او میگوید میخواهد دربارهٔ یهودیت مختصر صحبت کند و مثل جلسات مسیحیت اول تصورات بد و منفی را بگوید. از دین قومی یهودیها شروع میکند، بعد تلمود، حرفهایی که دربارهٔ یهودیها زده میشود و نقد تورات و احکام را در همین قالب میآورد. در میانهٔ جلسه اعلام میکند لحن سخنرانیها را تغییر میدهد تا نگاه خود یهودیها را توضیح دهد و از آن دفاع کند؛ از آن پس از ابراهیم و موسی و کوه سینا میگوید.
آغاز بحث و شیوهٔ جلسه
او میگوید نمیخواهد بگوید هیچ سمپاتیای دربارهٔ یهودیت ندارد، اما قصد دارد دربارهٔ خود آن طولانی صحبت نکند؛ میل دارد اول کمی با یهودیت آشنا شوند و بعد سراغ بحثهایی بروند که در قرآن دربارهٔ یهودیت و اهل کتاب هست. روال را شبیه جلسات مسیحیت میداند، که در جلسهٔ اول تصورات بد را گفت و بعد چند جلسه حالت دفاعی داشت. اینجا هم میگوید اول تصورات بد و منفی عمومی را میگوید، شاید کمی بدتر از آنچه در ذهن حاضران است؛ بعد با لحنی شوخیوار میگوید از همین جلسه سعی میکند آنها را یهودی کند و اگر نشدند سعی خودش را کرده است.
او میگوید احتمالاً در ذهن حاضران تصوری هست که همهٔ دنیا، غیر از خود یهودیها، با یهودیها مخالفاند، و شاید فقط از جنگ جهانی دوم به این طرف بحث ضدیهودی نژادپرستانه جرم است. فکر میکند جز در ایران نمیشود این کار را کرد، و با لحنی که شوخی به نظر میرسد میگوید این یک جلسه را با نهایت شجاعت کمی علیه یهودیها حرف میزند و چون ممکن است بعداً از شهر خارج شود، کمی هم به سودشان.
دینی قومی که اهل تبلیغ نیست
به گفتهٔ او مسیحیها و مسلمانها و بقیهٔ ادیان احساس میکنند دین چیزی بشری است، مجموعهای از عقاید درست که پیروی از آنها رشد میآورد، و پس خوب است دین خودشان را ترویج کنند. ولی یهودیها چنین کارهایی زیاد نمیکنند و علاقهای نشان نمیدهند که کسی یهودی شود؛ مقررات یهودیشدن سخت است.
یهودیها بیرودربایستی میگویند یهودیت دین قوم یهود است؛ قومی که خود را قوم برگزیدهٔ خداوند میدانند و معتقدند خداوند مجموعهای از احکام ارائه کرده است. او کلمهٔ نژاد را به کار نمیبرد چون خودشان میل ندارند. میگوید تا حدود زیادی همین احساس را دارند که دینشان خصوصی است، «البته نه به این غلظتی» که خودش بیان میکند، چون میپذیرند پیروان ادیان دیگر به نوعی عضو این قوم شوند، ولی این کار چندان سادهای نیست. کسی که یهودی متولد شود یهودی است و راحت نمیتواند مرتد شود، چون این قومیت اهمیت دارد. او میگوید با تقریب یهودیت دینی قومی است که اهل تبلیغ نیست.
او میگوید پیروان ادیان دیگر باورشان نمیشود دینی باشد که پیروانش بگویند خدا از ما چیزهای خاصی خواسته و شریعتی و کتابی به ما داده که مال ماست. یهودیها این را انکار نمیکنند و دوست ندارند یهودیت را کنار مسیحیت و اسلام یکی از ادیان بشمارند؛ معتقدند جنس دینشان با بقیه فرق دارد.
به گفتهٔ او تلقی مسلمانها از دین با تلقی مسیحیها فرق میکند: برای مسیحیها دین همان مسیح است، و ما فکر میکنیم اصل دین وحی و کتاب است. یهودیها هم چیزی دارند که دیگران ندارند و تلقیشان از دین تقریباً فقط بر یهودیت صدق میکند. او میگوید زود وارد دفاع شده در حالی که قرار است حمله کند؛ پس میگوید انگِ نجاتپرست بودن و قومی بودن دین، چه یهودیها بخواهند چه نخواهند، به آنها میخورد، و به نظر میآید ما اصولاً نمیفهمیم دین خصوصی یعنی چه، چون اگر دین راه زندگی کردن است عمومی است.
