او میگوید در بحث دربارهٔ یهودیت دو محور اصلی هست و این جلسه هم ادامهٔ جلسهٔ قبل است و هم دربارهٔ محوری که کمتر صحبت کرده. محور دوم این است که چگونه میشود یک یهودی را از اشتباه درآورد؛ میخواهد این جلسه بیشتر روی آن صحبت کند و بعد به بحث تحریف و انحراف دینی برگردد.
دو محور بحث
او میگوید محور اول این است که با فضای ذهنی و دنیای یهودیها آشنا شوید، و فایدهٔ آن برای خود ما این است که، همانطور که قرآن مسئلهٔ اهل کتاب را مطرح میکند، درس بگیریم که دین اهل کتاب چگونه تحریف شد و چرا اعتقادشان را از دست نمیدهند. به روایتی اشاره میکند، نه برای استناد صرف، که پیغمبر گفته هیچ بلایی نیست که سر بنیاسرائیل آمده باشد و سر شما نیاید؛ و میگوید ظاهراً از آن برمیآید که همهٔ اینها دربارهٔ مسلمانها هم تحقق پیدا میکند.
او میگوید مکانیسمهایی که باعث انحراف دین یهودی شد مهم است، از جمله اینکه مسیح را نپذیرفتند، و اگر او را میپذیرفتند آن انحراف تاریخی پیش نمیآمد. محور دوم این است که یهودیها سرسختی میکنند و خودشان را تنها دین معتبر میدانند؛ به گفتهٔ او چون مسیح را هنوز ظهوریافته نمیدانند، دین یهود را دین آخر میشمارند و مسیحیها و مسلمانها را پیرو شیطان و گمراه.
صداقت دربارهٔ خود هنگام بحث
او میگوید هر چه برای قانعکردن یهودیها میگویید باید دربارهٔ خودتان هم صادق باشد. بحث با غیرمسلمان این فایده را دارد که اگر او را دعوت کنید عقل را ملاک قرار دهد، خودتان هم ببینید در مسائل دینی خودتان چقدر عقل را ملاک قرار دادهاید، و ایزولهنبودن ممکن است ادعاهایتان را تعدیل کند.
او مثالی از جامعهٔ خودشان میآورد: بعد از انقلاب، تا وقتی کمونیستها حضور داشتند، مذهبیها معقول بحث میکردند. به گفتهٔ او ارائهای که شریعتی از تشیع داشت باب طبع کسانی بود که تحت تأثیر مارکسیسم قرار گرفته بودند، و مقابله با ماتریالیسم در دیدگاههای مطهری بود. وقتی آن صداها خاموش شدند، یا به نوعی حذف فیزیکی شدند، به گفتهٔ او دین به همان دیدگاههای سنتیتری گرایش پیدا کرد که لازم نیست توضیح عقلانی داشته باشند؛ فضای ذهنی مرحوم دستغیب را فضای آدم مذهبیای میداند که مخالفی در مقابل خودش نمیبیند.
او میگوید وجود اقلیتی مخالف باعث میشود مسئلهٔ اصلی، یعنی ایمان به خدا، مسئلهٔ اصلی بماند؛ وگرنه اختلافها به چیزهای جزئی مثل کراواتزدن تبدیل میشود. پس حتی اگر دوست یهودی ندارید، خوب است در درونتان یکی بسازید و گاهی با او کلنجار بروید، نگاهش به دنیا را بفهمید و ببینید کجایش مشکل دارد، و ببینید آیا شما هم به عقایدی چسبیدهاید که به همان اندازه ممکن است نامعقول باشند.
علائم ظهور و شناختن حق
او میگوید انحراف کلی یهودیت این است که مسیح ظهور کرد و نفهمیدند، چون علائمی را که منتظرش بودند در او ندیدند. به گفتهٔ او به هیچ طریقی نمیتوان تشخیص داد کسی پیامبر است یا نه، مگر اینکه خودتان با آن مناسبتی پیدا کرده باشید؛ تصویر قرآن از بعضی اهل کتاب را میآورد که با شنیدن قرآن چشمانشان پر از اشک میشود، به دلیل «ما عرفوا من الحق». میگوید اگر کسی چنین اعتماد به نفسی نداشته باشد به علائم ظاهری پناه میبرد، و حتی اگر امام زمان بیاید و یک هفته در خانهاش بماند، نمیفهمد او کیست.
