانتینو به نظر من هنوز در خلوت خودش وینسنت و اینها، یک جور حاشیه؛ نه اینکه دروغ بگوید، بوچ هم در وجودش ظهور کرده، ولی نباید به ما وینسنت را بکشد. من دارم طرفدار این هستم که اگر تارانتینو با وینسنت خودش اینطور کنار میآمد، شاید همچنان میتوانست این دو تا فیلم درخشان اولیهاش را ادامه بدهد. به نظر من زندگی شغلی تارانتینو از پالپ فیکشن به بعد نزول کرده، برای اینکه بهنوعی در واقع غیرواقعی عوامل درونی خودش را دارد دستکاری میکند، به نفع بوچ، به نفع مثلاً فرض کنید جولز را دارد توبه میدهد؛ باز آن کمی طبیعیتر اتفاق میافتد؛ وینسنت را میکشد، بوچ را رستگار میکند، و این با فضای واقعی زندگی روانی تارانتینو کاملاً سازگار میشود؛ فقط این یک جور تمهیدات برای ادامهٔ موفق زندگی پروفشنال است. من دوست ندارم به آن بگویم سوپر ایگو، ولی قبول دارم که شما وقتی میگویید آرکتایپ فرهنگی، یعنی یک جور سوپر ایگویی؛ یعنی یک چیزی که از آموزشها به شما القا شده. واقعیت این است که آمریکا اصولاً توهم قهرمان بودن دارد؛ بوچ اصولاً یک موجود واقعی نیست؛ یک چیزی است که آموزش داده میشود. بنابراین، به قول شما، سوپر ایگو؛ برای همین هم شاید اینطور بهتر بشود بیان کرد که چرا بوچ ناجوانمردانه مثلاً وینسنت را میکشد: کودک را کی میکشد؟ سوپر ایگو میکشد. من یک مقداری زیادی سعی کردم که نزدیک بشوم به اینکه آنالیز پالپ فیکشن از نظر روانی چیست، و خیلی خیلی جزئیات مانده؛ نمیشود یک آدمی در واقع مانده باشد و صحنهٔ تزریق را جنسی تعریف نکند؛ اتفاق جنسی آنجا نیفتاد، ولی خلاصه وینسنت یک آمپول خیلی بزرگی را در قلب، مستقیماً در قلب میا، تزریق میکند؛ خیلی جزئیات وجود دارد که میشود دربارهٔ آن بحث کرد.
محبوبیت پالپ فیکشن فراتر از مضمون
ولی من فکر میکنم چیزی که مهم است این است که این کلیات را حالا داشته باشیم که بتوانیم حداقل این سه چهار تا کار اول تارانتینو را بدانیم که با چه خطوط کلی باید تحلیل کنیم؛ و این نکتهای که میخواهم بگویم این است که پالپ فیکشن محبوب نیست به دلیل اینکه داستان مواجهه با مرگ، توبه، رستگاری و اینجور چیزهاست. اکثریت طرفدارهای پالپ فیکشن اصلاً این مضمونها را نمیگیرند؛ اکثریت طرفدارهای رزرووار داگز آن تقابل عشق و وظیفه و این حرفها را اصلاً نمیگیرند؛ این به دلایل دیگری برایشان محبوب است. چرا؟ ببینید، شخصیت اصلی تارانتینو وینسنت است، یک آدم شوخوشنگی که دوست دارد وراجی کند دربارهٔ مسائل پاپولار. شما مثل این است که وسط هزار تا جوک که دارید میگویید، یک دفعه کات کنید، یک حرف خیلی جدی بزنید. خیلیهایشان شک دارند که آن حرف جدی هم در این فیلمها اتفاقاً شوخی است یا جدی. من با خیلیها بحث کردم که بابا این واقعاً جولز متحول شده. خیلیها فکر میکنند این هم جوک است، یعنی این هم برای خنده است؛ خندهدار است که یک گانگستر توبه کند، یک آدمی که همین الان ۱۰ نفر را کشته؛ از نظر خیلیها مسخره میرسد که فکر کنی که جولز واقعاً متحول شده. این چیزی که تارانتینو واقعاً در خودآگاه خودش دارد که بیان کند، مثلاً یک جور داستانی بگوید که تقابل عشق و از اینجور چیز در آن دربیاید، داستانی بگوید که دستکاری و توبه و مواجهه با مرگ در آن دربیاید، اصلاً این کار فانکشن را ندارد. وینسنت به معنای واقعی پررنگ است. مردم از رزروار داگز خوششان میآید برای موسیقی پاپ خیلی قشنگی که انتخاب شده، برای رقص همراه با شکنجهای که او انجام میدهد و در دیالوگهایی که در فیلمها هست. این پالپ فیکشن لذتبخش است برای اینکه وینسنت تارانتینو دارد پالپ فیکشن میسازد همچنان. و این اتفاقهایی که در آن میافتد بهنوعی واقعاً در روح تارانتینو پررنگ نیست، و به نظر من به معنای واقعی کلمه هم هیچوقت پررنگ نشدهاند. فقط تارانتینو بعد از پالپ فیکشن وینسنت خودش را بازنشسته کرد تا حد ممکن. یعنی همینجوری که بروی جکی براون را ببینی، نمیدانم کیلی را ببینی، کمکم آن نشاط وراجی کردن و نمیدانم اینها از دست میرود و سعی میکنی یک چیز دیگری را بیاوری که احتمالاً برای زندگی پروفشنالش مفیدتر میداند، ولی دیگر رمق پالپ فیکشن در کارهای بعدی تارانتینو نیست. به نظر من ایدهٔ شما دربارهٔ بوچ کاملاً اشتباه است، به هزار دلیل. پرچم آمریکا یعنی چه؟ این حسی که بوچ در فیلم دارد چگونه توجیه میشود؟ به نظر من اگر بوچ نمایندهٔ سینمای مستقل باشد، شخصیتی که نمایندهٔ هالیوود است — مثلاً احتمالاً مارسلوس والاس — باید بوچ را میکشت؛ تارانتینو از سینمای مستقل وارد هالیوود شده و دوران مستقل کار کردنش گذشته است؛ بنابراین به نظر من دیگر چنین حسی در تارانتینو وجود ندارد. هیچچیزی به نظر من در این فیلم به اندازهٔ بوچ واضح نیست: نمایندهٔ حس قهرمانی آمریکا و به یک معنایی یک جور سوپر ایگوی آمریکایی که برای یک هنرمند خوب نیست که به این جنبههای وجود خودش پناه ببرد. به نظر من دربارهٔ تارانتینو یک چیزی اتفاق افتاد.
بوچ، سوپرایگو و خطر خلاقیت
یعنی اگر یک قسمتی از وجودش را دارد پررنگ میکند در این فیلم و بعد از این فیلم، خلاقیت هنری از توی آن قسمتها درمیآید. خلاقیت هنری از توی آن بخشهای واقعی وجود آدم درمیآید. بوچ، حالا بگذریم؛ من دیگر نمیخواهم خیلی خیلی جزئیات دربارهٔ فیلم بگویم؛ الان فکر میکنم اتفاقاً راحت میشود دربارهٔ آن صحبت کرد. وینسنت از دستشویی درمیآید، کشته میشود، و خیلی جزئیات هست که الان میتوانید فکر کنید که اینها معنایش چیست، و چرا اتفاقها اینطور میافتد. به نظر من پالپ فیکشن خیلی ناخودآگاهتر است؛ حتی بیشتر از رزروار داگز.