عبارتهای تلمود و تصویر منفی
او میگوید مردمی که با یهودیها سروکار داشتهاند، بهویژه مسیحیها در اروپا، احساس میکنند یهودیها راستش را نمیگویند و در جلسات خصوصی حرفهایی میزنند که بیرون نمیگویند. برای دانستن اینکه اینها به دیگران چگونه نگاه میکنند، میخواهد از تلمود، کتاب مقدس شرع یهودی، چیزهایی بخواند که به همین منظور درآوردهاند.
او از ترجمهٔ تلمود میگوید که اگر آدمی که یهودی نیست یک یهودی را کتک بزند مجازاتش مرگ است، ولی برعکسش نه؛ و اگر یهودی مال یک غیریهودی را دزدیده باشد یا پیدا کند، لازم نیست پس بدهد. این را احکام نامتقارن مینامد. عبارتی هست که همهٔ بچههای غیریهودی حیواناند، و عبارتی که همهٔ دختران غیریهودی از ابتدای تولد در حالت نیدا هستند، که نوعی ناپاکی است. دربارهٔ عبارتی دیگر که به رابطه با گاو مربوط است میگوید نمیداند درست ترجمه شده یا نه.
او میگوید نمیخواهد وارد بحث شود، ولی چیزی که دربارهٔ تلمود زیاد بحث میشود این است که بهوضوح در احکام عدم تقارن و عبارتهای توهینآمیز نسبت به غیریهودیها هست، و میگویند احساس واقعی یهودیها چنین است ولی ابراز نمیکنند. از وقتی دولت اسرائیل تشکیل شده بسیاری معتقدند این واقعیت را دولت اسرائیل نمایش میدهد. میگویند طبق تلمود یهودی میتواند به غیریهودی دروغ بگوید، و وقتی در کتابی این را میخوانید دیگر چه اعتمادی به دوست یهودیتان دارید.
او میگوید تصوری هست که یهودیها ربا گرفتن از کسانی را که یهودی نیستند شغل خود کردهاند و در اروپا شهرت داشتند. نکتهٔ شگفتانگیز به گفتهٔ او این است که برای یهودیهای ارتدوکس تورات فرعی است و تلمود کتاب اصلی، و خود علمای یهود تلمود را کتاب اصلی میدانند.
مقایسه با اسلام و اتهامهای اجتماعی
او میگوید در اسلام دربارهٔ کفار چیزی در این حد نداریم و فکر نمیکند جایی گفته شده باشد که کفار حیواناند. «اولئک کالانعام» در قرآن به کفر مفهومی مربوط است و دربارهٔ آدمی صدق میکند که خدا را نمیبیند، حتی اگر ادعای اسلام کند؛ در نگاه یهودیها مسئله قومی و نژادی است. فکر میکند این عبارت در تلمود است که خون یهودی ذاتاً با خون غیریهودی فرق دارد، و در اسلام فقط یک ملاک هست، «ان اکرمکم عندالله اتقاکم».
او میگوید معمولاً مهمترین حملهای که به یهودیت میشود این است که اساساً نژادپرستانه است، و جالب میداند که یهودیها همهٔ دنیا را به ضدسامی بودن و نژادپرستی متهم میکنند؛ اصطلاحی برایش هست: فرافکنی، یعنی پیش از اینکه اتهامی به شما بچسبد آن را به دیگران بزنید. میگوید در سیاست کشور ما هم از این کارها زیاد میکنند. سپس در همینباره نمونهای میآورد: همهٔ دنیا نژادپرستاند و برای رفع اتهام از خودشان به یهودیهای طفلک میگویند نژادپرست؛ و میافزاید تکنیک خوبی است که شما هم باید از آن استفاده کنید.
او میگوید این فضای کلیای که یهودیت دارد مورد اتهام همهٔ غیریهودیهاست؛ اگر یهودی باشید و واقعاً چنین اعتقاداتی داشته باشید، احتمالاً خیلی از این حرفها در شما اثر نمیکند، مثل اینکه اگر باور داشته باشید گربهای که میو میو میکند آدم نیست. طرف باید اول یهودی باشد تا شأن انسانی داشته باشد؛ فکر میکند این مهمترین نکته است.