او میگوید بحثهای علائم ظهور را که الان در جامعهٔ ما متداول است با علائم ظهور مسیح مقایسه کنید: جامعهٔ یهودی منکر مسیح شد و بهنوعی اقدام به قتل او کرد، چون ویژگیهایش با علائم سازگار نبود، و این به نظر او خیلی ترسناک است. او دو علت میآورد: بیش از اندازه به متون خودشان که درصدی تحریف در آنها بود اعتماد کردند، و آن پیشگوییها از منطق سمبلیک پیروی میکنند ولی آنها کلمهبهکلمه معنا میکردند. دربارهٔ قرآن میگوید تا حدود زیادی اسناد داریم که تحریف نشده، ولی دربارهٔ روایات نه، و میگوید مطمئن باشید بخش عمدهٔ روایات علائم ظهور شیعه و سنی مخدوش است.
او میگوید مشکل اصلی این بود که آنها اهل حق نبودند که آدم اهل حق را بشناسند؛ کسی که از نظر معنوی به اندازهٔ کافی رشد کرده احتیاجی به خبر آمدن مسیح هم ندارد. به آیهٔ حج اشاره میکند که خداوند به ابراهیم میگوید: «وَأَذِّن فِى ٱلنَّاسِ بِٱلْحَجِّ»؛ ابراهیم در بیابانی لمیزرع است و معجزهای ندارد، ولی به گفتهٔ او خدا کسانی را میشناسد که منتظرند و چیزهای معنوی را میفهمند.
به گفتهٔ او تنها راه تشخیص حق این است که خودتان اهل حق باشید، چون مسیح جعلی میتواند نشانههای ظاهری را برآورده کند، مثلاً با خر وارد اورشلیم شود، در حالی که مسیح واقعی آن قسمتهای تحریفشدهٔ نشانهها را برآورده نمیکند.
هیچ دینی بلا را نمیپذیرد
او میگوید اکثریت مسلمانها قبول ندارند اتفاق بدی برایشان افتاده است: شیعیان میگویند سنیها دین را تحریف کردند، سنیها میگویند عدهای به اسم شیعه تحریف کردند، و هیچکدام دربارهٔ خودشان قبول ندارند؛ همان احساسی که یهودیها نسبت به دین خودشان داشتند. میگوید اتفاق خوب برای مسلمانها این است که متن موثقی هست که همیشه میشود به آن برگشت، و انتظار نداشته باشید هدایت قرآن به همه برسد.
او میگوید این جنبهٔ قرآن بر او خیلی تأثیر گذاشته که مدام هشدار میدهد جامعهٔ دینی مشکلاتی دارد و پیروی از اجداد عامل اصلی شرک است. فکر میکند مردم اینها را مربوط به بنیاسرائیل میخوانند، نه ویژگیهای کلی جوامع. میگوید ایمان واقعی گوهر کمیاب است و نباید امید داشت جامعهٔ دینی با اکثریت مؤمنان واقعی داشته باشید؛ مهم این است که اقلیتی که در آن زندگی میکنند قرآن را داشته باشند.
یهودی فرضی و اضمحلال دوم
او میگوید در تورات یک الگو هست: هر وقت ایمان پیدا میکنند خداوند به آنها قدرت میدهد و هر وقت بتپرستی میکنند اوضاعشان خراب میشود، تا اسارت بابلی. بعد فردی ادعای مسیح بودن کرد، دنیا پر از حرف توحید شد و امپراتوری روم مسیحی شد؛ ۴۰ سال بعد از تاریخی که آنها مصلوبشدن مسیح میدانند، رومیها معبد را صاف کردند و یهودیها را کشتند و پراکنده کردند. او میپرسد یک یهودی که به تورات اعتقاد دارد این را چگونه برای خودش توجیه میکند.
او میگوید کسی ایمیل زد که این پرسش را جایی مطرح کرده و جواب داده بودند که در آن سالها نفرت بیدلیل در جامعهٔ یهودی پیدا شد؛ این حرف حتی در ویکیپدیا هم بود. به نظر او این تقریباً مثل جوابندادن است، چون در تورات اصطلاحی مثل نفرت بیدلیل نیست و تورات از گناهی مثل شرک سخن میگوید. میگوید سنت خداوند در قرآن و تورات این است که پیامبری ظهور میکند، رد میشود و بعد عذاب نازل میشود.
او میافزاید که بعد از ظهور مسیح دنیا به سمت محوشدن تدریجی اعتقادات بتپرستانه رفت، و کتاب مقدس بهخاطر مسیحیها پرتیراژترین کتاب تاریخ شد. میگوید اگر یهودی منصف باشد، از میان دو توجیه کدام باید به نظرش معقولتر برسد، و میتواند به عقاید خودش شک کند.