میا بهمثابه فمفتال
از قبل به شما گفته میشود که مارسلوس والاس چه بلایی سر یک نفری آورده که پای زنش را لمس کرده. هر جور که شده، میا در این فیلم با موسیقی، با آرایش، با نحوهٔ ظاهر شدنش در فیلم؛ شما اول لبهایش را میبینید، بعد، نمیدانم، پایش را. این پایی که شما میبینید همان پایی است که فوتماساژش دادند. یعنی اصلاً میا با این پا مثلاً وارد کادر میشود. شما بهنوعی ببینید این پا خطرناک است. میا یک موجود جذاب و خطرناک است؛ یک جور فمفتال (femme fatale) به اصطلاح؛ اگر به او دست بزنی میمیری. و وینسنت در این موقعیت قرار گرفته. تارانتینو در موقعیتی است که برای حفظ موقعیت خودش، مثل شما فکر کنید مارسلوس والاس خود هالیوود است؛ خود این پروفشنالیسم (professionalism) جدید زندگی است. این قرار نیست که در آن هر کاری بشود. دیگر اینجا کلوب ویدیو نیست که کسی کنترل نکند کی چیچی کار کرد. نمیشود با زن تهیهکننده مثلاً ارتباط داشت. باید خودت یک خود آنکات (uncut) باشی. این روند آنکات (uncut) شدن یعنی به سوپر ایگو (superego) هم راه بردن. این است که این اتفاق در واقع دارد برای هنرمند میافتد. آدمهایی که فکر میکنند هالیوود خلاقیت هنرمندها را نمیگیرد، اگر یک درصدی چنین فکرهایی میکنید که بله آمریکا، و در ایران علت اینکه هنرمندها خلاق نیستند این است که وزارت ارشاد، نمیدانم، مقررات و خط قرمز زیاد دارد؛ همه جای دنیا الان اینجا خط قرمز وجود دارد. یعنی روابط وینسنت و میا، یعنی خط قرمز وجود دارد. باید رویال باشی، باید فلان باشی. اینکه طرف از سینمای مستقل وارد هالیوود که میشود، حالا باید یک عنصر آمریکایی وارد فیلمش کند؛ نه اینکه کسی به او سفارش بدهد؛ فضا اینطور است. فضا ایجاب میکند که شما دیگر چقدر میخواهی شورشی باشی؟ بس است. حالا بعدی: آن کیف مواد مخدر را رفتی نقد کردی در فیلمنامه، نقد کردی. فیلم ترو رومنس (True Romance) را به معنای واقعی کلمه تارانتینو نقد کرد؛ یعنی اولین فیلمنامهای که فروخت پول حسابی گرفت. مثل اینکه آن کیف مواد مخدر را موفق شد بفروشد. حالا پولدار شده، رزروار داگز (Reservoir Dogs) را میسازد. ارتباطات پروفشنال (professional) پیدا کرده؛ با یک آدمی مثل هاروی کایتل (Harvey Keitel) مثلاً که آدم کاملاً پروفشنال است.
پالپ فیکشن آخرین فیلم خوب
و همینطور دارد ادامه پیدا میکند و خلاقیتش دارد از بین میرود. همه جای دنیا آسمان کم و بیش همین رنگ است. حالا کمی، در هر حال اینجا شما یک فاجعهای اینشکلی به نظر من میبینید. پالپ فیکشن (Pulp Fiction) بهترین فیلم تارانتینو است و آخرین فیلم خوب تارانتینو است؛ این نظر من است. بعضیها کیل بیل (Kill Bill) را همچنان دوست دارند. نه، اصلاً کلاً من آدمهایی میشناسم که کیل بیل (Kill Bill) را یک جورایی از پالپ فیکشن (Pulp Fiction) شاید بیشتر دوست داشته باشند. ولی من فکر میکنم هیچ اثری از خلاقیت پالپ فیکشن (Pulp Fiction) در کیل بیل (Kill Bill) دیگر در جشنوارهٔ کن درخشش ندارد. برای چی درخشش داشته باشد؟ داستان معمولی. اینجا شما این اوج خلاقیت و این نوع عجیب و غریب روایت کردن را دارید که هر کاری دلش میخواهد بکند. یک هنرمند وقتی که آن کاری که واقعاً دلش میخواهد میکند و آن چیزی که دلش میخواهد میگوید، خلاقیتش را میتواند نشان بدهد. اگر سفارش بگیرد، الان به تارانتینو سفارش بدهید که بیاید دربارهٔ مثلاً خطر هستهای ایران یک فیلم بسازد، مطمئن باشید یک چیز مزخرف میسازد. حسش این نیست. هنرمند اگر تابع حس درونی خودش نباشد، نمیتواند کار خیلی خلاقانهای بکند. هر کاری وینسنت میخواست در این فیلم کرد و مرد؛ و متأسفانه بعدش هم دیگر ما این حس تارانتینو را کمتر در فیلمهایش میبینیم.