او میگوید یهودیها در جوامعی که زندگی میکردند بدنام بودند که رباخوارند و به مال و منال اهمیت زیادی میدهند. در این تصویر یهودیها در اروپا تحت فشار و جدا از جامعهٔ مسیحی زندگی میکردند و میل داشتند احکام خودشان را عمل کنند که ممکن بود با مقررات حکومتی جور درنیاید، پس به حکومتها رشوه میدادند. موردی معروف را هم نقل میکند، مسئلهٔ دفن مردهها: بعد از روشنگری دانشمندان و پزشکان اعلام کردند که مرده تا مدتی احتمال دارد دوباره زنده شود و در فرانسه و آلمان نظر حکومت را جلب کردند که مرده را سه روز نگه دارند، که با احکام یهودی، که مرده باید بلافاصله دفن شود، سازگار نبود.
در همین فضای تصویر منفی میگوید این اتهام هم هست که یهودیها در هر کشور لابی دارند و مثل انجمنهای مخفیاند. اکثریت قاطع یهودیهای دنیا از دولت اسرائیل حمایت میکنند، و دربارهٔ رسانهها در همین قالب میگوید این حرفهایی که دربارهٔ یهودیها شنیدهاید «تا حدود زیادی هم راست است». و در همین قالب میآورد که جمعیتی بسیار کوچک اینقدر تأثیرگذار است و از همدیگر حمایت میکنند و در هر جای دنیا نوعی اتحاد دارند؛ هرچند تشکیل دولت اسرائیل نکات منفیای هم برای قوم یهود داشته و میانشان اختلاف ایجاد کرده است.
نقد تورات و احکام
به گفتهٔ او از حملههای متداول به یهودیها این است که احکام عجیب و غیرقابلقبولی دارند و داستانهای تورات نامعقول است. در همین بخش از نکات منفی، چیزی را میگوید که خودش به آن حساسیت دارد: تصویری که از پیامبران بهعنوان موجودات مقدس و منزه در ذهن شماست در تورات نیست. در قرآن ابراهیم موجودی بسیار استثنایی است، ولی در تورات حتی دربارهٔ او حالتهایی نقل میشود که دون شأن پیامبر است.
مثالش یعقوب است، جد قوم یهود، که در تورات با فریب برادرش عیسو و همدستی مادرش جانشین او میشود. یعقوب حق نخستزادگی را با آش و عدس از عیسو گرفت و بعد با چیزی مثل پشم بر دستش ادعا کرد عیسو است و برکت را گرفت. او میگوید وقتی این را میخوانیم انگار کل ماجرا، از اینکه یعقوب برکت گرفت و پیامبر شد، با حقهبازی بوده است.
او به لوط که نه به ارادهٔ خودش با دخترهای خودش همبستر میشود، به داوود که مردی را به جایی میفرستد که کشته شود تا زنش را بگیرد، و به سلیمان و اتهام بتپرستی اشاره میکند و میگوید به نظرش این با پیامبری سازگار نیست. به گفتهٔ او جواب یهودیها توجیه معقول نیست؛ اینها را تا حدود زیادی تعبدی میپذیرند.
او میگوید نمیخواهد بگوید هیچ کس به داستانهای قرآن اشکال مشابه نمیگیرد؛ ولی تصورش این است که برای مشکلشدن نقل چیزهای غیراخلاقی دربارهٔ پیامبر لازم نیست ساینتیفیک نگاه کنید، و پذیرفتن اینکه پیامبری با تقلب به دست کسی رسیده خیلی قابل توجیه نیست.
تغییر دین، سندیت تورات و شریعت
او از احکام تغییر دین میگوید که طبق کتابی که به فارسی هم ترجمه شده در چند دههٔ اخیر جنجال شده و در محافل سنتگرای یهودی هم کمتر به آن اشاره میکنند: غیریهودی باید کارهایی بکند که خونش پاک شود، و زن باید از ناپاکی فطری دربیاید و به شکل خاصی غسل کند، کاملاً برهنه و با شاهد بودن سه روحانی یهودی.