سوزن به خودمان
او میگوید بعد از جوالدوز به دیگران، سوزن را هم به خودشان میزنند: تاریخ اسلام تا چند قرن بهشدت رو به پیشرفت است و بعد یکدفعه نزول میکند و حملهٔ مغول پیش میآید. به نظر او نمیشود فکر کرد مسلمانها خوباند و دنیا افتاده دست کفار، و بلایی که سر جهان اسلام آمده دلیلی جز مسائل درونی خود مسلمانها ندارد. به آیه استناد میکند که خدا نعمت را تغییر نمیدهد «حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا۟ مَا بِأَنفُسِهِمْ».
او میگوید حملهٔ مغول را طبعاً باید اینطور نگاه کرد که کار مسلمانها از نظر فساد و دوری از اسلام و خدا به جایی رسیده بود که مستحق چنین مجازاتی بودند، و ابتدای سورهٔ اسراء همین نگاه تورات را تأیید میکند. ولی میگوید به جزئیات تاریخی مقید نیست و قصد ندارد به سؤال دربارهٔ خلفا جواب بدهد؛ فقط میپرسد تاریخ را چگونه نگاه میکنید. اگر کسی این نگاه را قبول نداشته باشد، ایرادی که به یهودیها میگرفتیم هم منتفی میشود.
اسرائیل، قاجار و فراز و فرود
او میگوید یهودیها معتقدند در دوران هیتلر مجازات شدند، که احتمالاً برای همان نفرت بیدلیل بود، و اکنون خداوند به آنها رو کرده است. فکر میکند جای تأمل دارد که تشکیل اسرائیل را ماجرایی دینی بدانید یا سیاسی، و فکر میکند یهودیهای مؤمن هم مخالف اسرائیلاند. میگوید میل ندارد وارد این بحث شود که آیا این نعمت الهی بوده یا نه.
او میگوید با منطق دین جور درنمیآید که قومی واقعاً به خدا ایمان داشته باشد و کارش همه درست باشد و بعد بدبخت و فلکزده باشد. دورهٔ قاجار را مثال میزند و میگوید با وجود عزاداری برای امام حسین و حکومت شیعه، فاجعهٔ مطلق بود؛ یا باید تجدیدنظر کرد که جامعه آنقدرها هم خوب نبود. میگوید ممکن است کسی بگوید فراز و نشیبی نبوده و همینکه شرع را عمل میکنیم همیشه در اوجیم، که به نظر او بیشتر از قرآن عرفانی است.
قوم برگزیده و رسالت
او میگوید دوست دارد از یک یهودی بپرسد چرا خداوند این قوم را پای کوه طور برد و شرعی به آنها داد؛ آنها رسالتی برای خودشان قائلاند: الگوی جامعهٔ توحیدی باشند تا دنیا آمادهٔ ظهور مسیح شود. تا پیش از مسیح یهودیها واقعاً پرچمدار توحید بودند، ولی بعد از آن پرچم دست مسیحیها و مخصوصاً مسلمانها بوده است. به نظر او با دولت اسرائیل یهودیها بیشتر پیامآور جنگ و چنین بیرحمیای هستند، و فکر میکند موجودی فضایی آنها را نمایندهٔ توحید نداند.
او میگوید اسرائیل خیلی شبیه جمهوری اسلامی است، از نظر رابطهٔ حکومت و روحانیت: روحانیت ارتدوکس نفوذ دارد و در ازدواج و طلاق شرع تا حدود زیادی اعمال میشود. به نظر او آدم منصف باید تردید کند که آیا رسالتی که برای ظهور مسیح داشتند تمام نشده است، چون یهودیها آخرش به اینجا رسیدهاند که همینکه عدهای شنبهها قواعد را رعایت میکنند برای ظهور مسیح لازم است.
سپس همان پرسش را دربارهٔ جامعهٔ ایرانی میپرسد: آیا همین حالت را ندارد؟ میگوید کمی، نه خیلی. میپرسد چه چیزی از ایران به دنیا صادر میشود، و میگوید یکی از ائمهٔ جمعه، اگر اشتباه نکند، گفته بود پذیرفتن توحید توسط مسیحیان نتیجهٔ انقلاب است؛ اشکالی ندارد کسی چنین اعتقادی داشته باشد، ولی سؤال معتبری است. فکر نمیکند اینکه ایرانیها از زمان سلطهٔ تشیع خودشان را یاران امام زمان بدانند مسئلهٔ خیلی جدیدی باشد.
→ متنِ کاملِ این جلسه