او میگوید برای نشان دادن اینکه یهودیها تا چه حد نسبت به این حملهها بیتفاوتاند، نکتهای دیگر میگوید: از نظر مطالعات تاریخی هیچ شکی نیست که تورات سندیت ندارد. بلافاصله میافزاید نمیداند، چون سندیت داشتن یا نداشتن مسئلهٔ دیگری است؛ آنچه مطرح میکند مطالعات متنی است: از مطالعاتی که از ۲۳۰۰ سال قبل انجام شده شکی نیست که این متنها یک نویسنده ندارند. یهودیها ذرهای حاضر نیستند از این موضع کوتاه بیایند که تورات عین کلام خداست و وارد این بحثها نمیشوند.
او میگوید در تصور منفی، یهودیت عقیدهای جزمی در قومی است که قرار نیست به بیرون گسترش پیدا کند و پر از چیزهای نامعقول، احکام عجیب، عدم تقارن و حالتهای نژادپرستانه است؛ شایعه هم هست که جریانهای مخفی سیاسی دنیا را کنترل میکنند. وقتی یکی از حاضران میپرسد آیا خود یهودیها اشکال مطرح نکردهاند، میگوید در دوران مدرن رفرمیستهایی هستند که میخواهند عقاید با دانش مدرن سازگار شود، ولی جریان اصلی سنتی پابرجاست. در پایان این بخش میگوید خواسته فضای ضدیهودی را توصیف کند و بگوید اسناد و مدارکی هم هست که نشان میدهد این چیزها راست است.
یهودیت نسبت به مسیحیت و اسلام بینهایت شریعتمحور است. او برای نشان دادن مشکلاتی که مشابهشان را نداریم، و اینکه کمی خدا را شکر کنیم که اسلام فقه سادهای دارد، مثال میزند ممزر را، که تلفظش را مطمئن نیست: نوعی حرامزادگی که مثلاً از این ناشی میشود که زن یهودیای که شوهر دارد صاحب بچهای شود. رفرمیستها طلاق را به آن شکل خاص انجام نمیدهند و سنتگراها قبول ندارند، پس بچههای زن رفرمیستی که ازدواج دیگری کند ممنوعالنسب حساب میشوند؛ یکی از خاخامهای سنتگرا پیشنهاد کرده چون رفرمیستها بعضی احکام عقد را هم انجام نمیدهند، خود ازدواج باطل است. این راهحل را «خیلی جالب» میداند؛ میگوید به هر حال کلی پیشرفت در مسائل فقهی نیست، ولی در مسیحیت و اسلام اینقدر راهحلهای جالبی نمیبینید که بگویند عقد باطل بوده تا بچه از حقوق اساسی یهودیبودن محروم نشود.
تاریخ، ابراهیم و زبان عبری
او میگوید از الان سخنرانیها را تغییر میدهد: میخواهد احساسات یهودیها را نسبت به دین خودشان دریابد و همهٔ این چیزها را توجیه کند و بگوید چرا شما آدمهای گمراهی هستید که جدی گوش میدهید و میخندید. در دنیا دینی نیست که تاریخش اینقدر جنبهٔ تاریخی داشته باشد؛ تورات کتاب تاریخ است و دین یهود به وقایع خاص تاریخی و عقاید خاص گره خورده، و برای همین نمیشود راحت یهودی شد چون این سابقهٔ تاریخی را ندارید.
او در همین نقش میگوید مثل مسیحیت از عقاید اسلامی حاضران نهایت استفاده را میکند، سخنرانی عمومی نمیکند و این مجموعه سخنرانیهایی است برای قانع کردن مسلمانها که بیایند یهودی شوند، «هرچند خیلی سخت است». در تورات خداوند سرزمینی را در مقابل تبعیت به ابراهیم و فرزندانش وعده میدهد؛ در سورهٔ مائده هم قوم به جایی میرسند که قرار است واردش شوند، وارد نمیشوند و در بیابان سرگردان میشوند. میگوید این «همان جایی است، فلسطین»، ولی اینکه آن منطقه دقیقاً کجا بوده، «هر جایی بوده است»؛ و از قرآن نتیجه میشود بخشی از ماجرای بنیاسرائیل رسیدن به سرزمین مقدس بوده است.
به گفتهٔ او ابراهیم برخلاف پیامبران دیگر از پیش قوم خودش میرود و به نظرش میآید به حالتی از انزوا میرود. یهودیها بینهایت تأکید دارند که عبری زبان مقدس و زبان ابراهیم است؛ در این روایت زبان ابراهیم زبانی کلدانی اصلاحشده است. در این روایت خداوند میخواهد به این زبان پاک با بشر صحبت کند، و او میگوید در مسیحیت و اسلام سخن گفتن خداوند را به آن معنایی که در یهودیت هست ندارید؛ رابطهٔ خداوند با موسی و قوم یهود بیواسطه است.
او در نقش مدافع میخواهد برخلاف عقاید مسلمین عقاید یهودیها را دربارهٔ اسحاق بگوید: از یهودیها نقل میشود که اسماعیل را کنیززاده میدانند و مهم نمیدانند، و در همین نقش میگوید مسئله این است که اسماعیل نتیجهٔ ناشکیبایی ابراهیم است و اگر صبر میکرد خداوند اسحاق را میداد. اسحاق فرزند مقدسی است مثل مسیح و یحیی و آن قداست، به شهادت خود قرآن، در اسماعیل نیست. یهودیها معتقدند وعدهٔ سرزمین فقط به فرزندان اسحاق تعلق دارد؛ او از قرآن استدلال میکند که فرزندان اسماعیل در ماجرای ورود به سرزمین نیستند و سرزمین میان اسباط تقسیم میشود، و میگوید «کمکم دارید قانع میشوید».
موسی، خروج و عهد سینا
به گفتهٔ او اصل ماجرای برگزیده شدن قوم یهود از اینجا شروع میشود که خداوند موسی را مأمور میکند قوم را از بردگی فرعون نجات دهد. مأموریت موسی دعوت فرعون و مصریها نیست، نجات بنیاسرائیل است؛ درخواستش از فرعون این است که اجازه بده بنیاسرائیل را ببرم، و جز حرفی که با فرعون میزند، که با کار بقیهٔ پیامبرها فرق دارد، در مصر تبلیغ توحید نمیکند. بنیاسرائیل شبانه از رود نیل میگذرند، فرعونیان غرق میشوند و قوم به سمت طور سینا حرکت میکند.
او میگوید بنیاسرائیل همراه موسی به پای کوه طور میروند و این لحظهای تاریخی است که در قرآن بیشتر از هر صحنهای تکرار میشود؛ وقتی چیزی اینقدر تکرار شود خیلی مهم است. لحظهای که خداوند مستقیماً با موسی حرف میزند هم در تورات هست و در قرآن مشابهش آمده است. این سؤال را پیش میآورد که چرا خداوند خودش را آشکار نمیکند، و یک جواب میدهد: خداوند آشکار است و مردم نمیبینند و باید چشم خودشان را باز کنند. میگوید ماجرا این است که خداوند یک بار این کار را کرده: قومی از فرزندان ابراهیم را انتخاب کرد و یک بار در طول تاریخ، نه در پیامبران و نه در آدمهایی که از نظر معنوی به جایی رسیدهاند، تا آنجا که میشد ظاهر شد.
او از کتاب خروج میخواند که قوم از کوه رعد و برق و دود را دیدند، صدای شیپور را شنیدند و از ترس لرزیدند و به موسی گفتند تو پیام خدا را بگیر و به ما برسان، چون میترسیم بمیریم. به گفتهٔ او لحظهای جاودانه در تاریخ است: قومی غیر از پیامبران به پای کوه برده میشود و خدا با آنها میثاق میبندد. او از حاضران میپرسد آیا ادعایش را دارند که خداوند با آنها عهدی بسته؛ در این معاهده باید از احکام پیروی کنند، و وعدهٔ خداوند این بود که آن سرزمین مقدس فقط متعلق به آنهاست.
او از قرآن به صحنهٔ کوه اشاره میکند: «و رفعنا فوقهم الطور»، و میگوید برای این قوم، بیآنکه چندان موجودات معنویای باشند، در کوه اتفاقی افتاد که دیگر برایشان شکی نماند با موجود عظیمی که خالقشان است طرفاند. در قرآن موسی از خداوند میخواهد تو را ببینم و پاسخ «لن ترانی» است.
→ متنِ کاملِ این جلسه